Kościół Franciszkański w Inowrocławiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kościół Franciszkański
w Inowrocławiu
(nieistniejący)
kościół klasztorny
Państwo  Polska
Miejscowość Inowrocław
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Położenie na mapie Inowrocławia
Mapa lokalizacyjna Inowrocławia
Kościół Franciszkański w Inowrocławiu (nieistniejący)
Kościół Franciszkański
w Inowrocławiu
(nieistniejący)
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół Franciszkański w Inowrocławiu (nieistniejący)
Kościół Franciszkański
w Inowrocławiu
(nieistniejący)
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Kościół Franciszkański w Inowrocławiu (nieistniejący)
Kościół Franciszkański
w Inowrocławiu
(nieistniejący)
Położenie na mapie powiatu inowrocławskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu inowrocławskiego
Kościół Franciszkański w Inowrocławiu (nieistniejący)
Kościół Franciszkański
w Inowrocławiu
(nieistniejący)
Ziemia52°47′48,05″N 18°15′34,04″E/52,796681 18,259456

Kościół franciszkański w Inowrocławiu – nieistniejący obecnie klasztorny kościół, który znajdował się w Inowrocławiu, na obecnym Placu Klasztornym.

Zbudowany po 1237 r., jeden z pierwszych w Polsce kościołów w stylu gotyckim. Do 1239 r. istniało prezbiterium z budynkiem klasztornym dochodzącym do południowej ściany pierwszego przęsła. Początkowo prawdopodobnie miał charakter kościoła salowego, nieco niższy (widoczny na rys. K. W. Kielisińskiego z 1840 r. fryz arkadowy na murze pierwszego przęsła około trzy metry poniżej ówczesnego gzymsu okapowego), bez skarp, z lizenami w narożnikach. Sklepienie tylko nad pierwszym przęsłem, oparte na służkach. W trzeciej ćwierci XIII w. znaczna rozbudowa pierwotnego założenia, zakończona prawdopodobnie około 1271 roku, gdy w kościele pochowano księcia pomorskiego Warcisława. Do prezbiterium dobudowano wysoką nawę (do której nawiązali w tym samym czasie zależni od inowrocławskiego konwentu franciszkanie w Chełmnie), szerokości 16 metrów, składającą się z czterech przęseł, krytą płaskim stropem. Przebudowano także prezbiterium, które podwyższono, oskarpowano, wznosząc nowe sklepienia nad wszystkimi trzema przęsłami. Zachowano jednak dawne lizeny oraz fryz arkadowy, które przecinało od wschodu nowe szerokie i wysokie okno, w miejsce wcześniejszego rozwiązania (prawdopodobnie trzy mniejsze okna). Do nawy przy pierwszym przęśle wzniesiono nowe skrzydło klasztoru, za nim kolejny budynek wolnostojący. W późniejszym czasie wszystkie zabudowania klasztorne połączyło południowe skrzydło, równoległe do całego kościoła. Kościół znacznie ucierpiał w roku 1431, podczas najazdu Krzyżaków, po którym w jego wnętrzu zachowała się warstwa zgliszczy. Wówczas zniszczone zostały sklepienia w prezbiterium, których z powodu naruszenia konstrukcji nigdy nie odbudowano. Do roku 1627 prezbiterium wraz z pierwszym przęsłem nawy oddzielone od reszty kościoła przez lektorium, drewnianą kurtynę - w niej mieli prawo przebywać tylko mnisi, w nawie zaś wierni. Później na skutek postanowień soboru trydenckiego zakazujących lektoriów, zastąpiono je drewnianymi konstrukcjami, przy których znajdowały się małe ołtarzyki. W tym samym czasie wzniesiono renesansową kaplicę rodziny Włodków. Kościół uszkodzony przez potop szwedzki. Przed 1686 r. nastąpiła przebudowa dachu i szczytów nad nawą w stylu barokowym, od frontu wzniesiono emporę organową, a w niedalekiej odległości dzwonnicę z muru pruskiego. W początku XVIII w. w stylu barokowym przebudowano też dach i szczyt prezbiterium. W ciągu XVIII w. kościół popadł w ruinę - jak określił kronikarz, z powodu źle przeprowadzonych wcześniej prac remontowych. Przeprowadzano prace nad wzmocnieniem fundamentów. Ostatecznie przebudowę kościoła podjęto w roku 1765. Postanowiono o zachowaniu prezbiterium wraz z pierwszym przęsłem nawy, czyli części do dawnego lektorium. Miano wybudować nową ścianę szczytową od zachodu i wznieść kaplice po bokach pierwszego przęsła. Od wschodu dawnego prezbiterium zaplanowano wzniesienie nowego prezbiterium. Nad szczytem średniowiecznego prezbiterium miała wznosić się wysoka sygnaturka. Całość miała być sklepiona barokowo - w tym celu ściany miały być wzmocnione od wewnątrz przez ich obudowę. Plany w znacznej mierze były zrealizowane w 1777 r. Wzniesiono kaplice, z których jedną nakryto kopułką, a także nowe prezbiterium, którego nie nakryto jeszcze dachem. Proces przerwały władze zaborcze. Nie pomogły liczne prośby franciszkanów o ratunek dla kościoła do króla pruskiego, jak i wniosek do Berlina wraz z projektem sporządzonym przez budowniczego domeny pruskiej G. Dornsteina z roku 1777, który zachował się do dzisiaj w Archiwum Państwowym w Bydgoszczy. Po kilku latach ostatni franciszkanie w Inowrocławiu usunęli ruiny nawy i niedokończone budowle kościelne, zachowując jedynie dawne średniowieczne prezbiterium, na którym na wzór wschodniego szczytu dobudowano szczyt zachodni. Ostatecznie w 1818 r. konwent został zlikwidowany. Klasztor rozebrano, a dawne prezbiterium pełniło funkcje gospodarcze - m.in. umieszczono w nim olejarnię, która kilka razy się zapaliła. Wypalone mury w 1872 r. rozebrano. W latach 70-tych XX w. przeprowadzono krótkie badania archeologiczne, podczas których odkryto mury najstarszej części kościoła - prezbiterium i klasztoru. W roku 2010 odkryto pozostałości nawy i przylegającego do niej skrzydła klasztoru. Obiekt nadal wymaga badań, które dotąd miały jedynie charakter ratowniczy.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J. Fogel, Kościoły Wielkopolski, Kujaw i Ziemi Lubuskiej z teki rysunków Kajetana Wincentego Kielisińskiego (1808-1849), Poznań 1998
  • J. Frycz, Architektura i sztuka Inowrocławia, Dzieje Inowrocławia pod red. M. Biskupa, t. 2, Warszawa-Poznań-Toruń 1982
  • S. Koc, Inowrocław, Krzyżacy a zjednoczenie Królestwa Polskiego, Inowrocław 2010
  • Stanisław Koc: Zabytki Inowrocławia - archeologiczno-architektoniczne zagadnienia po badaniach w roku 2010. Inowrocław: 2014. ISBN 978-83-939564-2-5. [dostęp 2018-03-18].
  • Cz. Sikorski, Miasto na soli, Warszawa 1988
  • Cz. Sikorski, Początki zespołu klasztornego oo. Franciszkanów w Inowrocławiu w świetle archeologiczno-architektonicznych badań ratowniczych [w:] Ziemie Kujawska, t. 8
  • Cz. Sikorski, Świadkowie 800-lecia, Encyklopedia wiedzy o zabytkach Inowrocławia, Inowrocław 2002
  • Cz. Sikorski, Wyniki badań ratowniczych przeprowadzonych na stan. 19a w Inowrocławiu w 1972 r. [w:] Komunikaty Archeologiczne, t. 2, Bydgoszcz 1978
  • M. Woźniak, Inowrocław st. 19 - Plac Klasztorny sprawozdanie z badań archeologicznych w roku 2010 (cz. 1)
  • M. Woźniak, Klasztor franciszkanów w Inowrocławiu, próba rekonstrukcji oraz źródła, materiały, analogie zebrane na potrzeby makiety, Inowrocław 2010

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]