Kościół Zmartwychwstania Pańskiego w Katowicach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kościół Zmartwychwstania Pańskiego
w Katowicach
Distinctive emblem for cultural property.svg A-1285/82[1] z dnia 2 lutego 1982[1]
A/527/2019 z dnia 25 lipca 2019[2]
Ilustracja
Kościół Zmartwychwstania Pańskiego w Katowicach
Państwo  Polska
Miejscowość Katowice
Wyznanie protestanckie
Kościół Kościół Ewangelicko-Augsburski
Imię Zmartwychwstania Pańskiego
Położenie na mapie Katowic
Mapa lokalizacyjna Katowic
Kościół Zmartwychwstania Pańskiego
Kościół Zmartwychwstania Pańskiego
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół Zmartwychwstania Pańskiego
Kościół Zmartwychwstania Pańskiego
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Kościół Zmartwychwstania Pańskiego
Kościół Zmartwychwstania Pańskiego
Ziemia50°15′32,28″N 19°01′37,17″E/50,258967 19,026992
Kościół w 1858 (przed rozbudową)
Widok kościoła po pierwszej rozbudowie (po roku 1889)

Ewangelicki Kościół Zmartwychwstania Pańskiego w Katowicach − kościół diecezjalny diecezji katowickiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP oraz parafialny Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Katowicach, zlokalizowany przy ul. Warszawskiej 18.

Wnętrze kościoła (2019)

Budowa i rozbudowy[edytuj | edytuj kod]

Kościół zbudowano według projektu Richarda Lucae[4], kamień węgielny pod budowę położono 17 lipca 1856 r., a poświęcenia dokonano 29 września 1858 r. Był to pierwszy murowany kościół w Katowicach. Jego budowę wsparli m. in. właściciel dóbr katowickich, Hubert von Tiele-Winckler (kwotą 5 tys. talarów) oraz zarządca tych dóbr i promotor rozwoju miasta, Friedrich Grundmann (kwotą 2 tys. talarów).[5]

Kościół zaprojektowany został przez berlińskiego architekta Richarda Lucae i wybudowany w stylu neoromańskim, w odmianie tzw. stylu okrągło-łukowego (niem. Rundbogenstil), zwanego także arkadowym, wywodzącego się z berlińskiego środowiska architektonicznego − jednego z najbardziej twórczych w Europie w XIX w. Łączył on elementy lombardzkiej architektury romańskiej z architekturą bizantyjską i wczesnym renesansem florenckim. Jego cechami charakterystycznymi są okrągło-łukowe okna, halowe wnętrza, wieże na rzucie kwadratu z ośmiobocznymi wieżyczkami, fasady z rozetą. Wpływ na ostateczny kształt budowli mial inny wybitny berliński architekt August Stüler, który uwzględnił życzenie Króla Fryderyka Wilhelma IV co do usytuowania wieży pomiędzy nawą a prezbiterium. Budową kierował Julius Haase[6].

Kościół był nieduży, przeznaczony dla niewiele ponad 300 wiernych. Wobec ogromnie szybkiego rozwoju zarówno parafii jak i miasta (w 1866 r. w Katowicach żyło już 888 ewangelików, a w 1880 r. aż ok. 2,2 tys.[5]). W latach 1887-1889 nastąpiła jego znaczna rozbudowa. Przedłużono wówczas nawę o 15 m (o połowę), dobudowano dwie niewielkie wieże od strony wejścia, powiększono organy. Projekt rozbudowy wykonał Paweł Jackisch z Bytomia.

Rozbudowa przyniosła jednak poprawę sytuacji na niedługi czas, zatem zdecydowano się na ponowną, którą przeprowadzono w latach 1899-1902. Dobudowano wówczas dwa skrzydła boczne, transept (według projektu Friedricha Metteganga z Kolonii[7]), zakrystię, wewnątrz zbudowano galerie (pawłacze), a przy organach miejsce dla chóru. Kościół otrzymał wówczas interesującą formę neobarokową, zawierającą elementy wczesnego renesansu i silne akcenty modernistyczne. W tej postaci kościół istnieje do dziś. Secesyjny wystrój malarski wykonał mistrz Baaer według projektu firmy Hemming und Witte z Düsseldorfu.

Wartościowe witraże w prezbiterium, przedstawiające sceny biblijne, ufundowała w latach 1899-1902 rodzina Tiele-Wincklerów. Jest to pięć witraży przedstawiających sceny ze Starego Testamentu, popiersia proroków, sceny z Nowego Testamentu. Ponadto u dołu zamieszczono herby funadatorów a u góry witraży motywy symboliczne. Układ witraży ma odzwierciedlać idee Reformacji czyli Tablice Prawa i Łaski przedstawiając patrząc od prawej: Rajskie Drzewo Życia - Boże Narodzenie - gwiazda betlejemska, Wywyższenie miedzianego węża - Króla Dawida - Ukżyżowanie, Zmartwychwstanie - Jonasz wypluty przez wieloryba, Eliasz wstępujący do nieba - Wniebowstąpienie, Mojżesz z tablicami Dekalogu, Zesłanie Ducha Ducha Świętego - Prorok Joel.

Witraże boczne zostały ufundowane przez rodzinę Zimmermanów i radcę miejskiego Forchmana. Pochodzą z 1901 r. Przedstawiają: Chrzest Chrystusa (witraż w kaplicy chrzcielnej), Chrystusa błogosławiącego dzieci, Jezus nauczający w świątyni, Jezus pracujący z Józefem. Witraże te wykonała firma Ferdynada Müllera z Quedlinburga.

Cennymi zabytkami w kościele są ponadto zachowana pierwotna ambona obłożona płaskorzeźbami przedstawiającymi Chrystusa i czterech Ewangelistów i 52-głosowe organy firmy Sauer z Frankfurtu nad Odrą z 1922 r., na których odbywają się liczne koncerty.

Ołtarz wykonany przez mistrza Finka z Kolonii zastąpiony został w 1949 roku przez ołtarz dłuta Artura Cieńciały z Wisły i pochodzi z 1949 r. Przedstawia on Chrystusa Zmartwychwstałego. Początkowo nad ołtarzem umieszczono krzyż o wysokości 7 metrów, który został zdemontowano gdyż przesłaniał witraże. Pierwszy ołtarz został rozebrany w okresie zarządzania kościołem w latach 1945 - 1947 przez kościół rzymskokatolicki.

Po roku 1945[edytuj | edytuj kod]

Po II wojnie światowej, w latach 1945−1947 kościół został przejęty przez Kościół rzymskokatolicki. Starania parafii ewangelickiej o odzyskanie swego kościoła trwały dwa lata i zakończyły się ostatecznie sukcesem, ale kosztem odstąpienia trzech innych kościołów ewangelickich: w Bytomiu, Siemianowicach Śląskich i Hołdunowie. W 1947 r. kościół powrócił do ewangelików.

W 1997 r. wykonano zewnętrzną iluminację bryły kościoła. W latach 1997−2000 przeprowadzono jego kompleksowy remont, m.in. oczyszczono fasadę zewnętrzną oraz przywrócono pierwotne malowanie wnętrza. W 2018 zakończono pierwszy etep remontu organów wykonany przez firmę Sauer, tę samą która w latach dwudziestych wybudowała organy.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie. 2019-12-31. [dostęp 2011-04-26].
  2. Wykaz wpisanych obiektów do rejestru zabytków w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 1 listopada 2019 r. (pol.) wkz.katowice.pl [dostęp 2019-11-02]
  3. Michał Bulsa: Ulice i place Katowic. Katowice: Prasa i Książka, 2012, s. 194. ISBN 978-83-933-665-8-3. (pol.)
  4. Wojewódzki Program Opieki nad Zabytkami w województwie śląskim na lata 2010−2013 (pol.) www.slaskie.pl [dostęp 2011-07-19]
  5. a b Nałęcz-Gostomski Władysław: Dzieje i rozwój Wielkich Katowic jako ośrodka górnośląskiego przemysłu i stolicy autonomicznego Województwa Śląskiego, wyd. Magistrat Wielkich Katowic, Katowice 1926, s. 80-81
  6. Michał Bulsa, Grzegorz Grzegorek, Beata Witaszczyk: Domy i gmachy Katowic. Katowice: Prasa i Książka, 2013, s. 13. ISBN 978-83-63780-00-5. (pol.)
  7. Architekten und Künstler mit direktem Bezug zu Conrad Wilhelm Hase (1818–1902) (niem.). [dostęp 2017-08-16].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ewa Caban, Katowice, Kościół Zmartwychwstania Pańskiego wyd.: Regionalny Instytut Kultury w Katowicach, Katowice czerwiec 2017, ISBN 987-83-948197-3-6
  • Ewangelicki kościół Zmartwychwstania Pańskiego w Katowicach. 150-lecie poświęcenia kościoła (red. J. Szturc), Wyd. "Głos Życia", Katowice 2008.
  • Parafia ewangelicka Zmartwychwstania Pańskiego w Katowicach, Wyd. "Głos Życia", Katowice 2002.
  • M. Szyszka, Kościół ewangelicko-augsburski w Katowicach – dzieje budowli, [w:] Wkład ewangelików w rozwój Katowic i Górnego Śląska. 150 lat parafii ewangelickiej w Katowicach (red. J. Szturc), Wyd. "Głos Życia", Katowice 2004.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]