Kościół Świętego Ducha w Elblągu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kościół Świętego Ducha w Elblągu
Distinctive emblem for cultural property.svg 184/N z 27.12.1961
(zespół szpitala Świętego Ducha)[1]
Ilustracja
Zespół szpitalny pw. Świętego Ducha
Państwo  Polska
Miejscowość Elbląg
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Wezwanie Świętego Ducha
Położenie na mapie Elbląga
Mapa lokalizacyjna Elbląga
Kościół Świętego Ducha w Elblągu
Kościół Świętego Ducha w Elblągu
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Kościół Świętego Ducha w Elblągu
Kościół Świętego Ducha w Elblągu
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół Świętego Ducha w Elblągu
Kościół Świętego Ducha w Elblągu
Ziemia54°09′27″N 19°23′41″E/54,157500 19,394722

Kościół pw. Świętego Ducha w Elblągu – część zespołu szpitalnego pw. św. Ducha, który powstał na mocy przywileju lokacyjnego wystawionego przez legata papieskiego, Wilhelma z Modeny 15 lutego 1242 r. Kompleks szpitalny (kilkakrotnie przebudowywany), usytuowany jest w płd. części Starego Miasta w Elblągu.

W dawnym zespole Szpitala Świętego Ducha, jednym z najstarszych i najcenniejszych obiektów zachowanych w Elblągu mieści się obecnie Zespół Biblioteki Elbląskiej. Składa się on z budynku dawnego kościoła św. Ducha (obecnie sala główna) i budynków dawnego szpitala[2] (połączone ze sobą budynki Wielkiego Domu i Wielkiej Izby na zachód od budynku dawnego kościoła)[3].

Historia[edytuj]

Szpital św. Ducha powstał z inicjatywy legata papieskiego Wilhelma z Modeny w roku 1242. Władze państwa krzyżackiego obdarzyły go hojnymi nadaniami ziemi, dzięki czemu w krótkim czasie szpital stał się największą tego typu placówką w całych Prusach. Pierwotnie jego celem było oferowanie darmowej strawy dla chorych, biedoty i dla osób w podróży, z czasem przekształcił się w lecznicę, a ostatecznie w przytułek dla starych i zniedołężniałych. W latach 1291-1454 pełnił także funkcję głównego szpitala całego państwa krzyżackiego[4].

Początkowo były to zabudowania drewniane. Po pożarze, który strawił niemal całkowicie kościół i szpital, do odbudowy użyto cegieł. Kompleks ten pierwotnie służył jako przytułek dla bezdomnych i chorych. Zręby istniejących współcześnie murów pochodzą z XIV wieku[4].

Była to budowla salowa, podpiwniczona, z gotyckimi, krzyżowymi sklepieniami piwnic (zachowanymi do dziś). Od południowej strony zespół szpitalny otoczony był murem, który częściowo zachował się do dziś. W latach 1312-1467 był to naczelny szpital zakonu krzyżackiego, a wielki komtur pełnił jednocześnie funkcję wielkiego szpitalnika zakonu krzyżackiego. W następnych stuleciach był wielokrotnie przebudowywany i zmieniano również cel jego użyteczności.

Po zniszczeniu elbląskiego zamku król Kazimierz IV Jagiellończyk przekazał szpital na własność miastu Elbląg[4].

Od lat 60. XVI w., po przejęciu przez ewangelików, także i narodowości polskiej, nazywany był "kościołem polskim"[3].

W XVII w. zespół został rozbudowany o niezachowane do dnia dzisiejszego piętrowe, szachulcowe budynki mieszkalne, dom szafarza, małą dzwonnicę i remizę strażacką[3].

W latach 1717-1772 były krzyżacki szpital pełnił funkcję kościoła garnizonowego wojsk polskich. W latach 1783-1808 służył jako kościół garnizonowy dla stacjonującego w mieście pruskiego batalionu piechoty[3]. Od marca 1807 do lutego 1808 mieściły się tam piekarnia i magazyn mąki, utworzone przez Francuzów przebywających w Elblągu w czasie trwania wojny francusko-pruskiej. Od 1856 włączony do ewangelickiej parafii kościoła Najświętszej Marii Panny[3].

W 1910 do szpitala nadal należały tereny w mieście i poza nim o łącznej powierzchni 1 692 hektarów (16 920 000 m2), posiadał również aktywa o łącznej wartości 571 125 ówczesnych marek. W latach 1927-1928 jego pensjonariuszami było 28 starców obojga płci[4].

W trakcie walk o miasto w 1945 zabudowania zespołu szpitalnego i kościoła uległy całkowitemu zniszczeniu. Odbudowa zrujnowanego zabytku trwała kilka lat, a 28 maja 1979 r. uroczyście otwarto tam bibliotekę.

Obecnie w odbudowanym budynku mieści się Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Cypriana Kamila Norwida. Biblioteka posiada unikalne zbiory (większość z czasów od XVI do XVIII wieku). Księgozbiór liczy około pół miliona egzemplarzy. Ponad 50 000 woluminów stanowią zbiory o wysokiej wartości naukowej. Biblioteka jest w pełni skomputeryzowana.

Dawny Szpital stanowi przykład zespołu o dużych walorach architektonicznych i historycznych podlegających ochronie konserwatorskiej[3].

Przypisy

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo warmińsko-mazurskie. 30 września 2017; 2 miesiące temu. [dostęp 06.05.2010].
  2. Piotr Skurzyński "Warmia, Mazury, Suwalszczyzna" Wyd. Sport i Turystyka - Muza S.A. Warszawa 2004 s. 37 ​​ISBN 83-7200-631-8
  3. a b c d e f Urząd Miasta Elbląg: Karta informacyjna przedsięwzięcia (pol.). [dostęp 2010-10-25].
  4. a b c d Christa Mühleisen, Heilig-Geist-Hospital, Westpreußen - Archiv, 12 grudnia 2003 [dostęp 2017-11-18] (niem.).