Religia w Krakowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Religia w Krakowie – lista kościołów i związków wyznaniowych, prowadzących działalność religijną przez jednostki organizacyjne mające siedzibę na terenie Krakowa.

Kościół katolicki[edytuj | edytuj kod]

Kraków jest siedzibą metropolii krakowskiej, jednej z 14 metropolii obrządku łacińskiego w polskim Kościele katolickim.

Kościół katolicki na obszarze Krakowa funkcjonuje w trzech obrządkach (rytach):

  1. rzymaskokatolickim – ok. 89 parafii (w tym 1 parafia wojskowa), dwa sanktuaria oraz kilka kościołów rektoralnych[1],
  2. greckokatolickimParafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Krakowie[2]
  3. ormiańskimOrmiańskokatolicka parafia południowa pw. św. Grzegorza Oświeciciela z siedzibą w Gliwicach[3] (msze święte odbywają się w pierwszą i trzecią niedzielę miesiąca w kościele Bożego Miłosierdzia przy ulicy Smoleńsk[4]).
Lista parafii (według stanu na lipiec 2018)[1]
Kościół parafialny parafii św. Józefa Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny

Historia[edytuj | edytuj kod]

Choć historycznie biskupstwo krakowskie powołano w roku 1000 to jednak początki biskupstwa krakowskiego stanowią przedmiot dyskusji naukowej. Najstarszy kalendarz katedry wawelskiej pochodzący z ok. 1257 roku wymienia przed pierwszym historycznym biskupem Popponem (ustanowionym w roku 1000) dwóch jego poprzedników: Prohora i Prokulfa o których jednak brakuje przekazów historycznych. Stąd według różnych hipotez mogli to być albo biskupi krakowscy, albo ołomunieccy jednak na siedzibie krakowskiej albo też mogli to by być kontynuatorzy słowiańskiej misji Metodego. Inni badacze sugerują, że dedykacja katedry na Wawelu Wacławowi I wskazuje, że została ona ufundowana jeszcze w okresie przynależności Krakowa do państwa czeskiego, co mogło mieć miejsce przed rokiem 990[5]. Jeszcze inne teorie uznają Prohora i Prokulfa za osoby włączone do katalogu biskupów krakowskich przypadkowo. Dla przykładu Alfons Parczewski wykazał podobieństwo imion Prokora i Prokulfa do imion Porchariusa i Prokulejana – biskupów diecezji Auch z VI w. we Francji.

Od 1000 roku na mocy dekretu papieża Sylwestra II Kraków stał się stolicą nowo powołanej diecezji krakowskiej (jednej z czterech w Polsce). Pierwszym biskupem został Poppon (zm. 1008), Niemiec pochodzący z Turyngii. W latach 30. XI wieku gdy nastąpił powrót ludności ku dawnej religii, którego kulminacją był wybuch powstania ludowego w 1037 r., skierowanego przeciwko rozwijającym się stosunkom feudalnym i wprowadzaniu chrześcijaństwa diecezja krakowska jako jedyna utrzymała się w Polsce[6]. Do Krakowa nie dotarła ani fala buntu, ani najazd Brzetysława I w 1038 roku gdy zajęto Śląsk i złupiono Wielkopolskę[7].

Przez wiele wieków diecezja krakowska ulegała licznym podziałom ze względu na rozbiory Polski (od XI w. Kraków był stolicą Polski i przez wiele wieków drugim po Gnieźnie ośrodkiem kościelnym w Polsce). Należała do: metropolii gnieźnieńskiej (do 1807), metropolii lwowskiej (1807–1818), metropolii warszawskiej (1818–1880), Stolicy Apostolskiej (1880–1925). Od 1925 jest częścią Archidiecezji krakowskiej i Metropolii krakowskiej. W roku 1992 w wyniku zmian podziału administracyjnego kościoła w Polsce nowe granice metropolii objęły – poza archidiecezją krakowską – diecezje bielsko-żywiecką, kielecką i tarnowską.

Za czasów bp. Andrzeja Zebrzydowskiego krakowska szlachta licznie przechodziła na kalwinizm przejmując katolickie kościoły. Mieszczanie zaś przechodzili na luteranizm. Bp Zebrzydowski opuścił diecezję i w roku 1558 usunął się do rodzinnego Więcborka co spowodowało dalszy rozwój reformacji. Za czasów bp. Piotra Myszkowskiego działalność w Krakowie rozwinęli jezuici, a także dominikanie, którym bp Myszkowski oddał kolegiatę św. Idziego[5].

W 1714 roku rada miasta wybrała św. Józefa patronem Krakowa – jako wotum dziękczynne za opiekę w czasie wojny i epidemii[8].

Kraków był gospodarzem Światowych Dni Młodzieży w 2016 roku.

 Osobny artykuł: Obiekty sakralne w Krakowie.

Tradycjonalizm katolicki[edytuj | edytuj kod]

Starokatolicyzm[edytuj | edytuj kod]

Obie parafie należą do dekanatu krakowskiego diecezji krakowsko-częstochowskiej[11].

Prawosławie[edytuj | edytuj kod]

Rodzimowierstwo słowiańskie[edytuj | edytuj kod]

W 1997 roku w Krakowie powstał oddział Zrzeszenia Rodzimej Wiary[13]. Ponadto w mieście działa również nieformalna grupa pod nazwą Gromada „Wanda”[14].

Protestantyzm[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Protestantyzm pojawił się w Krakowie w XVI w. Miasto jest siedzibą kilkunastu zborów różnych nurtów protestantyzmu. Reprezentują go m.in. zbory ewangelicko-augsburski, baptystyczne, adwentystyczny, metodystyczny, zielonoświątkowe różnych denominacji, czy zbór Wolnych Chrześcijan. Kościołem pełniącym funkcje ekumeniczne jest kościół św. Marcina na ul. Grodzkiej, przy którym istnieje parafia ewangelicko-augsburska oraz ewangelicko-reformowana. W mieście jesienią każdego roku organizowany jest festiwal „7xGospel”, poświęcony właśnie muzyce gospel kojarzonej z protestantyzmem[44].

Judaizm[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Synagogi w Krakowie.

W Krakowie przed II wojną światową funkcjonowało co najmniej 90 synagog[potrzebny przypis], z czego dzisiaj czynne są 4, ale tylko w synagogach Remu i Izaaka regularnie odbywają się nabożeństwa.

Świadkowie Jehowy[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działają 22 zbory Świadków Jehowy (w tym zbór angielskojęzyczny, zbór języka migowego, zbór rosyjskojęzyczny, zbór ukraińskojęzyczny oraz grupy: chińskojęzyczna (mandaryński), hiszpańskojęzyczna, portugalskojęzyczna)[47]. Spotykają się w sześciu pojedynczych Salach Królestwa i dwóch kompleksach Sal Królestwa:

  • ul. Fatimska 63 (kompleks Sal) – zbory: Kraków–Bieńczyce, Kraków–Na Lotnisku, Kraków–Piastów, Kraków–Rakowice, Kraków–Tysiąclecia, Kraków–Urocze
  • ul. Kobierzyńska 88A (kompleks Sal) – zbory: Kraków–Podgórze, Kraków–Rosyjski, Kraków-Ukraiński, Kraków–Ruczaj, Kraków–Salwator
  • ul. Libery 20 – zbór Kraków–Prokocim
  • ul. Na Polach 36a – zbory: Kraków–Azory, Kraków–Krowodrza, Kraków–Łobzów
  • ul. Nadzieja 27a – zbór Kraków–Kozłówek, Kraków–Wola Duchacka
  • ul. Poronińska 17 – zbór Kraków–Opatkowice
  • ul. Semperitowców 14 – zbory: Kraków–Angielski (w tym grupa chińskojęzyczna), Kraków–Prądnik–Grzegórzki, Kraków–Migowy, Kraków–Stare Miasto (w tym grupa hiszpańskojęzyczna oraz portugalskojęzyczna)
  • ul. Stare Wiślisko 51A – zbory: Kraków–Stalowe

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1891 roku Kraków odiwedził Charles Taze Russell[48]. Hipolit Oleszyński wysłany ze Stanów Zjednoczonych w roku 1911 odwiedził współwyznawców w Krakowie. W 1920 roku do Krakowa powrócił ze Stanów Zjednoczonych Jan Kusina, który szybko zorganizował w tym mieście grupę wyznawców[49]; w roku 1921 powstał zbór, a w sali przy ul. Dunajewskiego 5 regularnie wyświetlano Fotodramę stworzenia. W tym czasie wyznawcy latem spotykali się nad Wisłą lub na Skałkach Twardowskiego. Gdy z emigracji powrócił Badacz Pisma Świętego o nazwisku Winiarz, zakupił w Krakowie dom na salę zebrań[49]. Zarejestrowany zbór miał swoją siedzibę przy ul. Kącik 5 w Podgórzu[50]. W roku 1936 Sala Królestwa 15-osobowego zboru krakowskiego znajdowała się przy ul. Brackiej[51].

W 1947 roku w Krakowie na ogólnokrajowym kongresie w hali Sokół obecnych było 7000 Świadków Jehowy[51][52]. W roku 1954 powstała nielegalna drukarnia publikacji Świadków Jehowy. W następnych dziesięcioleciach – już w czasie zakazu działalności – powstały kolejne zbory – głównie w Nowej Hucie i innych częściach miasta. W roku 1964 organizowano nieoficjalne konwencje, np. jedna z pierwszych w Krakowie odbyła się w ogrodzie współwyznawców[53]. W latach 80. XX wieku władze zezwalały na organizowanie mniejszych zgromadzeń. W kolejnych latach większe kongresy organizowano na krakowskich stadionach (Korony [1983, 1984, 1986, 1987, 1990-1992], Hutnika [1988], Wisły [2015], Cracovii [1993-1998, 2011, 2012, 2016) i innych obiektach (Tauron Arena Kraków [2018]), a mniejsze zgromadzenia w halach (Korony [1986-1989], Wisły [1990-1998], Centrum Kongresowe ICE Kraków [2015, 2016]). Od 1999 roku krakowscy Świadkowie Jehowy korzystają również z Centrum Kongresowego w Sosnowcu.

Buddyzm[edytuj | edytuj kod]

Inne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Archidiecezja Krakowska: Lista parafii. [dostęp 2018-07-15].
  2. Archidiecezja Krakowska - Parafie - Lista parafii - 1. Kraków - Centrum - Parafia Greckokatolicka Podwyższenia Krzyża Świętego.
  3. Dekret (pol.). [dostęp 1 grudnia 2016].
  4. Sunday Mass in the Krakow Churches.
  5. a b Historia diecezji – biskupi krakowscy. diecezja.pl. [dostęp 2018-07-08].
  6. Tadeusz Łepkowski, Słownik historii Polski. Warszawa 1973, s. 362, 363.
  7. Tomasz Jurek. Ryczyn biskupi. Studium z dziejów Kościoła polskiego w XI wieku. „Roczniki historyczne”. LX, s. 59, 1994. 
  8. Dziś święto patrona Krakowa – św. Józefa. [dostęp 2018-07-08].
  9. Kaplice: Kraków. Bractwo Kapłańskie Świętego Piusa X. [dostęp 2016-10-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-11-03)].
  10. Sedevacante.pl/kontakt. [dostęp 2018-07-15].
  11. Diecezja Krakowsko-Częstochowska Kościoła Polskokatolickiego w RP.
  12. Prawoslawie w Polsce (wybierz: Administracja / Diecezja Łódzko-Poznańska / Dekanat Krakowski).
  13. Chapter 5. An Overview of Active Groups in Poland. W: Scott Simpson: Native Faith. Polish Neo-Paganism at the Brink of the 21st Century. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos, 2000, s. 98, seria: Religiologica Juventa. ISBN 83-88508-07-5. (ang.)
  14. Scott Simpson: 4. Only Slavic Gods: Nativeness in Polish Rodzimowierstwo. W: Cosmopolitanism, Nationalism, and Modern Paganism. Kathryn Rountree (red.). Wyd. 1. Nowy Jork: Palgrave Macmillan US, 2017, s. 66. ISBN 978-1-137-57040-6. LCCN 2016960959. (ang.)
  15. Ewangelicy w Krakowie/Kontakt.
  16. Kościół Ewangelicko-Reformowany – Agendy kościelne.
  17. Kościół Ewangelicko-Metodystyczny – Kraków, Tarnów. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-07-04)].
  18. Ewangeliczny Kościół Metodystyczny – nabożeństwa. metodyzm.pl. [dostęp 2017-04-12].
  19. Zbory – s. 3. www.baptysci.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-01-18)].
  20. Zbory – s. 4. www.baptysci.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-01-18)].
  21. Zbory: I Zbór w Krakowie. www.baptysci.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-22)].
  22. Zbory: II Zbór w Krakowie „Wspólnota Podgórze”. www.baptysci.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-23)].
  23. Zbory: III Zbór w Krakowie „Misja Łaski”. www.baptysci.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-23)].
  24. Zbory: Placówka Kraków Nowa Huta. www.baptysci.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-23)].
  25. Zbory – Kościół Adwentystów Dnia Siódmego w RP.
  26. a b Kościół Adwentystów Dnia Siódmego w Krakowie, adwentysci.krakow.pl.
  27. Kościół Boży w Chrystusie – Zbory i placówki. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-05-06)].
  28. Kościół Boży w Chrystusie – Kościoły w Krakowie. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-13)].
  29. Kościół Boży w Chrystusie – Kraków – Chrystus Królem. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-12)].
  30. Kościół Boży w Chrystusie – Kraków-Odkupieni. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-13)].
  31. Kościoły „Misja Łaski” w Polsce i na świecie.
  32. Woj. małopolskie Kościół Chrześcijan Wiary Ewangelicznej.
  33. Zbory – Kościół Zielonoświątkowy w Polsce.
  34. Kościół Zielonoświątkowy – Zbór “Betlejem” w Krakowie.
  35. Zbór Kraków – Nowa Huta.
  36. Kościół dla Miasta: Kraków. www.koscioldlamiasta.pl. [dostęp 2015-10-09].
  37. Kościół Jezusa Chrystusa w Krakowie. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-01-20)].
  38. Kościół Jezusa Chrystusa w Krakowie. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-02-18)].
  39. Kościół Chrystusowy w RP (d. WKCh i KZCh) – baza artykułów w SiŻ.
  40. Kościół Chrystusowy w RP (d. Wspólnota Kościołów Chrystusowych).
  41. Słowo i Życie – numer 4 2005, informacja z 2005 roku.
  42. Zbory Kościoła Wolnych Chrześcijan w Polsce. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-03-05)].
  43. Zbór w Krakowie Zbory Kościoła Wolnych Chrześcijan w Polsce – Zbór w Krakowie. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-03-05)].
  44. Protestanci. visitmalopolska.pl. [dostęp 2018-07-10].
  45. Gmina Wyznaniowa Żydowska w Krakowie. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-07-02)].
  46. Gmina Wyznaniowa Żydowska w Krakowie – kontakt. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-25)].
  47. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-08-27].
  48. Strażnica Syjońska”, 1892, s. 1370 (ang.).
  49. a b Rocznik Świadków Jehowy 1994, s. 182.
  50. Krótki zarys historii Zboru Ludu Pana.
  51. a b Krzysztof Biliński Hiobowie XX wieku, wyd. II, s. 80–83, 113, 248–250 Wydawnictwo A Propos, 2012, ​ISBN 978-83-63306-15-1​.
  52. Watchtower: Nasza historia. jw2019.org, 2018-08-30. [dostęp 2018-08-09].
  53. Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy1 sierpnia 2005, s. 17.
  54. Misja Buddyjska – Trzy Schronienia w Polsce – Ośrodki.
  55. Zen – ośrodki w Polsce.
  56. Ośrodki Bencien w Polsce - Buddyzm tybetański. Bencien Karma Kamtsang. [dostęp 2018-07-15].
  57. Kursy jogi medytacji.
  58. Medytacja Kraków, kursy medytacji Kraków.
  59. Ośrodki Zen w Polsce – Zazen.pl ZEN Mistrza Kaisena.
  60. Kraków – Zazen.pl ZEN Mistrza Kaisena.
  61. Kraków – Wspólnota Buddyjska Triratna. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-10-06)].
  62. Kontakt – Wspólnota Buddyjska Triratna. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-05-27)].
  63. Ośrodki Buddyzm.pl – Buddyjski Związek Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu.
  64. Kanzeon – Kontakt.
  65. Świecki Ruch Misyjny Epifania – Kraków. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-10-12)].
  66. Wędrówka – Strona główna.
  67. Liga Muzułmańska w RP – Kraków – oddział małopolski, brak podanego adresu.
  68. Kontakt – Wiara Bahá’í w Polsce.
  69. Wiara Bahá'í Kraków – Kraków.
  70. Wiara Bahá'í Kraków.
  71. Zakon Braci Zjednoczenia Energetycznego – Kraków.
  72. Kraków, Na Błonie, Zakon Braci Zjednoczenia Energetycznego – Panorama Firm.
  73. Znajdź na mapie Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich – Kraków.