Kościerzyna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Kościerzyna
miasto i gmina
Ilustracja
Rynek w Kościerzynie
Herb Flaga
Herb Kościerzyny Flaga Kościerzyny
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Powiat kościerski
Prawa miejskie 1398
Burmistrz Michał Majewski
Powierzchnia 15,83 km²
Wysokość 146,4 - 192 m n.p.m.
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

23 744[1]
1497 os./km²
Strefa numeracyjna 58
Kod pocztowy 83-400 do 83-401
Tablice rejestracyjne GKS
Położenie na mapie powiatu kościerskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kościerskiego
Kościerzyna
Kościerzyna
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Kościerzyna
Kościerzyna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościerzyna
Kościerzyna
Ziemia54°07′19″N 17°58′52″E/54,121944 17,981111
TERC (TERYT) 2206011
SIMC 0934553
Urząd miejski
ul. 3 Maja 9
83-400 Kościerzyna
Strona internetowa

Kościerzyna (dodatkowa nazwa w j. kaszub. Kòscérzna; niem. Berent, dawniej Bern) – miasto w północnej Polsce, w województwie pomorskim, w powiecie kościerskim.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Kościerzyna z lotu ptaka

Kościerzyna leży w południowej części Pojezierza Kaszubskiego na Kaszubach, na wysokości 150 m nad poziomem morza. Otoczone jest przez jeziora Gałęźne, Kapliczne, Wierzysko, niedaleko leżą także jeziora Garczyn, Sudomie i Osuszyno. Dzięki walorom krajobrazowym miasto jest popularnym centrum turystycznym.

W centrum Wzgórze Księżniczki Gertrudy.

Miasto położone jest przy skrzyżowaniu drogi krajowej nr 20, drogi wojewódzkiej nr 214 i drogi wojewódzkiej nr 221. Kościerzyna jest też węzłem kolejowym, w którym zbiegają się linie Nowa Wieś Wielka – Gdynia Port Centralny, Kościerzyna – Chojnice oraz rozebrana linia Pszczółki – Kościerzyna.

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 2005 Kościerzyna ma obszar 15,83 km², w tym: użytki rolne 55%, użytki leśne 5%[2].

Miasto zajmuje 1,36% powierzchni powiatu.

Dzielnice i osiedla[edytuj | edytuj kod]

Cegielnia, Flokusy, Markubowo, Osada Leśna, Osiedle Marii Curie Skłodowskiej, Osiedle Plebanka, Osiedle Rogali, Osiedle Tysiąclecia, Osiedle Za Dworcem, Osiedle Świerkowa, Plebanka, Szydlice, Wierzysko i Osiedle Zachód (budownictwo TBS).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki miasta pod koniec XIII w. Początkowo była to osada znajdująca się przy grodzie obronnym. Prawa miejskie uzyskała w 1398.

Z historią miasta związanych jest wiele ciekawych opowieści. Jedna z nich dotyczy herbu Kościerzyny, na którym widnieje niedźwiedź pod dębem. Niedźwiedź – ponieważ według legendy przed wiekami zwierzę to nękało mieszkańców osady leżącej na terenie dzisiejszego miasta. Potężna bestia była postrachem okolicy. Napotkanych w borze ludzi zabijała uderzeniem silnych łap, siejąc powszechne przerażenie. Do czasu, aż znalazł się śmiałek – odważny syn kowala, który postanowił położyć kres życiu bestii. Wziąwszy dzidę i tarczę w głębi puszczy stoczył z niedźwiedziem bój na śmierć i życie.

Ślady przeszłości miasta zachowane w dokumentach sięgają 1284, kiedy to "Costerina" wraz z 21 innymi miejscowościami ziemi "Dirsoua" (Tczew) została nadana przez księcia pomorskiego Mściwoja II księżniczce Gertrudzie – najmłodszej córce księcia Sambora II z Tczewa.

Ważnymi datami w czasach jej podległości Krzyżakom są kolejno: rok 1346 - lokacja wsi Kościerzyny na prawie chełmińskim i rok 1398 - odrębna lokacja Kościerzyny jako miasta, które z czasem wchłonęło wioskę.

W połowie XV w. miasto liczyło 300 mieszkańców. Zajmowali się oni głównie rolnictwem, ale również rzemiosłem, warzeniem piwa itp.

Z Kościerzyną związany jest ród Kostków[3] herbu Dąbrowa, którego przedstawiciele byli starostami kościerskimi: Stanisław Kostka (1540–1555), Krzysztof Kostka (1555–1594), Krzysztof junior Kostka (1594–1602), Anna Kostkowa z Pileckich (1602–1603).

W Kościerzynie urodził się Stanisław Bolesław Kostka, który dwukrotnie był delegatem Prus Zachodnich w parlamencie berlińskim w roku 1907 i 1912 reprezentując powiat grudziądzki. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę był w 1920 roku komisarycznym burmistrzem Radzynia Chełmińskiego, a w następnym roku 1921 został pierwszym wybieralnym burmistrzem Świecia nad Wisłą i pełnił tę funkcję do 19 stycznia 1935 roku.

Pomnik Nieznanemu Żołnierzowi Polskiemu

Do XIX wieku był to ośrodek rejonu rolniczego. Od 1775 siedziba pruskiej administracji leśnej[4]. Od połowy XIX wieku ważny ośrodek polskości na Kaszubach. W 1931 roku przez Kościerzynę poprowadzono tzw. magistralę węglową (Śląsk-Gdynia). W czasie II wojny światowej Kościerzyna została wcielona do III Rzeszy; a wielu mieszkańców zostało pomordowanych. 8 marca 1945 miasto zostało wyzwolone przez Armię Czerwoną, jednak kontakt z żołnierzami radzieckimi, dokonującymi często grabieży i gwałtów na miejscowej ludności, niesłusznie traktowanej jako niemiecka, zapisał się negatywnie w pamięci mieszkańców.

W czasach PRL-u liczba ludności zwiększyła się poprzez wybudowanie kilku osiedli bloków mieszkalnych. Jednocześnie dbano o kulturę; w 1965 r. założona została (druga w kraju) Izba Regionalna. Zwrócono uwagę na produkowany tu dawniej kaszubski miód pitny. Po wojnie tradycje miodosytnictwa kontynuowała Wytwórnia Miodów Pitnych. W latach osiemdziesiątych rozpoczęto budowę nowego szpitala (ukończony w 1998 r.); mającego być zapleczem sanitarnym dla Trójmiasta w wypadku użycia broni masowego rażenia.

W 1992 r. utworzono samodzielną gminę miejską Kościerzyna poprzez wyłączenie obszaru miasta z dotychczasowej gminy miejsko-wiejskiej[5].

Przynależność administracyjna[edytuj | edytuj kod]

Nazwy ulic w PRL[edytuj | edytuj kod]

  • Długa - dawniej Bieruta
  • Kapliczna - dawniej Waryńskiego
  • Klasztorna - dawniej Buczka
  • Kościelna - dawniej Nowotki
  • Rynek - dawniej plac 1 Maja
  • Sikorskiego - dawniej Świerczewskiego
  • Strzelecka - dawniej 22 Lipca[6]
  • Wodna - dawniej Safiana

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Rok Liczba ludności
1960
10 900
1970
15 100
1975
17 100
1976
17 636
1980
18 664
1985
20 658
1990
22 663
1993
22 972
1994
23 080
1995
23 174
1996
23 278
1998
23 501
1999
22 826
2000
22 916
2001
23 060
2002
23 218
2003
23 196
2004
23 145
2005
23 031
2006
23 528
2007
23 022
2008
22 976
2009
23 101
2010
23 138
2011
23 765

Dane z 30 czerwca 2009[7]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 23 000 100 11 871 51,6 11 129 48,4
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
1452,9 749,9 703

Według danych z roku 2005[2] średni dochód na mieszkańca wynosił 1538,67 zł.

  • Piramida wieku mieszkańców Kościerzyny w 2014 roku[1].


Piramida wieku Koscierzyna.png

Transport[edytuj | edytuj kod]

Kościerzyna jest ważnym lokalnym węzłem kolejowo – drogowym. Krzyżują się tu linie kolejowe nr: 201 (Nowa Wieś WielkaGdynia), 211 (do Chojnic), a w przeszłości 233 (do Pszczółek) oraz drogi: krajowa nr 20 (ze Stargardu do Gdyni) z drogami wojewódzkimi nr 214 (z Łeby do Warlubia) i 221 (z Gdańska).

Ok. 10 km na zachód od miasta znajduje się lądowisko Korne, a 27 km na południe lądowisko Borsk.

W 2010 roku przy ul. Piechowskiego oddano do użytku sanitarne lądowisko.

W 2015 rozpoczęła się budowa 7,6 km obwodnicy miasta w ciągu drogi krajowej nr 20, która ma przejąć około 30-50% ruchu tranzytowego przez miasto. Obwodnica posiada układ pasów 2+1 (dwa pasy w jednym kierunku trwale odseparowane od jednego w przeciwną stronę). Inwestycja została oddana do użytku 1 października 2017 roku i kosztowała ponad 164 mln zł[8][9].

Od 1 kwietnia 2015 funkcjonująca w mieście komunikacja miejska stała się bezpłatna dla pasażerów.

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

  • Pieta Kościerska Matki Bożej Bolesnej z 1430 w kaplicy sióstr niepokalanek.
  • Kościół farny pod wezwaniem świętej Trójcy – zbudowany w latach 1914-1917 na planie krzyża greckiego w stylu neobarokowym. W kościele znajduje się cudowny obraz Matki Boskiej Kościerskiej, który jest namalowaną w 1616 roku kopią dzieła z IX wieku.
  • pomnik Józefa Wybickiego autorstwa Wawrzyńca Sampa z 1975 r.
  • dawny cmentarz ewangelicki na ulicy 8 Marca; obecnie park osiedlowy.
  • Kościół Zmartwychwstańców pod wezwaniem Zmartwychwstania Pańskiego zbudowany w latach 1892-1894, neogotycki, do 1945 ewangelicki.
  • rynek (układ ulic ze średniowiecza; kamienice, łącznie z ratuszem, są z XIX wieku).
  • pomnik Remusa na Rynku.
  • Muzeum Ziemi Kościerskiej i Muzeum Akordeonu na Rynku
  • gmach Sądu Rejonowego przy ul. Dworcowej.
  • budynek byłego browaru wraz z zabytkowym kominem przy ul. Miodowej (obecnie znajduje się tam hotel i Centrum Handlowe - Stary Browar Kościerzyna)[10].
  • budynek Starostwa Powiatowego przy ul. 3 maja.
  • zakład Najświętszej Marii Panny Anielskiej, którego rektorem był ks. Jakub Żywicki (obecnie w części budynku znajduje się Szkoła Podstawowa nr 1).
  • budynek poczty przy ul. Dworcowej.
  • budynek pierwszego banku przy ul. Dworcowej.
  • pomnik Chrystusa Króla przy ul. Kaplicznej; stojący na cokole, który dawniej stanowił pomnik pamięci mieszkańców poległych w armii pruskiej w wojnie z Francją w 1871 r.
  • neogotycki ratusz z XIX wieku przy rynku.
  • budynek dworca kolejowego przy ul. Dworcowej.
  • ulica Dworcowa z pięknymi dworkami i kamieniczkami.
  • budynek SP nr 1, 2 oraz Powiatowego Zespołu Szkół nr 2 (dawnego seminarium nauczycielskiego)[11].
  • Muzeum Kolejnictwa;

Kultura[edytuj | edytuj kod]

W Kościerzynie znajduje się Centrum Kultury i Sportu im. Józefa Wybickiego, biblioteka miejska, Muzeum Ziemi Kościerskiej znajdujące się w rynku miasta, w ceglanym ratuszu z roku 1843 oraz Centrum Kultury Kaszubskiej. Znajduje się tu również jedyne w Polsce i jedno z trzech w Europie Muzeum Akordeonu, a ponadto Muzeum Kolejnictwa w Kościerzynie, Ekspozycja Muzealna Niewypałów I i II wojny światowej. Dodatkową atrakcją dla miłośników pływania jest basen AQUA Centrum w Kościerzynie. Rezerwat przyrody “Strzelnica” z trójrzędową aleją z ponad 200-letnimi klonami i dębami prowadzi w rejon leśniczówki i byłej siedziby Bractwa Kurkowego (obecnie Centrum Kultury Kaszubskiej „Strzelnica”). Wystawa przyrodnicza w Nadleśnictwie Kościerzyna z ekspozycją ptaków oraz spreparowanych zwierząt w ich naturalnym środowisku pozwala poznać faunę i florę ziemi kościerskiej oraz zgłębić historię kościerskiego nadleśnictwa. Centrum Kultury Kaszubskiej od 2009 roku organizuje Festiwale Muzyki Kameralnej.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Szkolnictwo podstawowe[edytuj | edytuj kod]

Państwowa Szkoła Muzyczna I Stopnia

Szkolnictwo ponadpodstawowe[edytuj | edytuj kod]

Szkolnictwo wyższe[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

Stadion Miejski

Opieka medyczna[edytuj | edytuj kod]

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność religijną prowadzi Kościół rzymskokatolicki, (parafia Jezusa Chrystusa Króla Wszechświata, parafia Świętej Trójcy, parafia Zmartwychwstania Pańskiego), Kościół Zielonoświątkowyprotestancka wspólnota o charakterze ewangelicznym, oraz Świadkowie Jehowy: zbór Kościerzyna[12].

Jest jedynym miastem w Europie mającym dwa sanktuaria[13][14] znajdujące się na terenie jednej parafii: Matki Boskiej Kościerskiej Królowej Rodzin i Matki Boskiej Bolesnej Królowej Anielskiej.

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Kościerzyna polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  2. a b Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset. regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  3. Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa . Wyd. Z.P. POLIMER  Koszalin 2010,​ISBN 978-83-89976-40-6​, s.134, 135, 140 i 141·  Materiały do biografii genealogii i historii rodu Kostków herbu Dąbrowa, praca zbiorowa pod red. Barbary Fabiszewskiej. Wyd.  Stowarzyszenie Rodu Kostków, Białystok-Koszalin 2012, ​ISBN 978-83-927099-0-9​, s. 19, 20, 21 i 22·  Janina Młyńska-Niwińska, Rodzinne historie po mieczu i kądzieli. Wspomnienia. Wyd. "Finna" Gdańsk 2010, ​ISBN 978-83-89929-03-7​, s. 29, 30, 31, 32, 33, 36
  4. Krzysztof Jażdżewski Pruska administracja leśna na obszarze Nadleśnictwa Kościerzyna
  5. Dz.U. z 4.10.1991 r. poz. 397. [dostęp 2016-02-02].
  6. na podstawie: Franciszek Mamuszka, Izabella Trojanowska "Kościerzyna i ziemia kościerska", Wydawnictwo Morskie 1972
  7. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność w gminach. Stan w dniu 31 marca 2011 r. - wyniki spisu ludności i mieszkań 2011 r.. [dostęp 2009-12-29].
  8. Dość korków w Kościerzynie, metrocafe.pl 22.10.2015
  9. Jedno z najbardziej zakorkowanych miast na Pomorzu ma już obwodnicę
  10. Stary Browar Kościerzyna, starybrowarkoscierzyna.pl [dostęp 2017-11-24].
  11. Tak zmieniło się Pomorze. Region na starych zdjęciach
  12. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2014-06-05].
  13. Kościerzyna - Dwa sanktuaria w jednej parafii. Atrakcje turystyczne Kościerzyny. Ciekawe miejsca Kościerzyny. polskaniezwykla.pl. [dostęp 2016-09-05].
  14. Kościerzyna. Dwa sanktuaria w jednej parafii; Matki Bożej Królowej Rodzin i Matki Bożej Bolesnej. magazynkaszuby.pl. [dostęp 2016-09-05].
  15. Wizyta studyjna w Hiszpanii. koscierzyna.gda.pl, 31 lipca 2013. [dostęp 2015-09-11].
  16. Gminy partnerskie, pniewy.wlkp.pl [dostęp 2017-01-11].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]