Kościół św. Jerzego w Toruniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kościół św. Jerzego w Toruniu
(nieistniejący)
kościół klasztorny
Ilustracja
Widok kościoła na rysunku G.F. Steinera z XVIII wieku.
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Miejscowość Toruń
Wyznanie protestanckie
Kościół Bracia czescy
Imię św. Jerzego
Położenie na mapie Torunia
Mapa lokalizacyjna Torunia
Kościół św. Jerzego w Toruniu (nieistniejący)
Kościół św. Jerzego w Toruniu
(nieistniejący)
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Kościół św. Jerzego w Toruniu (nieistniejący)
Kościół św. Jerzego w Toruniu
(nieistniejący)
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół św. Jerzego w Toruniu (nieistniejący)
Kościół św. Jerzego w Toruniu
(nieistniejący)
Ziemia53°00′54″N 18°36′08″E/53,015000 18,602222

Kościół św. Jerzego w Toruniu – kościół gotycki nieistniejący od 1811 roku.

Lokalizacja[edytuj | edytuj kod]

Kościół usytuowany był w okolicy skrzyżowania ulic: Szosy Chełmińskiej, Gałczyńskiego (nazywanej dawniej właśnie ulicą św. Jerzego) oraz Czerwonej Drogi.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Plac NOT - miejsce, na którym kiedyś stał kościół św. Jerzego

Kościół stał poza murami miejskimi, na Chełmińskim Przedmieściu - około 350 metrów na północ od Bramy Chełmińskiej. Przez wiele lat związany był z leprozorium. Szpital dla trędowatych został ufundowany około roku 1260, natomiast w połowie XIV wieku kościół został świątynią parafialną dla toruńskich przedmieść. Był to najstarszy toruński kościół położony poza murami miejskimi.

Pierwsza, jeszcze drewniana świątynia istniejąca w tym miejscu około 1340 roku została zastąpiona większą, ceglaną budowlą. Kościół był orientowany. W zachodnią elewację jednonawowej świątyni wbudowano kruchtę, z której wyrastała w partii szczytu ośmioboczna wieżyczka nakryta hełmem. Na jej szczycie umieszczona była chorągiewka św. Jerzego. Oprócz wieży, zachodnią fasadę zdobiły schodkowe szczyty z blankowaniem i blendami. Świątynia składała się z prostokątnego, trójprzęsłowego prezbiterium o wymiarach 15 m x 8 m oraz szerszej od niego czteroprzęsłowej nawy o długości ok. 18 i szerokości ok. 13 m. Dodatkowo prace ziemne, prowadzone w okolicy dawnej lokalizacji kościoła prowadzone w latach 60. XX wieku, wykazały obecność dużej ilości glazurowanych cegieł i dachówek, co wskazuje na wysoką dbałość o kolorystykę budowli. Wysokość wieży świątyni na podstawie rysunku Steinera można określić na ok. 40 m.

Świątynia była niszczona zarówno podczas potopu szwedzkiego (1657 rok), jak i III wojny północnej (1703 rok), jednak zarówno za pierwszym, jak i za drugim razem była odbudowywana.

Kościół miał być przeznaczony do służby trędowatym, stąd w jego otoczeniu powstały typowe dla takich placówek zabudowania: szpital (zwany Małym), przerobiony w XVII wieku na plebanię i cmentarz. Na cmentarzu ustawiono kapliczkę. Dodatkowo, już w 1260 roku, w okolicy postawiono tzw. Wielki Szpital, czyli leprozorium, będące pod opieką rady miejskiej. W późniejszym okresie leprozorium przeniesiono do zabudowań leżących w większej odległości od miasta. W XV wieku, po wygaśnięciu epidemii trądu, szpital dla trędowatych zamieniono na przytułek dla niedołężnych.

W okresie reformacji kościół został świątynią gminy ewangelickiej. Nabożeństwa aż do tumultu toruńskiego (1724 rok) odbywały się wyłącznie w języku polskim, później również po niemiecku. Po wydarzeniach tumultu kościół św. Jerzego pozostał jedyną świątynią protestancką w mieście.

W czerwcu 1811 roku kościół, a także cały kompleks okolicznych budynków wyburzono, by zrobić miejsce dla budowy fortyfikacji Księstwa Warszawskiego. Dzisiejszy cmentarz parafialny kontynuuje tradycję cmentarza przy kościele św. Jerzego, ale został założony na nowym miejscu po 1813 roku.

Parafia ewangelicka, która utraciła swoją parafię pierwotnie odprawiała nabożeństwa w innych świątyniach Torunia, aż w 1907 roku przeniosła się do nowo wybudowanego kościoła noszącego pierwotnie wezwanie św. Jerzego, następnie św. Jerzego i Matki Boskiej Zwycięskiej, aż ostatecznie ustaliła się nazwa składająca się jedynie z drugiego członu.

W 2014 roku podczas prac remontowych torowiska tramwajowego przy ul. Czerwona Droga odkopano fragmenty fundamentów kościoła, które zostały udokumentowane przez służby archeologiczne[1][2].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wyborcza.pl, torun.wyborcza.pl [dostęp 2017-04-20].
  2. Szymon Spandowski, Fragment ruin kościoła św. Jerzego odnaleziony. I co dalej?, „nowosci.com.pl” [dostęp 2017-04-20] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]