Kościół z Bączala Dolnego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kościół rzymskokatolicki
św. Mikołaja z Bączala Dolnego
kościół, obiekt zabytkowy
Distinctive emblem for cultural property.svg A-239 z 25 września 1959
Kościół z Bączala Dolnego
Kościół z Bączala Dolnego
Państwo  Polska
Miejscowość Bączal Dolny - Sanok
Wyznanie katolickie
Kościół kościół katolicki
Muzeum (skansen) Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku
Wezwanie św. Mikołaj
Wspomnienie liturgiczne 6 grudnia
Położenie na mapie Sanoka
Mapa lokalizacyjna Sanoka
Kościół rzymskokatolickiśw. Mikołaja z Bączala Dolnego
Kościół rzymskokatolicki
św. Mikołaja z Bączala Dolnego
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół rzymskokatolickiśw. Mikołaja z Bączala Dolnego
Kościół rzymskokatolicki
św. Mikołaja z Bączala Dolnego
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Kościół rzymskokatolickiśw. Mikołaja z Bączala Dolnego
Kościół rzymskokatolicki
św. Mikołaja z Bączala Dolnego
Ziemia 49°34′26″N 22°12′48″E/49,573889 22,213333
Kościół w Bączalu Dolnym, 1928 rok
Wnętrze zabytkowego kościoła
Bryła kościoła - widok od prezbiterium
Kościół św. Mikołaja z Bączala Dolnego
Kościół z Bączala Dolnego (1667) - miniatura w Centrum Kultury Ekumenicznej w Myczkowcach (Bieszczady)
Kamień pamiątkowy przy kościele
Letnie otoczenie kościoła św. Mikołaja

Kościół z Bączala Dolnego – drewniany, późnogotycki kościół rzymskokatolicki pod wezwaniem św. Mikołaja Biskupa[1], wybudowany najpóźniej w 1667 roku[2] w Bączalu Dolnym koło Jasła, od lat 70. XX wieku stoi w MBL w Sanoku.

Kościół stanowi typowy przykład małopolskiego kościoła drewnianego i jest jednocześnie jednym z najcenniejszych zabytków drewnianej architektury sakralnej południowo-wschodniej Polski[3].

Historia[edytuj]

Kościół jako główna świątynia parafii pw. św. Mikołaja w Bączalu Dolnym, wraz z XIV-wieczną kryptą, został wybudowany najpóźniej w 1667 roku o charakterze obronnym z fundacji ówczesnego właściciela ziem klucza bączalskiego – Jana Łętowskiego[4]. Poświęcony w 1639 przez biskupa Tomasza Oborskiego i uroczyście konsekrowany w 1669 roku[5] zapewne przez biskupa krakowskiego Andrzeja Trzebickiego bądź Mikołaja Oborskiego. Niektóre źródła wskazują, że w XV wieku oraz od końca XVIII do połowy XIX wieku kościół oraz siedziba parafii położone były na terenie należącym do Bączala Górnego[6]. W 1848 do korpusu kościoła dobudowano murowaną kaplicę o powierzchni 30m2. Świątynia poddana została restauracji w 1865 oraz w 1974 roku.

Kościół i jego wartość architektoniczno-zabytkowa zostały dostrzeżone przez historyków sztuki i konserwatorów już pod koniec XIX wieku m.in przez Stanisława Tomkowicza z Krakowa (1896) czy prof. Tadeusza Szydłowskiego (1928), czyli w czasach kiedy liczne wówczas drewniane świątynie nie budziły wielkiego zainteresowania[7].

Kościół jako obiekt zabytkowy[edytuj]

Od 1959 roku jest wpisany do rejestru zabytków, jako jeden z trzech pierwszych obiektów zabytkowych w powiecie jasielskim (po gotyckim kościele pw. Trójcy Świętej w Bieździedzy z XV wieku, od 1954 w rejestrze zabytków i kolegiacie Wniebowzięcia NMP w Jaśle z 1446, od 1956 w rejestrze zabytków), będąc jednocześnie jedną z pierwszych na Podkarpaciu świątyń drewnianych (kościoły i cerkwie) oficjalnie uznanych za mające wartość zabytkową.

Do 1974 stał w sąsiedztwie wybudowanego w latach 1957-1959 w stylu narodowym z elementami modernizmu kościoła Imienia Maryi w Bączalu Dolnym. Obecnie, od 1975 roku jako zabytek wysokiej klasy znajduje się w Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku[8] stanowiąc jeden ze sztandarowych eksponatów skansenu.

Korpus główny[edytuj]

Były kościół z Bączala Dolnego jest dużą, orientowaną, drewnianą świątynią wzniesioną w tradycji gotyckiej z bali jodłowych ciosanych toporem, na kamiennej podmurówce, o charakterze obronnym (długość od wejścia do tylnej ściany prezbiterium wynosi 20 metrów, a szerokość nawy 10 metrów). Posiada trójdzielną sylwetkę, zamknięte trójbocznie prezbiterium i nawę w konstrukcji zrębowej, zakrystię o wymiarach 5 metrów na 3 metry i skarbczyk oraz przyległą wieżę w konstrukcji słupowo-ramowej, ściany wzmocnione lisicami i dach jednokalenicowy, nad wieżą – namiotowy. Otoczony podcieniami. Oświetlenie wnętrza budowli zapewnia ciąg pięciu okien tylko w południowej ścianie korpusu. Uroku dodają jej podbite gontem dachy i ściany, z wieżyczką na sygnaturkę, również w całości pokrytą gontem. Aktualnie świątynia ta znajduje się w Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku[9].

Wnętrze[edytuj]

Spośród gotycko-barokowego wystroju wnętrza świątyni na uwagę zasługują:

Otoczenie[edytuj]

Obiekt otoczony jest zrekonstruowanym kamiennym murkiem z dwiema bramami wejściowymi: główną - ulokowaną po stronie zachodniej i boczną po stronie północno-wschodniej. W ogrodzeniu kościoła ustawiony jest drewniany krzyż misyjny i niewielkie lapidarium z historycznymi krzyżami i kamieniami nagrobnymi.

Kościół w miniaturze[edytuj]

Kościół z Bączala Dolnego stanowi jeden z miniaturowych obiektów Centrum Kultury Ekumenicznej im. św. Jana Pawła II w Myczkowcach, które gromadzi repliki najstarszych sakralnych obiektów drewnianych z terenu Pogórza, Beskidu Niskiego i Bieszczadów wykonane w odpowiedniej skali (1:25).

Szlak architektury drewnianej[edytuj]

Świątynia znajduje się na szlaku architektury drewnianej województwa podkarpackiego - Trasa nr II (sanocko-dynowska), jako jeden z głównych eksponatów w zbiorach MBL w Sanoku.

Związani z kościołem[edytuj]

Upamiętnienie[edytuj]

W obrębie kościoła na terenie skansenu został ustanowiony kamień pamiątkowy honorujący Aleksandra Rybickiego, twórcę i pierwszego dyrektora Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, z okazji 100-lecia jego urodzin w 2004.

Wizerunek kościoła w kulturze polskiej[edytuj]

  • Świątynia została uwieczniona na znaczku pocztowym o wartości 5 zł wyemitowanym w 1986 roku przez Pocztę Polską, w formacie 4.0 x 3.0 cm, który wieńczy inskrypcja: Kościół XVII w. - Bączal Dolny,
  • Kościół stanowi jeden z czołowych obiektów w niemieckim reportażu o II wojnie światowej,
  • Obraz z sylwetką drewnianego kościoła z Bączala Dolnego można zaobserwować w kadrze jednego z odcinków serialu Ojciec Mateusz, emitowanego przez Telewizję Polską

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Wirtualne Jasło - portal powiatu jasielskiego, www.wirtualnejaslo.pl [dostęp 2016-01-29].
  2. ...Kościół z Bączala Dolnego... - Garnek.pl, www.garnek.pl [dostęp 2016-01-29].
  3. Raport o stanie zagospodarowania województwa podkarpackiego, dziedzictwo kulturowe, Rzeszów 2009
  4. Cerkiew św. Onufrego z Rosolina - Park Etnograficzny - Sanok | Bieszczady wyjade.pl - turystyczna Polska, bieszczady.wyjade.pl [dostęp 2016-01-29].
  5. Bączal Dolny - Diecezja Rzeszowska, Diecezja Rzeszowska [dostęp 2016-01-29] (pol.).
  6. StanisławS. Syzdek StanisławS., Bączal Górny, 1998.
  7. StanisławS. Tomkowicz StanisławS., Inwentarz Zabytków Powiatu Jasielskiego, 2001.
  8. Skansen w Sanoku - dawne Podkarpacie w miniaturze, nowiny24.pl [dostęp 2016-01-29].
  9. Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, skansen.mblsanok.pl [dostęp 2016-01-29].
  10. Drugi z obrazów - obraz św. Mikołaja znajduje się w Kościele Parafialnym w Bączalu Dolnym
  11. Według podania figurę tę zrobili i umieścili ludzie uciekający z królewskiego miasta Biecza z powodu panującej tam zarazy. Jedna z większych zaraz bieckich utożsamianych z powstaniem tego krzyża miała miejsce w 1572 roku, zmarło wtedy około 1500 osób.
  12. Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, skansen.mblsanok.pl [dostęp 2016-01-29].
  13. Muzealnictwo 54 cz 1.indd, webcache.googleusercontent.com [dostęp 2016-01-29].
  14. Bruk kamienny zrekonstruowany został na podstawie wzmianki w inwentarzu z końca XVIII wieku.

Bibliografia[edytuj]