Kościół św. Józefa w Krakowie (Podgórze)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kościół św. Józefa
kościół parafialny
Distinctive emblem for cultural property.svg A-595 z 8 grudnia 1976[1]
Kościół św. Józefa w Krakowie
Kościół św. Józefa w Krakowie
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia św. Józefa
Wezwanie św. Józefa
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Kościół św. Józefa
Kościół św. Józefa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół św. Józefa
Kościół św. Józefa
Ziemia 50°02′36,0″N 19°56′59,7″E/50,043333 19,949917
Strona internetowa
Kościół św. Józefa pod koniec XIX wieku

Kościół św. Józefa – zabytkowy kościół rzymskokatolicki znajdujący się przy ulicy Jana Zamoyskiego 2 w Krakowie.

Usytuowany w Rynku Podgórskim na północnych stokach Krzemionek Podgórskich w południowo-środkowej części Krakowa. Obiekt wraz z dzwonnicą i ogrodzeniem został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1832 roku inż. Franciszek Brotschneider wybudował na Rynku Podgórskim kościół, który pod koniec XIX wieku był w złym stanie technicznym i za mały dla parafii liczącej ponad 17 tys. wiernych. W 1905 roku obiekt wyburzono[3].

Nowy kościół został zbudowany w latach 1905–1909 według projektu Jana Sas-Zubrzyckiego, zgodnie z wzorcami architektury neogotyckiej, w miejscu dawnej klasycystycznej[4] świątyni. 13 maja 1905 roku poświęcono kamień węgielny, a 24 października 1909 kościół konsekrowano[3].

W 1999 roku decyzją ówczesnego proboszcza ks. Franciszka Kołacza, kościół poddano renowacji. Odnowiono ołtarz główny, ołtarze boczne, ambonę oraz organy. Przywrócono pierwotną kolorystykę, która została zatracona podczas renowacji w czasach ks. proboszcza Franciszka Mirka, kiedy zmieniono barwy na czerwono-niebieskie. Obecnie kościół ma biało-szare barwy, co przywróciło mu jego dawny charakter.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Budowla neogotycka, trójnawowa z transeptem i ambitem wokół prezbiterium oraz kaplicami przy nawach bocznych i ambicie. Wieża wzorowana na wieży kościoła Mariackiego w Krakowie[5]. Sylwetka kościoła została świadomie wyeksponowana nad architekturą Rynku[3].

Wnętrze i wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Wnętrze kościoła, ukształtowane zostało na podobieństwo gotyckiej katedry w wersji tzw. gotyku nadwiślańskiego. Wypełnione jest licznymi ołtarzami, ławkami i innymi elementami w większości wykonanymi w drewnie.

W okresie powojennym zmieniono położenie niektórych ołtarzy oraz ambony, zamurowano arkady pomiędzy ambitem prezbiterialnym a dawną kaplicą Serca Jezusowego (obecnie Matki Boskiej Nieustającej Pomocy i Wiecznej Adoracji). Jako pierwsze powstały ołtarze: główny (w prezbiterium) oraz Zwiastowania (dawniej w prawym ramieniu transeptu). Prace przy nich trwały w latach 1908–1909.

Ołtarz główny był pierwotnie zintegrowany kompozycyjnie z absydą prezbiterialną, otwierającą się ostrołukowymi arkadami na obejście i nie miał nastawy. Składał się wyłącznie z mensy i stojących na niej: tabernakulum oraz figury św. Józefa. Zarówno mensa ołtarza głównego, jak i tabernakulum są jedynymi źródłowo potwierdzonymi dziełami Sasa-Zubrzyckiego we wnętrzu kościoła. Zaprojektowaną przez niego mensę wykonał podgórski kamieniarz Bodnicki, natomiast tabernakulum - jak głosi umieszczony na nim napis: wymyślone przez Jana Sasa-Zubrzyckiego - Piotr Seip w 1909 roku. Całości dopełniła figura św. Józefa, dłuta krakowskiego rzeźbiarza Zygmunta Langmana.

Jednocześnie z ołtarzem głównym w zachodnim (prawym) ramieniu transeptu stanął ołtarz Zwiastowania NMP. W przeciwieństwie do ołtarza głównego uzyskał on rozbudowaną i dużych rozmiarów nastawę (obecnie stojącą w ołtarzu głównym). Jest ona dziełem krakowskich rzeźbiarzy-rzemieślników Wita Wisza, Maksymiliana Krzyka i Jana Józefa Góreckiego. Z tymi trzema postaciami związane są także inne elementy ruchomego wyposażenia kościoła św. Józefa: ambona z 1910 roku, ołtarze boczne z lat 1910–1911 Matki Boskiej Nieustającej Pomocy i św. Antoniego. Wit Wisz i Maksymilian Krzyk są ponadto wymieniani w archiwaliach jako autorzy ołtarza Matki Boskiej Częstochowskiej w kaplicy przy nawie bocznej. W 1917 roku powstał ołtarz św. Wincentego Ferreriusza w kaplicy przy prawej nawie bocznej. W kaplicy Adoracji ustawiono neogotycki ołtarz Najświętszego Serca Jezusowego, zakupiony od oo. Franciszkanów z Krakowa.

W 1922 roku zamontowano organy. Miały one dość burzliwą historię. Wykonane jeszcze przed pierwszą wojną światową w firmie Adolfa Homana, przeznaczone były do kościoła w Baku na Kaukazie. Wybuch wojny i późniejsze wydarzenia uniemożliwiły realizację tego celu. Organy zostały wreszcie zakupione przez parafię św. Józefa i ustawione w chórze nad głównym wejściem do świątyni[2].

W czasie budowy tego kościoła odkryto jaskinię ze śladami prac alchemicznych, która według badaczy zawierała pozostałości prac mistrza Twardowskiego, czyli historycznego alchemika króla Zygmunta Augusta - Niemca Laurentiusa Dhura (z łac. Durentiusa).

Wnętrze kościoła

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie (pol.). 30 czerwca 2015.
  2. 2,0 2,1 Polskie Wirtualne Centrum Organowe. [dostęp 2014-01-09].
  3. 3,0 3,1 3,2 Halina Starostka-Chrzanowska: Antoni Mateczny. Podgórzanin z wyboru i jego rodzina na tle historii miasta. Kraków: Medycyna Praktyczna, 2006, s. 52–56.
  4. Michał Rożek: Przewodnik po zabytkach i kulturze Krakowa. PWN, 1997, s. 0. ISBN 83-01-10989-0.
  5. Tadeusz Dobrowolski: Sztuka Krakowa. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1978.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]