Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła i klasztor Bazylianów w Berezweczu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Berezweczu
(nie istnieje)
kościół klasztorny
Ilustracja
Fasada nieistniejącego kościoła bazylianów w Berezweczu (przed 1939 r.)
Państwo  Białoruś
Miejscowość Głębokie
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki (1919-1939)
Wezwanie św. Piotr i św. Paweł
Położenie na mapie Białorusi
Mapa lokalizacyjna Białorusi
Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Berezweczu (nie istnieje)
Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Berezweczu
(nie istnieje)
Ziemia55°09′02,37″N 27°41′27,70″E/55,150658 27,691028

Kościół (Cerkiew) Świętych Apostołów Piotra i Pawła i klasztor Bazylianów w Berezweczu – nieistniejący kościół (cerkiew) unickiego zakonu bazylianów, stanowiący część założenia kościelno-klasztornego tego zakonu w Berezweczu. Leżał nad jeziorem Podłużnym.

Historia i architektura[edytuj | edytuj kod]

Zespół kościelno-klasztorny dla zakonu bazylianów ufundował w 1637 wojewoda mścisławski Józef Korsak; unici przejęli w Berezweczu dawny monaster prawosławny[1]. Korsak nadał Bazylianom dobra Berezwecz z sześcioma wsiami oraz Wierzbołów na Suwalszczyźnie[2]. W latach 1756-1767 drewniana cerkiew i monaster zostały zastąpione nowymi obiektami, według projektu wileńskiego architekta Jana Krzysztofa Glaubitza (1700-1767).

Kościół bazyliański stanowił najwybitniejszy i może najdojrzalszy przykład baroku wileńskiego. Jego dwuwieżowa fasada została wzniesiona prawie całkowicie przy użyciu form architektonicznych. Zastosowano symetrycznie kształtowane wklęsło-wypukłe płaszczyzny ścian w obrębie każdego z trzech członów fasady co stworzyło efekt jej falowania. To samo wygięcie fasady wyznaczało w planie skośną pozycję wszystkich elementów dźwigających – kolumn, filarów i pilastrów, wolut i prowadziło do całkowitego wyeliminowania geometrycznej płaszczyzny elewacji. Kształt architektoniczny elewacji decyduje o tym, iż fasada kościoła w Berezweczu stanowiła najbardziej konsekwentną realizację rokokowej zasady formowania architektury[3].

Po powstaniu listopadowym, na synodzie w Połocku w 1839, rozporządzeniem carskim zlikwidowano unię na ziemiach litewskich i białoruskich; klasztory bazyliańskie zlikwidowano lub przekształcono w monastery prawosławne. Unicki klasztor w Berezweczu został zamieniony na monaster, a kościół na cerkiew prawosławną.

W okresie dwudziestolecia międzywojennego ten dawny kościół unicki zamieniono na rzymskokatolicki, a w zabudowaniach klasztornych stacjonował Korpus Ochrony Pogranicza.

W 1939 roku z dzwonnicy klasztoru nacierającą Armię Czerwoną przez jakiś czas powstrzymywał ogień z polskiego karabinu maszynowego[4]. Władze radzieckie zorganizowały w klasztorze więzienie NKWD, jedno z największych na ziemiach zajętych przez ZSRR. Więziono tu Polaków a także obywateli państw nadbałtyckich. W trakcie likwidacji więzienia w czerwcu 1941, zamordowano tu ok. 800 Polaków.

W czasie okupacji niemieckiej (1941–1944) w klasztorze dalej mieściło się więzienie i obóz dla jeńców radzieckich. Zginęły tysiące ludzi.

2 kwietnia 1949 Połocki obwodowy komitet wykonawczy podjął decyzję o roźbiorce rzekomo awaryjnego budynku kościelnego na cegłę[5], co wkrótce było dokonane.

W istniejącym nadal, dwukondygnacyjnym budynku klasztornym do dziś mieści się więzienie. Cechy stylowe budynku zostały zatarte.

Nawiązaniem do architektury kościoła bazyliańskiego jest wzniesiony w Białymstoku w latach 1991–1996 Kościół Zmartwychwstania Pańskiego.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Górska Aleksandra: Kresy. Przewodnik. Kraków: Wydawnictwo Kluszczyński, 2005, s. 252. ISBN 83-7447-006-2.
  • Janusz Kębłowski: Dzieje sztuki polskiej. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1987, s. 152. ISBN 83-213-3146-7.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pawluczuk U. A.: Życie monastyczne w II Rzeczypospolitej. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2007, s. 25. ISBN 978-83-7431-127-4.
  2. Fundacja Ziemia Dobrzyńska - oficjalna wizyta.Białoruś, www.fundacjaziemiadobrzynska.pl [dostęp 2016-04-01].
  3. Janusz Kębłowski: Dzieje sztuki polskiej. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1987, s. 152. ISBN 83-213-3146-7.
  4. Gienek, Miasto Postawy i okolice: Pułk KOP "Głębokie", Miasto Postawy i okolice, 3 stycznia 2012 [dostęp 2016-03-26].
  5. Послевоенное развитие Глубокского района: 1944-1950 гг., с. 293.