Kościół Znalezienia Krzyża Świętego w Wilnie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kościół Znalezienia Krzyża Świętego w Wilnie
Vilniaus (Kalvarijų) Šv. Kryžiaus Atradimo bažnyčia
kościół parafialny
Ilustracja
Kościół Kalwaryjski – widok od absydy
Państwo  Litwa
Miejscowość Wilno
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia Parafia św. Krzyża w Wilnie
Wezwanie Znalezienia Krzyża Świętego
Położenie na mapie Wilna
Mapa lokalizacyjna Wilna
Kościół Znalezienia Krzyża Świętego
Kościół Znalezienia Krzyża Świętego
Położenie na mapie Litwy
Mapa lokalizacyjna Litwy
Kościół Znalezienia Krzyża Świętego
Kościół Znalezienia Krzyża Świętego
Ziemia54°44′25,4″N 25°16′46,4″E/54,740389 25,279556

Kościół Znalezienia Krzyża Świętego w Wilnie – kościół położony na skraju Wilna (6 km od centrum miasta) w dzielnicy Werki przy ulicy Kalvarijų g. 327 (przed 1945 – Kalwaryjskiej). Zbudowany został w latach 1662–1669 jako drewniany kościół pielgrzymkowy, przebudowany w latach 1755–1770 na murowany.

Historia kościoła i założenia kalwaryjskiego[edytuj | edytuj kod]

W XVII w. popularne stały się w Rzeczypospolitej pielgrzymki do Ziemi Świętej. Ponieważ jednak przedsięwzięcie to było bardzo drogie i dostępne w związku z tym tylko dla nielicznych, rozpoczęto budowę krajowych Kalwarii, przeznaczonych dla tych, których nie stać było na pielgrzymkę. Jako pierwsza powstała Kalwaria Zebrzydowska, a po niej następne: Kalwaria Wejherowska, Kalwaria Pacławska, Góra Kalwaria i inne.

Nowy zwyczaj szybko dotarł na ziemię wileńską. W 1662 biskup wileński Jerzy Białłozor postanowił zbudować Kalwarię, jako znak wdzięczności Bogu za ocalenie Wilna w 1660 w czasie wojny polsko-rosyjskiej. Powołana została specjalna komisja pod kierownictwem biskupa Gotarda Tyzenhauza. Wydzielono około 170 ha ziemi. Zaproszono zakon dominikanów i rozpoczęto budowę Drogi Krzyżowej. Początkowo zbudowano jedynie drewniany kościół.

Biskup Białłozor nie doczekał się zakończenia prac, jako że zmarł w 1665. W 1664 jednak sam przebył Drogę Krzyżową w Wielki Piątek, choć kaplice nie były jeszcze zbudowane. 9 czerwca 1669, w Dniu Zesłania Ducha Świętego, jego następca biskup Aleksander Kazimierz Sapieha, poświęcił pierwsze kaplice i wysypał ziemię przywiezioną z Jerozolimy.

Kościół Kalwaryjski pośród zieleni

Zespół kalwaryjski został wkomponowany we wspaniały, zróżnicowany widokowo krajobraz, zlokalizowany (wówczas) poza miastem na południowo-zachodnich obrzeżach miejscowości Werki i składał się z kościoła Znalezienia Krzyża Świętego z klasztorem dominikanów oraz 20 murowanych kaplic, 1 drewnianej, 1 murowanej bramy, 7 drewnianych bram i cmentarza.

W 1755 dominikanie postanowili przebudować kościół na murowany. Zadanie to powierzyli Janowi Krzysztofowi Glaubitzowi. Powstała budowla w w stylu rokokowym ze strzelistymi wieżyczkami i prezbiterium zwieńczonym ozdobnym szczytem. Do położonego na wzgórzu kościoła prowadziły od strony Wilii monumentalne, kamienne schody. Glaubitz wzniósł również mały budynek klasztorny o typowym dla tych czasów dachu mansardowym.

W 1770 (według innych źródeł w 1772), znów w Dzień Zesłania Ducha Świętego, były poświęcone ponownie odbudowane stacje Drogi Krzyżowej.

Kościół został częściowo zniszczony w 1812 przez armię napoleońską i później odrestaurowany. Klasztor dominikanów został zamknięty w 1850.

Założenie kalwaryjskie przetrwało wszystkie zawieruchy dziejowe aż do 1962, kiedy to władze sowieckie podjęły decyzję o zniszczeniu kompleksu.

W marcu 1963 zniszczono wszystkie kaplice, z wyjątkiem 4, które stały w pobliżu kościoła. Bano się je rujnować, gdyż mógł runąć kościół.

W maju 1990, już po odzyskaniu przez Litwę niepodległości rozpoczęto pracę nad odbudową kaplic. Najpierw zebrano materiały ikonograficzne i zdjęcia. Następnie przeprowadzono badania archeologiczne, zrobiono projekty i dopiero potem rozpoczęto odbudowę. Prace trwały 12 lat i po 40 latach, w maju 2003 ponownie poświęcono wszystkie stacje odbudowanej Drogi Krzyżowej.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Kościół Znalezienia Krzyża Świętego jest uważany za jedno z najwybitniejszych dzieł Glaubitza. Jego fasada jest podzielona gzymsami na trzy kondygnacje, ozdobiona pilastrami i smukłymi oknami i zwieńczona barokowymi wieżyczkami i wolutowym szczytem. Półkolistą apsydę też zamyka szczyt wolutowy. Wnętrze jest trzynawowe, z szeroką nawą główną i wąskimi bocznymi, o wystroju rokokowym i barokowym. Kościół posiada cenne XVIII-wieczne zdobienia: w nawie głównej malowidła ścienne, ambonę i chrzcielnicę w stylu rokoko; w zakrystii płaskorzeźby stiukowe[1].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Radzima.org: Kalwaria wileńska i Kościół Znalezienia Krzyża Świętego (pol.). [dostęp 2009-09-22].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Krzysztof Plebankiewicz: Wilno: przewodnik turystyczny. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1997. ISBN 83-213-3934-4.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]