Kościół Wizytek w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kościół sióstr Wizytek pw. Opieki św. Józefa Oblubieńca Niepokalanej Bogurodzicy Maryi w Warszawie
rejestr zabytków
Distinctive emblem for cultural property.svg 246 z 1.07.1965[1]
Ilustracja
Kościół sióstr Wizytek (2013)
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Wezwanie Opieki św. Józefa Oblubieńca Niepokalanej Bogurodzicy Maryi
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Kościół sióstr Wizytek pw. Opieki św. Józefa Oblubieńca Niepokalanej Bogurodzicy Maryi w Warszawie
Kościół sióstr Wizytek pw. Opieki św. Józefa Oblubieńca Niepokalanej Bogurodzicy Maryi w Warszawie
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Kościół sióstr Wizytek pw. Opieki św. Józefa Oblubieńca Niepokalanej Bogurodzicy Maryi w Warszawie
Kościół sióstr Wizytek pw. Opieki św. Józefa Oblubieńca Niepokalanej Bogurodzicy Maryi w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół sióstr Wizytek pw. Opieki św. Józefa Oblubieńca Niepokalanej Bogurodzicy Maryi w Warszawie
Kościół sióstr Wizytek pw. Opieki św. Józefa Oblubieńca Niepokalanej Bogurodzicy Maryi w Warszawie
Ziemia52°14′28″N 21°01′03″E/52,241111 21,017500

Kościół Wizytek w Warszawie, pod wezwaniem Opieki św. Józefa Oblubieńca Niepokalanej Bogurodzicy Maryi[2] – późnobarokowy kościół, wznoszony etapami w 1728–1733 oraz 1754–1763 według projektów Karola Baya i Efraima Szregera.

Świątynia znajduje się przy ulicy Krakowskie Przedmieście 34. Należy do parafii Świętego Krzyża.

Historia[edytuj]

Kościół Wizytek na obrazie Canaletta (ok. 1780)
Świątynia i jej otoczenie przed 1939
Fasada kościoła przed remontem i wycięciem drzew (2006)
Wnętrze kościoła
Klęcznik-epitafium ks. Jana Twardowskiego

Siostry wizytki sprowadziła z Francji do Polski Ludwika Maria Gonzaga. W 1654 wprowadziła zakonnice do przygotowanego dla nich niewielkiego, klasztoru z drewnianym kościołem. Julian Bartoszewicz[3]. tak opisuje wprowadzenie zakonnic do kościoła (pisownia oryginalna z pominięciem kreskowanego é):

Quote-alpha.png
Królestwo na uroczystość wprowadzenia wybrali dzień ś-go Romana, którego ciało Maryja Ludwika podarowała swemu klasztorowi..... Zatem 9 sierpnia rano, karety królewskie zawiozły nasze wizytki do karmelitek, skąd miało się odbywać wprowadzenie. Tutaj spowiednik panien odprawił mszę z wystawieniem Najświętszego Sakramentu i odszedł do klasztoru wizytkowskiego. Nadjechali potem oboje królestwo i nuncyjusz z całem wyższem duchowieństwem stolicy. Zaczęła się uroczystość, w której nuncyjusz celebrował. Processyja była najwspanialsza. Szła najprzód duchowieństwa moc z krzyżem, zakony, kapela królewska z trąbami i kotłami, potem prałaci, potem nuncyjusz pod baladchimem, któremu missyjonarze towarzyszyli, potem marszałek wielki z laską, potem sam król pod rękę prowadził przełożoną, a za nim M. Ludwika assystentkę, za królestwem postępowały damy dworu, każda prowadząc jedną siostrę. Processyją kończyli panowie, a cała Warszawa zbiegła się po obudwu stronach ulic, przez które orszak przechodził. Ulice wysypane były czystym piaskiem i kwiatami, a z domów zwieszały się kobierce i bławaty jak w Boże Ciało. ...Wizytki, duchowieństwo, orszak królewski nieśli w ręku jarzące świece.... Kiedy processyja przeszła do kościoła, nuncyjusz mszę zaśpiewał przed wielkim ołtarzem, a kapela królewska wdzięcznie jej przygrywała...

Kamień węgielny pod murowany kościół pod wezwaniem św. Józefa położył prymas Polski Wacław Leszczyński w 1664. Równolegle postępowała budowa klasztoru, w którym królowa była częstym gościem. Niedokończony kościół spłonął w 1695.

Dopiero w 1728 rozpoczęto budowę nowego kościoła w jego obecnym kształcie. Kościół ten projektował Karol Bay, na co wskazuje podpisany z nim kontrakt z 1727 roku, fundatorką była Elżbieta Helena Sieniawska. W 1733 budowę przerwano z braku funduszy i w kilka lat później kontynuowano dzięki pomocy córki fundatorki, Marii Zofii Czartoryskiej i innych ofiarodawców, choć pod innym kierownictwem, gdyż Karol Bay zmarł w 1740. W 1754 zawalił się dach, co zainicjowało II etap budowy kościoła prowadzony w latach 1754–63. Autorem zwieńczenia fasady i wielkiego ołtarza był Efraim Schroeger.

15 sierpnia 1761 odprawiono w nim pierwszą mszę, a konsekracji kościoła dokonał 20 września biskup kijowski Józef Andrzej Załuski.

Zarysowanie sklepień kościoła w 1765 spowodowało konieczność wymurowania skarp bocznych. Od tamtych czasów świątynia przetrwała w niezmienionym stanie, przybywały jedynie pewne elementy we wnętrzu.

W 1815 kościół zaczął pełnić funkcję kościoła akademickiego, którą później przejął kościół św. Anny[4].

Świątynia jest jednym z nielicznych warszawskich zabytków, które nie zostały zniszczone w czasie II wojny światowej.

W latach 2009–2010, w związku z Rokiem Chopinowskim, elewacje kościoła zostały poddane konserwacji. Jednocześnie wycięto drzewa zasłaniające fasadę kościoła od strony Krakowskiego Przedmieścia.

Od 1960 roku aż do emerytury rektorem tego kościoła był ksiądz-poeta Jan Twardowski.

Architektura i wnętrze[edytuj]

Fasada kościoła jest jednym z najciekawszych elementów budowli. Jej dolna część jest prawdopodobnie dziełem Karola Baya, który stworzył dzieło charakterystyczne dla okresu dojrzałego baroku (pojawiła się też hipoteza, że jej projektantem był Gaetano Chiaveri). Falujący, jakby w ruchu będący mur podzielony parami kolumn, rozbudowany, łamany gzyms daje doskonałe efekty światłocieniowe i wzbogaca bryłę budowli. Zwieńczenie fasady jest nieco bardziej płaskie i jego autorstwo przypisuje się Efraimowi Szregerowi lub Jakubowi Fontanie. Nad portalem znajduje się herb Zakonu Wizytek – serce przebite strzałami, zwieńczone krzyżem.

Jest to kościół jednonawowy z rzędami kaplic. Na końcu nawy znajduje się zamknięte prosto prezbiterium, przykryte sklepieniem kolebkowym z lunetami, opartym na pasach sklepieniowych. Nad kolumnami bardzo szerokie belkowanie, bogato urozmaicony gzyms. Delikatna dekoracja stiukowa o charakterze rokokowym głównie na łukach arkad otwartych do nawy.

Rzeźby na fasadzie oraz, będąca jednym z najbardziej charakterystycznych elementów wnętrza świątyni, ambona w kształcie dzioba łodzi, wyposażona w maszt z żaglem, sieci i kotwicę (tzw. ambona łodziowa), są dziełem Jana Jerzego Plerscha. Obraz Nawiedzenie w wielkim ołtarzu namalował Tadeusz Konicz. Srebrne plakiety na hebanowej nastawie ołtarza wykonali Mateusz Wallbaum i Herman Potthof.

W latach 1825–1826 na kościelnych organach grał Fryderyk Chopin, będąc uczniem Liceum Warszawskiego. Tu odbywały się niedzielne msze dla uczniów liceum, a kompozytorowi powierzono rolę organisty licejskiego. W 1909 stary instrument zastąpiono nowym, natomiast zachowano drewniany chór muzyczny[5].

W świątyni znajdują się pomniki Tadeusza Czackiego i Kazimierza Brodzińskiego, a także liczne epitafia (m.in. Bolesława Podczaszyńskiego, Henryka Marconiego, Juliana Bartoszewicza, Jana Ziei i Bronisława Bozowskiego)[6]. Przy wejściu znajduje się pomnik-epitafium ks. Jana Twardowskiego w formie klęcznika z wyrytym jego ostatnim wierszem, napisanym tuż przed śmiercią w szpitalu przy ul. Banacha oraz małą biedronką[7].

Przypisy

  1. Rejestr zabytków nieruchomych m. st. Warszawy. [dostęp 2010-01-23].
  2. Świętego Krzyża na Trakcie Królewskim - bazylika. W: Archidiecezja warszawska: Parafie [on-line]. [dostęp 2010-01-08].  Cytat: Na terenie parafii: Kościół Sióstr wizytek pw. Opieki św. Józefa Oblubieńca Niepokalanej Bogurodzicy Maryi, 00-325 Warszawa, ul. Krakowskie Przedmieście 34
  3. Julian Bartoszewicz: Kościoły Warszawskie rzymsko-katolickie opisane pod względem historycznym. Warszawa: Drukarnia S. Olgerbranda, 1855, s. 250, 251.
  4. Stanisław Łoza: Szkice warszawskie. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1958, s. 17.
  5. Jerzy S. Majewski: Spacerownik. Warszawa śladami Chopina. Warszawa: Agora, 2010, s. 50. ISBN 978-83-7552-992-0.
  6. Nina Brzostowska-Smólska, Krzysztof Smólski: Kościół Wizytek. Izabelin-Warszawa: Rosikon Press, 46–49. ISBN 978-83-88848-87-2.
  7. Nina Brzostowska-Smólska, Krzysztof Smólski: Kościół Wizytek. Izabelin-Warszawa: Rosikon Press, 2010, s. 75. ISBN 978-83-88848-87-2.

Bibliografia[edytuj]

  • Baranowski A.J., Królewska fundacja klasztoru wizytek na tle rywalizacji francusko-habsburskiej w Warszawie, „Rocznik Warszawski”, 33 (2005), s. 139-150
  • Guttmejer K., Bay czy Chiaveri? Kto zaprojektował kościół wizytek w Warszawie, „Rocznik Warszawski”, 33 (2005), s. 201-209
  • Karpowicz M., Piękne nieznajome, PIW, Warszawa 1986
  • Malinowska I., Nieznana umowa o budowę kościoła pp. wizytek w Warszawie, BHS, 21 (1959), nr 3-4

Linki zewnętrzne[edytuj]