Koźlarz czerwony

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Koźlarz dębowy)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Koźlarz czerwony
Koźlarz czerwony: zdjęcie
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina borowikowate
Rodzaj koźlarz
Gatunek koźlarz czerwony
Nazwa systematyczna
Leccinum aurantiacum (Bull.) Gray
Nat. Arr. Brit. Pl. (London) 1: 646 (1821)
Koźlarz czerwony: drugie zdjęcie
Po przekrojeniu miąższ koźlarza czerwonego sinieje
Leccinum aurantiacum P3 (2).jpg

Koźlarz czerwony (Leccinum aurantiacum (Bull.) Gray) – gatunek grzybów z rodziny borowikowatych (Boletaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Leccinum, Boletaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1791 r. Bulliard nadając mu nazwę Boletus aurantiacus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1821 r. Gray, przenosząc go do rodzaju Leccinum[1]. Synonimów naukowych ma ok. 60. Niektóre z nich[2]:

  • Boletus aurantiacus Bull. 1791
  • Boletus aurantiacus var. rufus (Schaeff.) Mérat 1821
  • Boletus aurantius var. rufus Pers. 1801
  • Boletus quercinus (Pilát) Hlaváček 1990
  • Boletus rufus Schaeff. 1763)
  • Boletus salicola (Watling) Hlaváček 1988
  • Boletus scaber var. aurantiacus (Bull.) Opat. 1836
  • Boletus versipellis var. aurantiacus (Bull.) Vassilkov 1948
  • Krombholzia aurantiaca (Roques ex Bull.) E.J. Gilbert
  • Krombholzia aurantiaca subsp. rufa (Schaeff.) Maire 1933
  • Krombholziella aurantiaca (Bull.) Maire 1937
  • Krombholziella quercina (Pilát) Šutara 1982
  • Krombholziella rufa Schaeff. ex Alessio 1985
  • Krombholziella salicola (Watling) Šutara 1982
  • Leccinum aurantiacum var. quercinum Pilát 1961
  • Leccinum aurantiacum var. quercinum Pilát 1959
  • Leccinum populinum M. Korhonen 1995
  • Leccinum quercinum (Pilát) E.E. Green & Watling 1969
  • Leccinum rufum (Schaeff.) Kreisel 1984
  • Leccinum rufum (Schaeff.) Kreisel in Michael
  • Leccinum salicola Watling 1971
  • Trachypus aurantiacus (Bull.) Romagn. 1939

Nazwę polską podał F. Berdau w 1876 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też przez S. Domańskiego pod nazwą kozak czerwony[3]. Ma wiele regionalnych nazw, m.in: czerwony grzyb, czerwonogłówka, czerwony łebiec, kraśniak, osak, osowiak, osiczak, osiniak, podosiniak, podosinnik, podosowik, trzepietak, panek[4].

Morfologia[edytuj]

Kapelusz

Średnica 3-15 cm. Za młodu jest kulisty, potem półkulisty, na końcu staje się niskołukowaty. Kolor pomarańczowoczerwony, czerwonopomarańczowy, ciemno lub ceglastoczerwony. Brzeg kapelusza cienki, skórka na obwodzie starszych okazów zwykle zwisa poza rurki w postaci cienkiej błonki[5].

Rurki

Siwawe o oliwkowym odcieniu. Pory okrągłe, drobne, początkowo białe, potem siwawochrowe, na koniec oliwkowe[5].

Trzon

O wysokości 5-18 cm, cylindryczny, pełny, dołem szerszy. Jest białawy i pokryty za młodu białawymi, później pomarańczowoczerwonymi łuskami. Pod kapeluszem łuski długo pozostają białe[5].

Miąższ

Gruby, twardy, soczysty, biały, po przekrojeniu ciemniejący. Smak nieznaczny, łagodny, zapach niewyraźny. U starszych okazów miąższ w trzonie staje się łykowaty, natomiast w kapeluszu bardziej miękki i wodnisty[5].

Wysyp zarodników

Brązowy lub oliwkowobrązowy. Zarodniki o średnicy 13-17 x 4-5 µm, gładkie, żółtobrązowawe[6].

Występowanie i siedlisko[edytuj]

Najliczniejsze stanowiska tego grzyba znane są w Ameryce Północnej i Europie, ale występuje także w Ameryce Środkowej i Japonii[7]. W Europie Środkowej jest szeroko rozprzestrzeniony, ale występuje nierównomiernie; w niektórych regionach jest dość częsty, w innych rzadki[8]. W Polsce jest dość częsty[9], znajduje się natomiast na czerwonych listach gatunków zagrożonych w Niemczech i Holandii[3].

Występuje w lasach i zaroślach, wyłącznie pod topolą osiką[6][9]. Owocniki wytwarza od czerwca do października[3].

Znaczenie[edytuj]

Grzyb mikoryzowy[3]. Grzyb jadalny: smaczny, nadaje się zwłaszcza do duszenia, a także do suszenia. Podczas gotowania czernieje[4]. Dodatek kwasu (np. octu) zapobiega czernieniu, stąd też koźlarz czerwony marynowany w occie zachowuje naturalne kolory[8].

Gatunki podobne[edytuj]

Bardzo podobny jest koźlarz pomarańczowożółty (Leccinum versipelle). Jest jaśniejszy i rośnie pod brzozami[6]. Najłatwiej odróżnić go po czarnych łuseczkach na trzonie[5]. Koźlarz sosnowy (Leccinum vulpinum) rośnie tylko pod sosnami, koźlarz świerkowy (Leccinum piceinum) tylko pod świerkami[9].

Przypisy

  1. a b Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  3. a b c d Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
  5. a b c d e Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. a b c Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  7. Discover Life Maps. [dostęp 2015-06-22].
  8. a b Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  9. a b c Marek Snowarski: Grzyby. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-776-4.