Koźlarz babka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Koźlarz babka
Koźlarz babka: zdjęcie
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina borowikowate
Rodzaj koźlarz
Gatunek koźlarz babka
Nazwa systematyczna
Leccinum scabrum (Bull.) Gray
Nat. Arr. Brit. Pl. (London) 1: 646 (1821)
Koźlarz babka: drugie zdjęcie
Leccinum versipelle P4.jpg
2007-10-13 Leccinum scabrum (Bull.) Gray 12300 crop.jpg

Koźlarz babka (Leccinum scabrum (Bull.) Gray) – gatunek grzybów z rodziny borowikowatych (Boletaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Boletaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1783 r. Bulliard nadając mu nazwę Boletus scaber. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1821 r. Gray, przenosząc go do rodzaju Leccinum[1]. Synonimów naukowych ma ponad 80. Niektóre z nich[2]:

  • Boletus avellaneus J. Blum 1970
  • Boletus roseofractus (Watling) Hlaváček 1989
  • Boletus roseofractus (Watling) Hlaváček 1980
  • Boletus scaber Bull. 1783
  • Ceriomyces scaber (Bull.) Murrill 1909
  • Gyroporus scaber (Bull.) Quél. 1886
  • Krombholzia scabra (Bull.) P. Karst. 1881
  • Krombholziella avellanea (J. Blum) Alessio 1985
  • Krombholziella avellanea (J. Blum) Bon 1986
  • Krombholziella avellanea (J. Blum) Courtec. 1986
  • Krombholziella roseofracta (Watling) Šutara 1982
  • Krombholziella scabra (Bull.) Maire (Fungi Cat. 1937
  • Krombholziella subcinnamomea (Pilát & Dermek) Alessio 1985
  • Leccinum avellaneum (J. Blum) Bon 1979
  • Leccinum oxydabile (Singer) Singer 1947
  • Leccinum rigidipes P.D. Orton 1988
  • Leccinum roseofractum Watling 1968
  • Leccinum scabrum var. avellaneum (J. Blum) J.A. Muñoz 2005
  • Leccinum scabrum (Bull.) Gray (1821) (var. scabrum
  • Leccinum subcinnamomeum Pilát & Dermek 1974
  • Trachypus scaber (Bull.) Romagn. 1939

Nazwę polską podała Alina Skirgiełło w 1960 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był także pod innymi nazwami: huba podbrzeźniak, babka, czeszczewik, grzyb chropawy, kozak, koźlarek, podbrzeźniak, grzyb koźlarz, grzyb szorstkotrzonowy, kozak właściwy i koźlarz różowiejący[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnica dochodzi do 20 cm, u młodych egzemplarzy półkolisty do poduszkowatego, u starszych – gładki. Przy wilgotnej pogodzie powierzchnia kapelusza jest śliska, lekko śluzowata. Barwa od jasnobrązowej do ciemnobrązowej[4].

Trzon

Grubość do 3,5 cm, wysokość do 17 cm. Pełny, cylindryczny, smukły, zwężający się w kierunku kapelusza. Biały, pokryty licznymi ciemnobrązowymi do czarnych kosmkami[4].

Rurki

Do 25 mm długości, głęboko wcięte przy trzonie. Barwa od białawej u młodych, do szarobrązowej u starszych egzemplarzy. Pory niemal okrągłe i drobne. Rurki uszkodzone nie zmieniają barwy.

Miąższ

Biały do białokremowego, u podstawy może być białozielonkawy. Włóknisty, u młodych egzemplarzy jędrny, do miękkiego, wodnisty u starych. Uszkodzony nie zmienia barwy. Smak i zapach przyjemny, słaby[5].

Wysyp zarodników

Brązowy do oliwkowobrązowego. Zarodniki gładkie, wrzecionowate o rozmiarach 14-20 × 4,5-6,5 μm[6].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

W Europie Środkowej jest pospolity[7]. Również w Polsce występuje pospolicie od lata do jesieni.

Rośnie na ziemi, w liściastych oraz mieszanych, często także poza lasem. Rośnie wyłącznie pod brzozami, tworzy bowiem mikoryzę z brzozami[6].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb mikoryzowy[3]. Grzyb jadalny: dobry grzyb jadalny. Nadaje się do bezpośredniego spożycia, przerobu a także suszenia. Dobre i smaczne są młode okazy, starsze grzyby mają bardzo gąbczasty i wodnisty kapelusz oraz zdrewniały trzon[8].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Dość często bywa mylony z podobnie wyglądającym goryczakiem żółciowym (Tylopilus felleus), który ma gorzki smak i jest niejadalny. Podobny jest też koźlarz grabowy (Leccinum pseudoscabrum), ale rośnie on tylko pod grabami i jego miąższ po uszkodzeniu barwi się na kolor od brudnoróżowego do czarniawego[5]. Również pod brzozami, ale na bardziej wilgotnych miejscach rośnie podobny koźlarz różnobarwny (Leccinum variicolor). Na wrzosowiskach występuje podobny, ale mający bardzo jasne, niemal białe ubarwienie koźlarz białawy (Leccinum holopus)[7].

Przypisy

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. Species Fungorum. [dostęp 2011-10-15].
  3. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b Ewald Gerhardt, Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik, ISBN 83-7404-513-2
  5. a b Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. a b Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  7. a b Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  8. Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.