Kościół Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Księżpolu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kościół Podwyższenia Krzyża Pańskiego
Distinctive emblem for cultural property.svg A/1468 z dnia 24.06.1983
kościół parafialny
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Księżpol
Wyznanie katolicyzm
Kościół Kościół katolicki
Diecezja Diecezja zamojsko-lubaczowska
Wezwanie Podwyższenie Krzyża Pańskiego
Położenie na mapie gminy Księżpol
Mapa konturowa gminy Księżpol, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Kościół Podwyższenia Krzyża Pańskiego”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Kościół Podwyższenia Krzyża Pańskiego”
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa konturowa województwa lubelskiego, blisko dolnej krawiędzi znajduje się punkt z opisem „Kościół Podwyższenia Krzyża Pańskiego”
Położenie na mapie powiatu biłgorajskiego
Mapa konturowa powiatu biłgorajskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Kościół Podwyższenia Krzyża Pańskiego”
Ziemia50°24′51,4″N 22°44′47,0″E/50,414278 22,746389

Kościół Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Księżpoluparafialny kościół katolicki w Księżpolu, była cerkiew prawosławna.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze udokumentowane wzmianki o istnieniu prawosławnej cerkwi Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Księżpolu pochodzą z dokumentów podatkowych z roku 1507. Prawdopodobnie drewniana świątynia prawosławna została wzniesiona jednak wcześniej. Nowa, drewniana świątynia unicka została zbudowana dla mieszkańców Księżpola, którzy byli Rusinami, z fundacji Zamoyskich w 1679 roku (w 1588 Księżpol znalazł się w dobrach Jana Zamoyskiego a następnie Ordynacji Zamojskiej). Kolejna unicka cerkiew w Księżpolu powstała w latach 1855-1857 na miejscu starszej świątyni[1] z fundacji Konstantego Zamoyskiego. Była to siedziba miejscowej parafii[2]. Od roku 1875 księżpolska parafia, w wyniku likwidacji unickiej diecezji chełmskiej przez władze carskie, ponownie funkcjonowała jako prawosławna, wchodząc jednak w skład chełmsko-warszawskiej eparchii Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej.

Okres po I wojnie światowej[edytuj | edytuj kod]

W wyniku działań zbrojnych podczas pierwszej wojny światowej w 1915 roku, świątynia została uszkodzona. Po 1918 roku przejęta przez Kościół katolicki dla, nowo tworzonej w Księżpolu, parafii rzymskokatolickiej pod tym samym wezwaniem. Świątynia remontowana była w 1924 roku. Podczas przystosowywania cerkwi dla nowej parafii,utraciła wiele charakterystycznych elementów świadczących o wielowiekowych tradycjach miejscowości i jej mieszkańców, wprowadzając w ich miejsce dotychczas lokalnie nieznane zwyczaje i styl urządzenia świątyni. W 1937 roku wysiłkiem miejscowej społeczności prawosławnej w Księżpolu zbudowana była drewniana cerkiew. Została ona zburzona w 1938 roku w ramach akcji niszczenia świątyń prawosławnych na Chełmszczyźnie i Południowym Podlasiu. W okresie drugiej wojny światowej (w latach 1941-1945) w Księżpolu funkcjonowała reaktywowana prawosławna parafia.

Wnętrze świątyni

Architektura i wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Budynek jest trójnawowy, z zakrystią i niewielką wieżyczką nad nawą. Ołtarz główny z obrazem św. Antoniego z Padwy i figurą Chrystusa na Krzyżu powstał w 1952. Inne elementy wyposażenia świątyni są starsze - z XVIII w. pochodzą stacje Drogi Krzyżowej, monstrancja, na chórze znajdują się organy pochodzenia unickiego[1]. Zabytkowymi elementami znajdującymi się w świątyni z okresu, gdy funkcjonowała ona jako cerkiew są także chrzcielnica oraz żyrandol z XVIII/XIX wieku.

Otoczenie[edytuj | edytuj kod]

Na północ od kościoła znajduje się rzymskokatolicki cmentarz (dawniej unicki, powstały z kolei na miejscu prawosławnego) z najstarszym nagrobkiem sięgającym 1828. Na cmentarzu znajduje się 12 mogił żołnierzy z września 1939 oraz Kopiec Żołnierski z I wojny światowej. Około 1,5 km w kierunku północno-wschodnim od dzisiejszego kościoła znajduje się wciąż czynny cmentarz prawosławny[3]. Na cmentarzu niejednokrotnie dokonywano aktów profanacji o czym świadczy ogromna ilośc zniszczonych nagrobków oraz krzyży.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Księżpol
  2. Paulina Cynalewska-Kuczma, Architektura cerkiewna Królestwa Polskiego narzędziem integracji z Imperium Rosyjskim, Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Adama Mickiewicza, 2004, s. 140, ISBN 83-232-1463-8, OCLC 69452580.
  3. D. Kawałko, Cmentarze województwa zamojskiego, Państwowa Służba Ochrony Zabytków, Zamość 1994, s. 114-116.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Budzyński Z. „Sieć parafialna prawosławnej diecezji Przemyskiej na przełomie XV i XVI wieku”. Polska – Ukraina 1000 lat sąsiedstwa, Przemyśl, 1990. T.1, str. 144;
  • „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, Warszawa, 1883, T. 4. s. 830;
  • Saładiak A. „Pamiątki i zabytki kultury ukraińskiej w Polsce”, Warszawa, 1993;
  • „Zabytki Architektury i budownictwa w Polsce.” Województwo Zamojskie 48. Ośrodek dokumntacji zabytków, Warszawa, 1991, s. 48;
  • Interpelacja posła Stepana Barana do premiera rządu (1938), „Надбужанщина — Нюйорк, Париж, Сiдней, Торонто. 1986 Т. 1. С 700-713;
  • Холмьский православний народнiй календар на р. Холм, s. 61.