Cerkiew Opieki Matki Bożej w Szlachtowej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Cerkiew Opieki Matki Bożej
obecnie kościół Matki Boskiej Pośredniczki Łask
Distinctive emblem for cultural property.svg A-1209/M z dnia 2010-06-1010 czerwca 2010
kościół parafialny
Ilustracja
Elewacja południowa
Państwo  Polska
Miejscowość Szlachtowa
Adres ul. Jana Pawła II 27
34-460 Szczawnica
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia Parafia Matki Boskiej Pośredniczki Łask
Położenie na mapie gminy Szczawnica
Mapa lokalizacyjna gminy Szczawnica
Szlachtowa, dawna cerkiew
Szlachtowa, dawna cerkiew
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szlachtowa, dawna cerkiew
Szlachtowa, dawna cerkiew
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Szlachtowa, dawna cerkiew
Szlachtowa, dawna cerkiew
Położenie na mapie powiatu nowotarskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu nowotarskiego
Szlachtowa, dawna cerkiew
Szlachtowa, dawna cerkiew
Ziemia49°24′51,1″N 20°31′34,8″E/49,414194 20,526333

Cerkiew Opieki Matki Bożej w Szlachtowej – dawna łemkowska cerkiew greckokatolicka, wzniesiona w latach 1895–1920, znajdująca się w Szlachtowej.

W 1946 cerkiew przejęta przez kościół rzymskokatolicki i użytkowana jako kościół parafialny pw. Matki Boskiej Pośredniczki Łask parafii w Szlachtowej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W Szlachtowej istniała stara cerkiewka wybudowana prawdopodobnie w XVII wieku. Zapewne przypominała podhalańskie kościółki (była wybudowana w tzw. stylu zachodniołemkowskim). Była to budowla w formie wydłużonego prostokąta o dwuspadowym dachu z wieżyczką, w której była umieszczona sygnaturka. Pozostałości jej wyposażenia, m.in. ewangeliarz z 1546 roku, niektóre obrazy i rzeźby, znalazły się w Muzeum Diecezjalnym w Przemyślu. Dzwony z 1694 roku, odlane przez Franciszka Ostrowskiego, zostały zarekwirowane przez wojsko w czasie I wojny światowej. W 1741 roku dziedzic Paweł Sanguszko ofiarował cerkwi srebrny kielich. Cerkiewka ta została rozebrana około roku 1905.

Paroch (proboszcz obrządku greckokatolickiego) Jan Durkot, przedstawił mieszkańcom Szlachtowej projekt i – mimo protestów części mieszkańców, związanych z przewidywanymi wysokimi kosztami budowy – rozpoczął budowę murowanej cerkwi w 1895 roku. Projekt przewidywał, że świątynia stanie na planie krzyża greckiego, nad środkową nawą zbudowano okrągłą kopułę. Dwie pozostałe nawy są niższe i symetryczne.

Budowa ciągnęła się latami z powodu jej wysokich kosztów, fundusze zbierano w całej diecezji. W 1907 roku zawaliła się środkowa kopuła na skutek błędu architektonicznego. Wreszcie w 1920 roku budowa została ukończona.

Od początku budowy parochami cerkwi byli:

  • Jan Durkot, 1895–1907
  • Aleksander Durkot, 1907–1908
  • Florian Geła, 1909–1917
  • Dionizy Seneta, 1917–1947.

W ramach Akcji „Wisła” w latach 1947–1950 wysiedlono z Rusi Szlachtowskiej prawie wszystkich Łemków, w tym Dionizego Senetę (który zmarł w 1956 roku w Miastku na Pomorzu Zachodnim).

Od 15 lipca 1947 roku Szlachtowa była zasiedlana przez mieszkańców sąsiednich wsi. Plebanię w dniu 17 lipca 1947 roku objął ksiądz Józef Ciastoń. Dnia 24 września 1947 roku biskup Jan Stepa odwiedził parafię.

W 1952 roku parafia zmieniła nazwę (wezwanie) z „Matki Boskiej Pokrownej” (Opiekunki, Protectio BM Virgo) na „Matki Boskiej Pośredniczki Łask”. Wspomnienie i odpust parafialny przypadają na 31 maja (Maria Virgo Mediatrise Omnium Gratio).

Tym samym numerem w rejestrze zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa objęte są kościół, dzwonnica i cmentarz cerkiewny.

Architektura i wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Kopuły pokryte są blachą. Krzyże łacińskie na szczytach trzech kopuł (umieszczonych wzdłuż osi głównej świątyni) w rzucie bocznym tworzą trójkąt równoramienny i wspierają się na skierowanych rogami do góry półksiężycach, co symbolizuje zwycięstwo chrześcijaństwa nad islamem. Zewnętrzne ściany świątyni (zbudowanej z ciosów beskidzkiego piaskowca) są otynkowane i ozdobione konsolami pod okapami oraz fragmentami nieotynkowanego kamienia. Ośmioboczne wieże (zasklepione kopulasto) wznoszą się nad kruchtą i prezbiterium, a wyższa, środkowa kopuła wieńczy skrzyżowanie transeptu i nawy głównej. Boczne nawy zadaszone są namiotowo.

Nad głównym wejściem od strony zachodniej znajduje się napis cyrylicą: „chwała na wysokości Bogu”. Drugie wejście – przez zakrystię – jest od południa. Na zewnętrznej ścianie świątyni znajduje się mozaika „Dobrego Pasterza”, projektu księdza Leopolda Bandurskiego.

Nad głównym wejściem znajduje się chór. Przedsionek odgrodzony jest drewnianą boazerią, ozdobioną witrażami z kolorowego szkła. Ściany świątyni zdobi polichromia z 1919 roku oraz freski. Przy prezbiterium znajdują się: po prawej stronie: obraz Świętego Piotra, a powyżej niego scena Bożego Narodzenia, a po lewej stronie – Święty Paweł, a nad nim scena Zwiastowania.

Z prawej strony (patrząc od wejścia) znajduje się fresk „Chrzest w Jordanie”, powyżej niego "Ukrzyżowanie”. Po lewej stronie natomiast scena: „Ukoronowanie Najświętszej Maryi Panny”.

Prezbiterium oddzielone jest od nawy głównej ikonostasem, wykonanym w 1927 roku zgodnie z kanonami tzw. szkoły lwowskiej. Obrazy zostały namalowane na płótnie. Ubiory namalowanych osób mają cechy charakterystyczne dla kultury polskiej, ich twarze mają również lokalne rysy.

Ołtarz główny znajduje się za ikonostasem i widoczny jest po otwarciu carskich wrót. Tabernakulum pochodzi z XIX wieku i ma kształt świątyni. Za tabernakulum wisi obraz Matki Boskiej Częstochowskiej z 1976 roku wykonany przez księdza Leopolda Bandurskiego.

Przed ikonostasem stoi ołtarz posoborowy z 1979 roku.

Ambona pochodząca z XVIII wieku jest ozdobiona postaciami czterech Ewangelistów (postacie te są znacznie starsze od ikonostasu i posiadają rysy ludowe) wykonanymi w stylu tzw. „chłopskiego baroku”.

Wokół cerkwi[edytuj | edytuj kod]

Przed wejściem znajduje się dzwonnica w stylu bizantyjskim pochodząca z 1922 roku. Ta kamienna budowla ma kształt arkad i jest wbudowana w ogrodzenie placu przykościelnego. Posiada trzy arkady na dzwony, tylko w jednej z nich znajduje się dzwon. Został zakupiony w 1957 roku. W środkowej arkadzie znajduje się kapliczka z figurką Matki Bożej, zbudowana przez Leopolda Bandurskiego. Trzecia arkada jest pusta. W apsydzie, u szczytu znajduje się sygnaturka.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]