Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Lwówku Śląskim

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny
Kościół Wniebowzięcia NMP
Distinctive emblem for cultural property.svg A/1977/75 z dnia 25.11.1949[1]
kościół parafialny
Ilustracja
widok od frontu
Państwo

 Polska

Województwo

 dolnośląskie

Miejscowość

Lwówek Śląski
ul. Kościelna

Adres

ul. Kościelna 29, 59-602 Lwówek Śląski

Wyznanie

katolickie

Kościół

rzymskokatolicki

Parafia

Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny

Wezwanie

Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny Najświętszej Maryi Panny

Wspomnienie liturgiczne

15 sierpnia

Przedmioty szczególnego kultu
Relikwie

św. Jana Pawła II[2] i św. Rity z Cascii[3]

Cudowne wizerunki

Pieta[4], Matki Boskiej Ostrobramskiej[5], św. Rity z Cascii[6], Pomnik św. Jana Pawła II[7], Pomnik św. Jana Nepomucena[8]

Położenie na mapie Lwówka Śląskiego
Mapa konturowa Lwówka Śląskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny”
Położenie na mapie powiatu lwóweckiego
Mapa konturowa powiatu lwóweckiego, u góry nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny”
Położenie na mapie gminy Lwówek Śląski
Mapa konturowa gminy Lwówek Śląski, w centrum znajduje się punkt z opisem „Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny”
Ziemia51°06′39,03″N 15°34′57,03″E/51,110842 15,582508
Strona internetowa

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (daw. Kościół Parafialny św. JanaPfarr Kirche St. Johannis[10]) – rzymskokatolicki kościół parafialny, orientowany, usytuowany w zachodniej części starego miasta, należący do dekanatu Lwówek Śląski diecezji legnickiej. Rzadki i szczególnie cenny przykład gotyckiego kościoła o wyraźnych reliktach architektury romańskiej, widocznych zwłaszcza w jego fasadzie, tworzącej dwuwieżowy masyw zachodni[11]. Pierwotnie kościół był budowlą romańską. Jest to jedna z najstarszych świątyń na Śląsku. Leży na szlaku romańskim[12] i drodze świętego Jakuba (średniowieczny szlak handlowy Via Regia)[13]. W latach 1281–1810 kościół znajdował się pod patronatem zakonu joannitów. W latach ok. 1520–1637 budynek służył jako świątynia ewangelicka.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Widok na wnętrze kościoła

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Lwówku Śląskim jest jednym z najstarszych sakralnych zabytków polskich na Dolnym Śląsku.

Na prośbę swojej świątobliwej małżonki Jadwigi książę Henryk I Brodaty kazał wybudować ten kościół w Lwówku Śląskim.

Początek budowy sięga roku 1209. Świątynia powstała w miejscu stojącego tu już w XII wieku kościoła drewnianego[14]. Pierwszą wzmiankę o kościele pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny można natrafić w akcie nadania praw miejskich dla Lwówka Śląskiego w 1217 roku wydanego przez księcia Henryka I Brodatego panującego tu w latach 1201–1238.

Na poświęcenie kościoła przybył osobiście biskup wrocławski Tomasz. Biskup odprawił pierwszą w tym kościele Mszę Świętą.

Za Henryka V Piasta kościół ten został oddany rycerskiemu Zakonowi Joannitów. Na miejscu pierwotnej świątyni Joannici rozpoczęli budowę nowego, większego kościoła. Zakon joannitów rozpoczął budowę około 1300 roku. Z pierwotnej budowli, późnoromańskiej bazyliki murowanej z ciosów kamiennych, zachowała się do dnia dzisiejszego tylko fasada zachodnia z wieżami. XIV-wieczne wstrząsy polityczne wstrzymały na pewien czas dalszą rozbudowę świątyni. Dopiero w XV wieku wznowiono prowadzenie prac. Z tego okresu pochodzą nawy i prezbiterium. Rozbudowę ostatecznie zakończono w XVI wieku.

Po spaleniu w 1455 roku rozpoczęła się budowa obecnego kościoła parafialnego w czasie od 1493 do ok. 1550 roku i wzniesiono wtedy praktycznie nowy kościół, zachowując starą fasadę z dwiema wieżami i portalem. W początkowym okresie budowa była prowadzona przez architekta ze Zgorzelca Conrada Pflügera, a w latach 1512–1550 przy współudziale budowniczego Hansa Lindenera.

W 1752 roku, w wyniku pożaru, ulega zniszczeniu cały strop, który zostaje zastąpiony obecnym dachem, nienawiązującym do historycznego charakteru świątyni; po raz drugi zawaliły się również sklepienia, które podczas nieudolnej restauracji w latach 1863–1866 zostały zastąpione prostym drewnianym stropem, a jedyne późnogotyckie sklepienia sieciowe zachowały się w zakrystii i przedsionku przy nawie północnej oraz w kaplicy południowej i pod emporami (wewnętrznymi galeriami). Jednocześnie z wnętrza zostało usuniętych sześć filarów międzynawowych, środkowa nawa otrzymała płaską drewnianą powałę, a odbudowane wieże nie osiągnęły pierwotnej wysokości.

Obecnie jest to świątynia murowana wzniesiona z cegły i ciosów piaskowcowych, halowa o trzech nawach i ośmiu przęsłach, składająca się z prezbiterium i towarzyszących mu nawach bocznych zakończonych poligonalnie. Wspomniana wyżej fasada zachodnia z dwiema wieżami jest ozdobiona na osi portalem z końca XIII wieku, wykonanym z czerwonego piaskowca, posiadającym uskokowe ościeża z kolumienkami i bogatą dekorację roślinną. W tympanonie jest umieszczona płaskorzeźba przedstawiająca Koronację Matki Boskiej.

Na skromne wyposażenie wnętrza składają się: kamienna, renesansowa chrzcielnica z około 1560 roku, barokowy obraz Koronacja Matki Boskiej z 1771 roku (zapewne znajdował się dawniej w ołtarzu głównym), natomiast w zakrystii znajdują się puszka z 1684 roku, pacyfikał z 1722 roku i kielich z 1727 roku[15].

Do kościoła należy również plebania oraz dom parafialny – dawna siedziba Joannitów zbudowana w 1728 r.[16].

Opis[edytuj | edytuj kod]

Jednym z głównych motywów detali architektonicznych budowli są rośliny

Jest to świątynia trzynawowa, pięcioprzęsłowa, halowa (pierwotnie bazylikowa), murowana z cegły i ciosów piaskowcowych zwieńczona wysokim dachem dwuspadowym, krytym dachówką ceramiczną. Nawy boczne zamknięte od wschodu trójbocznie, środkowa - pięciobocznie. Prezbiterium oraz nawy boczne zakończone są poligonalnie. W zachodniej fasadzie zachował się portal z końca XIII w., wykonany z czerwonego piaskowca, z kolumienkami i bogatą dekoracją roślinną. W tympanonie umiejscowiona jest płaskorzeźba ukazująca Koronację Matki Boskiej.

Późnoromańsko-gotycki kościół wyróżnia późnoromańska masywna część zachodnia, tzw. westwerk, z dwiema wieżami na planie kwadratu, w partii dwóch ostatnich kondygnacji ośmiobocznymi, krytymi ostrosłupowym, szpiczastym dachem (pierwotnie dachem hełmowym). Łącznik międzywieżowy zwieńczony dachem pulpitowym. W absydach sklepienia żebrowe, w przyziemiu wieży południowej sklepienie żebrowe, w przyległym łączniku - koleba z lunetami. Wnętrze korpusu rozdzielone dwoma rzędami ośmiobocznych filarów ze służkami i zdobionymi głowicami (zachowana co druga para), wtórnie nakryte płaskim stropem drewnianym (1866).

Późnogotycki korpus przypomina inne dzieło Konrada PflügeraKościół farny św. Piotra i Pawła w Görlitz. W elewacjach wysokie przypory i ostrołukowe okna wypełnione maswerkami. Elewacje świątyni nietynkowane, oskarpowane, cokół oddzielony profilowanym gzymsem. Otwory okienne wysokie, wydłużone, zamknięte ostrym łukiem, opatrzone kamiennymi maswerkami. Fasada zachodnia z zamurowaną wtórnie centralną rozetą (XIII w.); w osi dwa ostrołukowe okna (ok. 1500 r.). Empory otwarte do wnętrza ostrołucznymi arkadami i wyposażone w kamienne, maswerkowe balustrady. W zachodnim przęśle nawy głównej wmurowana empora organowa (ok. 1866 r.), wsparta na trzech ostrołucznych arkadach, także z maswerkową balustradą.[17]W fasadzie zachodniej znajduje się również wczesnogotycki portal z ok. 1260 r. Kolumienki o kapitelach dekorowanych motywami roślinnymi podtrzymują ostrołukową arkadę z figurkami Panien Mądrych (po prawej) i Głupich (po lewej). W tympanonie przedstawiono Koronację Matki Boskiej.

Obok kościoła znajduje się gotycka kaplica Krzyża Świętego, wzniesiona na miejscu wcześniejszej, prawdopodobnie w 1496 r. (odbudowana w 1682 i 1755 r.). Wnętrze przekryto późnogotyckim sklepieniem sieciowym, z datą 1496 na jednym ze zworników,[18] wspartym na konsolach zdobionych maskami. Wewnątrz kaplicy znajduje się klasycystyczny ołtarz z III ćwierci XVIII w. z obrazem Ukrzyżowania oraz malowidło ścienne przedstawiające Upadek pod Krzyżem i Spotkanie Chrystusa z Weroniką, z przełomu XV i XVI w.[19]

W trójnawowym wnętrzu kościoła wystrój jest generalnie neogotycki (z ok. 1866 r.), choć zachowało się wiele starszych, cennych elementów wyposażenia[20]: ołtarz główny, w którym widnieją obrazy Wniebowzięcia i Koronacji Marii oraz ewangelistów, autorstwa Aloisa Hausera, ołtarze boczne z obrazami św. Jadwigi i sceną Ukrzyżowania, których autorem był Ferdinand Winter, ambona oraz organy. W świątyni są również starsze elementy wystroju i wyposażenia: renesansowa, bogato zdobiona, kamienna chrzcielnica z ok. 1560 r., obraz na płótnie „Koronacja Matki Boskiej” (1771 r.), oraz naczynia kościelne z XVII i XVIII w. przechowywane w zakrystii.[21]

Obecnie, począwszy od początku XXI wieku, kościół jest systematycznie rewaloryzowany. Kościół służy obecnie jako miejsce liturgiczne, a także jako miejsce kameralnych koncertów: organowych, jak i zespołów muzycznych[22].

Chronologia[edytuj | edytuj kod]

Architektura zewnętrzna[edytuj | edytuj kod]

Kruchta prowadząca do świątyni i na ul. Kościelną (portal północny) z widocznym sklepieniem sieciowym. Późnogotycki portal boczny otrzymał dekorację w formie przenikającego się laskowania.
Romański portal wejścia głównego z ok. 1260-70 r., który uchował się z pożogi w 1455 r.; wybudowany z czerwonego piaskowca ze sceną koronowania N.M.P. w tympanonie
Boczny portal południowy z dwuramiennym otworem w ostrołucznym, uskokowym obramieniu.
Epitafium na południowej ścianie kościoła.
Kaplica św. Krzyża przy południowej nawie kościoła.

Portale[edytuj | edytuj kod]

Portal główny[edytuj | edytuj kod]

Portal główny (zachodni)
Figurki Panien Głupich
Scena koronacji
Figurki Panien Mądrych

Portal główny znajduje się w przyziemiu zachodniej fasady kościoła w Lwówku Śląskim. W jego najstarszej części zachował się portal z końca XIII w. wykonany z czerwonego piaskowca. Portal kryje postaci panien mądrych i głupich oraz motywy roślinne. Jest to wczesnogotycki, zamknięty ostrym łukiem portal: uskokowy, z kolumienkami o głowicach z dekoracją roślinną. W archiwolcie ząbki i elementy roślinne, w tympanonie płaskorzeźba przedstawiająca Koronację Matki Boskiej z figurami panien mądrych i głupich. Zewnętrzne obramienie z wimpergą i sterczynami z XIX w.

Portal północny[edytuj | edytuj kod]

Portal północny znajduje się od strony Komandorium Joannitów (ul. Kościelna) i służy jako boczne, pomocnicze wejście do kościoła.

Portal południowy[edytuj | edytuj kod]

Portal południowy jest obecnie nieużywany, a w przedsionku, do którego prowadzi wejście urządzono kaplicę Matki Boskiej Ostrobramskiej. Kruchty północna i południowa na obu poziomach sklepione sieciowo.

Wieże[edytuj | edytuj kod]

Wieże kościoła widzianne od północy

Wieże obecnie nie są otwarte dla zwiedzających. Na ich szczytach znajdują się nadajniki sieci komórkowych.

Pomniki, płaskorzeźby, krzyże i tablice[edytuj | edytuj kod]

  • Pomnik św. Jana Pawła II
  • Pomnik św. Jana Nepomucena
  • Trzy drewniane krzyże (przed wejściem zachodnim, w miejscu dawnego cmentarza przykościelnego; obok wejścia zachodniego i na północno - wschodnim krańcu działki)
  • Epitafium na południowej ścianie kościoła
  • Na elewacjach i we wnętrzu zachowały się liczne epitafia z XVII i XVIII w.

Kaplica św. Krzyża[edytuj | edytuj kod]

Obecny kształt kaplicy św. Krzyża w Lwówku Śląskim pochodzi z 1496 r. (data na zworniku w budynku). W czasie remontów i przebudowy kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Lwówku Śląskim kaplica służyła jako tymczasowa świątynia, do czasu ukończenia budowy sąsiadującego z kaplicą kościoła.

Wnętrze[edytuj | edytuj kod]

Ołtarze[edytuj | edytuj kod]

Ołtarze
Ołtarz boczny (lewy) z obrazem św. Jadwigi, autorstwa F. Wintera
Ołtarz główny z obrazem Wniebowzięcia i Koronacji Maryi, autorstwa A. Hausera (ok. 1866 r.)
Ołtarz boczny (prawy) ze sceną ukrzyżowania, autorstwa F. Wintera

Chrzcielnica[edytuj | edytuj kod]

W kaplicy południowej ustawiona jest renesansowa chrzcielnica z ok. 1560 r. Na jej kielichu znajdują się sceny biblijne związane z wodą i postacie

Ewangelistów. W rogu kaplicy znajdują się kręcone schody z podpisem architekta i datą: „H. Lindener 1543”.

Kamienna chrzcielnica z ok. 1560 r.


Kaplica Matki Boskiej Ostrobramskiej[edytuj | edytuj kod]

W miejscu kruchty południowej urządzono kaplicę Matki Boskiej Ostrobramskiej.

Organy[edytuj | edytuj kod]

Organy nad zachodnim wejściem i widoczna z prawej drewniana ambona

Neogotycki prospekt organowy na emporze zachodniej powstał na przełomie XVII i XVIII w. Organy wybudowali Christian Gottlieb Schlag wraz z Heinrichem Schlagiem w 1868 roku. W 1902 r. instrument zostały przebudowane przez Heinricha Schlaga. Organy znajdują się w zachodniej części budynku.

  • Liczba głosów:

37

  • Liczba klawiatur:

3+P

  • Traktura gry:

pneumatyczna

  • Traktura rejestrów:

pneumatyczna[25]

Rzeźby i obrazy[edytuj | edytuj kod]

Drewniana pieta w kościele
Krucyfiksy
W przedsionku północnego wejścia do kościoła znajduje się najstarszy na Śląsku drewniany krzyż z 1410 roku
Krucyfiks w nawie głównej
  • Obraz „Koronacja Matki Boskiej” z 1771 roku autorstwa A. Hausera z Bambergu[26]
  • Zachowały się skrzydła gotyckiego tryptyku z ok. 1530 r. ze scenami z życia św. Filipa i św. Jakuba Młodszego oraz Pasją na odwrociu,
  • W nawie południowej powieszony jest obraz Johanna Jacoba Eybelwiesera z 1711 r. z dawnego ołtarza głównego. Przedstawia Wniebowzięcie NMP, z Trójcą Świętą u góry oraz postacią rycerza Zakonu Maltańskiego i widokiem głównej siedziby zakonu – Malty – u dołu.

Zwiedzanie[edytuj | edytuj kod]

Zwiedzanie kościoła dostępne jest w godzinach funkcjonowania obiektu. Zwiedzanie indywidualne jest bezpłatne. Istnieje również możliwość zwiedzania kościoła z wyposażonym w słuchawki audio-przewodnikiem MG Pro 508 w polskiej, angielskiej, niemieckiej i francuskiej wersji językowej. W trakcie zwiedzania odbiornik lokalizuje aktualne położenie zwiedzającego na podstawie fal radiowych względem wcześniej ustalonych obiektów. W zależności od tego rozpoczyna automatyczne odtwarzanie wcześniej przygotowanych nagrań.[27] Audio guide umożliwia poznanie kościoła zarówno z zewnątrz, jak i wewnątrz obiektu. Zwraca uwagę na takie elementy, jak chociażby bogato zdobiony portal wejściowy czy najstarsze zabytki ginące gdzieś w mrokach przestronnej świątyni. Przewodnik opowiada historię budowli i parafii, przedstawiając ją w sposób atrakcyjny i zrozumiały.[28]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo dolnośląskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 24 listopada 2022, s. 120 [dostęp 2016-09-03].
  2. 11. rocznica śmierci Papieża Jana Pawła II « Parafia w Lwówku Śląskim, parafia.lwowek.pl [dostęp 2019-03-29] (pol.).
  3. Św. Rita z Cascia « Parafia w Lwówku Śląskim, parafia.lwowek.pl [dostęp 2019-03-29] (pol.).
  4. Wnętrza, Lwówek Śląski - zdjęcia, lwowek_slaski.fotopolska.eu [dostęp 2019-03-29].
  5. Wnętrza, Lwówek Śląski - zdjęcia, lwowek_slaski.fotopolska.eu [dostęp 2019-03-29].
  6. Wnętrza, Lwówek Śląski - zdjęcia, lwowek_slaski.fotopolska.eu [dostęp 2019-03-29].
  7. Kościół Wniebowzięcia NMP, ul. Kościelna, Lwówek Śląski - zdjęcia, polska-org.pl [dostęp 2019-03-29].
  8. Figura św. Jana Nepomucena, Lwówek Śląski - polska-org.pl, polska-org.pl [dostęp 2019-03-29].
  9. Lwówek Śląski, Wniebowzięcia NMP – Diecezja Legnicka, diecezja.legnica.pl [dostęp 2019-11-27] (pol.).
  10. Friedrich Lucae, Schlesiens curiose Denckwürdigkeiten oder vollkommene Chronica Von Ober- und Nieder-Schlesien: welche in Sieben Haupt-Theilen vorstellet Alle Fürstenthümer und Herrschafften mit ihren Ober-Regenten, Landes-Fürsten, Hofhaltungen, Stamm-Registern, Verwandtschafften, Herren- und Adelichen Geschlechtern, Tituln, Wappen ... Sowol auch Deren Verfassungen, Regierungs-Arten, Staats- und Justiz-Wesen, Reichthümer, Regalien, Kriegs- und Friedens-Händel .... ¬Friderici ¬Lucae Schlesiens curieuser Denckwürdigkeiten oder vollkommener Chronica Andrer Theil, Knoch, 1689 [dostęp 2020-03-28] (cz.).
  11. Kościół parafialny Wniebowzięcia NMP, Lwówek Śląski - Zabytek.pl, zabytek.pl [dostęp 2019-03-28] (pol.).
  12. Szlak Romański - Kraków Poznań Gniezno Legnica Kruszwica Tum Wiślica Szlaki turystyczne Atrakcje Krakowa Ciekawe miejsca w Krakowie Polskie Szlaki, www.polskieszlaki.pl [dostęp 2019-03-29].
  13. Przejście Drogą św. Jakuba Via Regia z Pielgrzymki do Lwówka Śląskiego - 1/2 lipca 2017 roku, Camino de Santiago | Droga Świętego Jakuba, 27 czerwca 2017 [dostęp 2019-03-29] (pol.).
  14. Lwówek Śląski - Kościół Wniebowięcia NMP. Atrakcje turystyczne Lwówka Śląskiego. Ciekawe miejsca Lwówka Śląskiego, www.polskaniezwykla.pl [dostęp 2019-03-29].
  15. Zabytki miejscowości dolnośląskich: litera L. Zabytki w Polsce. [dostęp 2016-09-03].
  16. Historia parafii, Parafia w Lwówku Śląskim, 24 listopada 2014 [dostęp 2019-03-28] (pol.).
  17. a b Oprac. Piotr Roczek, 28.08.2015 r. https://zabytek.pl/pl/obiekty/lwowek-slaski-kosciol-parafialny-wniebowziecia-nmp
  18. Wojciech Kapałczyński, Kazimierz Śliwa: Przewodnik po cenniejszych zabytkach województwa jeleniogórskiego. Jelenia Góra: Reprocolor s.c., 1997, s. 68. ISBN 83-87416-00-2.
  19. a b Kościół pw. Wniebowzięcia NMP w Lwówku Śląskim, www.zabytkidiecezjilegnickiej.pl [dostęp 2019-03-29] [zarchiwizowane z adresu 2019-03-29] (pol.).
  20. a b Lwówek Śląski – Kościół Wniebowzięcia NMP « Zamki Rotmanka [dostęp 2019-03-29] (pol.).
  21. Szlaki Kulturowe: Lwówek Śląski – Kościół parafialny Wniebowzięcia NMP, ul. Kościelna, www.szlakikulturowe.dolnyslask.pl [dostęp 2019-03-29] [zarchiwizowane z adresu 2019-03-29] (pol.).
  22. n, Koncert „Polskie Serce” w kościele p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny., infolwowek24.pl, 23 listopada 2017 [dostęp 2019-03-29] [zarchiwizowane z adresu 2019-03-29] (pol.).
  23. Kościół Wniebowzięcia NMP, ul. Kościelna, Lwówek Śląski - polska-org.pl, polska-org.pl [dostęp 2019-03-28].
  24. Lwówek Śląski: Kościół Wniebowzięcia N.M.P. - Dolnośląskość.pl - Odkrywamy Dolny Śląsk, dolnoslaskosc.pl [dostęp 2019-03-28].
  25. Lwówek Śląski ( Kościół Wniebowzięcia NMP), musicamsacram.pl [dostęp 2019-03-29].
  26. Lwówek Śląski: kościół Wniebowzięcia NMP, dziedzictwo.ekai.pl [dostęp 2019-03-29].
  27. Audioprzewodnik Kościół pw. Wniebowzięcia NMP w Lwówku Śląskim - Audiotour.pl, audiotour.pl [dostęp 2019-03-29].
  28. Zwiedzanie z audioprzewodnikiem!, Parafia w Lwówku Śląskim, 10 grudnia 2014 [dostęp 2019-03-28] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]