Kościół Świętego Ducha w Wilnie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kościół Świętego Ducha w Wilnie
Vilniaus Šventosios Dvasios bažnyčia
kościół parafialny
Ilustracja
Kościół Świętego Ducha od ul. Dominikańskiej
Państwo  Litwa
Miejscowość Wilno
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Wezwanie Duch Święty
Położenie na mapie Wilna
Mapa lokalizacyjna Wilna
Kościół Świętego Ducha w Wilnie
Kościół Świętego Ducha w Wilnie
Położenie na mapie Litwy
Mapa lokalizacyjna Litwy
Kościół Świętego Ducha w Wilnie
Kościół Świętego Ducha w Wilnie
Ziemia54°40′52,40″N 25°17′04,50″E/54,681222 25,284583

Kościół Świętego Ducha w Wilnie i klasztor dominikanówpóźnobarokowa świątynia katolicka na Starym Mieście w Wilnie (ul. Dominikonų 8; Dominikańska 8), z lat 1753–1770.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza informacja o pobycie dominikanów w Wilnie pochodzi z 1321 r., z czasów Giedymina, nie wiemy jednak, w którym konkretnie miejscu się osiedlili ani jak długo przebywali w pogańskim jeszcze mieście. Wedle tradycji pierwszy kościół znajdujący się w tym miejscu został ufundowany w czasach Jagiełły i Witolda. W 1501 r. kościół został przez króla Aleksandra Jagiellończyka przekazany dominikanom. Gotyckie zabudowania spaliły się na początku XVII w. Kolejny – barokowy, ale jeszcze nieukończony klasztor został spalony w 1655 r. przez wojska moskiewskie podczas wojny polsko-rosyjskiej. Kolejną świątynię dominikanie wznieśli w latach 1679–1688, jednak w latach 1726, 1748, 1758 została ona zniszczona przez kolejne pożary.

W 2. połowie XVIII w. na zrębie dawnych murów wzniesiona została nowa, późnobarokowa świątynia. W odróżnieniu od większości świątyń wileńskich nie była ona nigdy zamknięta i przetrwała jako katolicki obiekt sakralny zarówno czasy zaborów Polski (część kościołów zamieniono wtedy na cerkwie prawosławne), jak i powojenne czasy sowieckie. W latach dziewięćdziesiątych XX w. została przejęta przez dominikanów z polskiej prowincji tegoż zakonu. Obecnie jest to tzw. kościół polski – obecnie jedyny, w którym sprawuje się liturgię tylko w języku polskim.

W 1948 r. z zamykanego wtedy kościoła św. Michała został przeniesiony do kościoła św. Ducha obraz Jezusa Miłosiernego. Jest to obraz namalowany w 1934 r. przez polskiego artystę Eugeniusza Kazimirowskiego według wskazówek s. Faustyny Kowalskiej. Po kilku miesiącach został on jednak wywieziony do wsi Nowa Ruda. W latach 1987–2005, staraniem pracującego wówczas w Wilnie ks. Tadeusza Kondrusiewicza, obraz ten ponownie znalazł się w bocznym ołtarzu w kościele św. Ducha, gdzie stał się celem pielgrzymek. W 2005 r. decyzją metropolity wileńskiego kard. A. Bačkisa obraz został przeniesiony do kościoła św. Trójcy.

W 1993 r. w kościele św. Ducha Jan Paweł II spotkał się z miejscowymi Polakami.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Architektem projektującym świątynię był działający w tym czasie w Wilnie Jan Krzysztof Glaubitz. Mimo że świątynia jest wciśnięta między zwartą zabudowę ulicy oraz budynek klasztoru, Glaubitz wzniósł dwie wysokie wieże typowe dla fasady wileńskiego baroku (lecz, gdy przy końcu XVIII w. runęła wieża zegarowa Ratuszu w Wilnie - też dzieło Glaubitza, Dominikanie, obawiając się podobnego wypadku, rozebrali wieże (kilka kondygnacji) ustawiając krzyże na obecne drewniane wieżyczki). Imponujący efekt uzyskał przez zakończenie nawy i transeptu rokokowymi szczytami, a na przecięciu nawy i transeptu usadowił wysoką na 51 metrów kopułę z dwustopniową obudową. Dzięki temu zabiegowi kościół widziany z pewnej odległości, np. w panoramie miasta z jednego ze wzgórz, jest jedną z najbardziej okazałych i charakterystycznych budowli. Od strony ulicy widoczny jest jedynie rokokowy portal z herbem Rzeczypospolitej i Wazów.

Autorem dekoracji wnętrza był Franciszek Ignacy Hoffer. Jest to jednolita, bogata w sztukaterie rokokowa kompozycja. Poszczególne elementy wystroju zdają się wzajemnie przenikać, wypełniając całą przestrzeń świątyni. Na wyposażenie wnętrza składa się 16 rokokowych ołtarzy o znacznych rozmiarach. Główny ołtarz przedstawia Trójcę Świętą: błogosławiący Bóg Ojciec jest umieszczony w górnej części ołtarza, Jezus na krzyżu w centralnej, a Duch Święty w postaci gołębicy na dole, nad tabernakulum. Przy ołtarzu Jezusa Miłosiernego znajduje się ołtarz Świętego Rafała Kalinowskiego – polskiego karmelity, który był przez długi okres związany z kościołem św. Ducha przy którym mieszkał wraz z rodzicami. Godna zauważenia jest m.in. ambona połączona w jedną całość z konfesjonałem. W tylnej części kościoła zachowały się dwa ocalałe z pożarów XVIII-wieczne portrety przedstawiające króla Aleksandra Jagiellończyka oraz jego spowiednika ks. Korczaka na tle pierwszej, gotyckiej jeszcze świątyni.

Organy Caspariniego Kościoła Świętego Ducha w Wilnie[edytuj | edytuj kod]

Na chórze muzycznym kościoła znajdują się organy z 1776 r. sprowadzone z Królewca. Jest to najstarszy (co do wielkości) zachowany instrument na Litwie. Mają ponad dwieście lat – pochodzą z epoki baroku. Mimo że są powszechnie uznane jako najbardziej imponujące dzieło Caspariniego, ciągle czekają na renowację. Z powodu złego stanu technicznego używane są okazyjnie.

Klasztor[edytuj | edytuj kod]

Trójkondygnacyjne barokowe budynki klasztorne z lat 1749–1776 przylegają do frontowej ściany kościoła, tworząc z nim jedną budowlę. Są one wzniesione na planie kwadratu wokół wewnętrznego wirydarza. W krużgankach klasztornych zachowały się XVIII-wieczne freski. Zakon dominikański został usunięty z Wilna przez Rosjan przed połową XIX w., a w pomieszczeniach klasztornych urządzono więzienie, w którym przetrzymywano m.in. uczestników powstania styczniowego. W okresie międzywojennym stały się one siedzibą urzędów miejskich. Obecnie pomieszczenia klasztorne są w bardzo złym stanie. Pod klasztorem znajdują się rozległe podziemia, które w okresie międzywojennym były dostępne dla zwiedzających.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jagoda Rogoża, Wilno. Barok z kamienia i obłoków, Jarosław Swajdo, Marzena Daszewska, wyd. Wyd. 3, Kraków: Wydawnictwo Bezdroża, 2008, s. 104-105, ISBN 978-83-7560-009-4, OCLC 749788947.
  • Krzysztof Plebankiewicz, Wilno. Przewodnik Turystyczny, Warszawa: „Arkady”, 1997, s. 83-86, ISBN 83-213-3934-4, OCLC 750575551.
  • Adam Dylewski, Wilno po polsku, Warszawa: Świat Książki - Bertelsmann Media, 2007, s. 145-150, ISBN 978-83-247-0566-5, OCLC 169944648.