Kobiecość

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wenus z Lustrem Tycjana (ok. 1555), ukazuje boginię Afrodytę jako uosobienie kobiecości

Kobiecość — tradycyjnie pojmowana oznacza względnie stałą charakterystykę obejmującą cechy, wygląd, zainteresowania i zachowania, które stereotypowo były uważane za stosunkowo bardziej typowe dla kobiet niż mężczyzn[1]. Standardowe postrzeganie kobiecości uległo przeobrażeniu i współcześnie bardziej adekwatne jest mówienie o różnych typach kobiecości, zamiast o kobiecości jako pojedynczym i jednorodnym koncepcie[2].

Kobiecość w ujęciu tradycyjnym[edytuj | edytuj kod]

Narodziny Wenus (1486, Uffizi) to klasyczne przedstawienie kobiecości namalowane przez Sandro Botticellego. Wenus była rzymską boginią przede wszystkim kojarzoną z miłością, pięknem i płodnością.

Tradycyjnie pojmowana kobiecość oznacza zbiór cech, zachowań, ról i hierarchii wartości powszechnie kojarzonych z kobietami w danym społeczeństwie[3], choć bywa rzadko definowana[4].

Normatywna kobiecość oznacza kobiecość zgodną z budową ciała i ukierunkowaniem na tradycyjne wartości kobiece, a przede wszystkim na rodzinę i macierzyństwo, co znajduje odbicie w cechach charakteru takich jak konformizm, empatia, życzliwość, prostota i ostrożność[3].

Kobiecość, w porównaniu do męskości, nie została jeszcze tak dokładnie zbadana pod kątem aspektów socjologicznych[3].

W naukach społecznych i kręgach feministycznych pojęcie kobiecości jest uważane za wytwór społeczny[5][6][7][8] (ideę wykreowaną i zaakceptowaną przez ludzi w danym społeczeństwie), tzn. różnice między kobietami a mężczyznami są rezultatem społecznych działań człowieka[6]. Dokładny zakres tego, w jakim stopniu kobiecość jest determinowana biologicznie, a w jakim społecznie pozostaje przedmiotem sporu[9][10][11][12][13]. Istnieją badania dowodzące wpływu czynników społecznych na niektóre zachowania kobiet[14]. Niektóre badania wskazują, że pewne zachowania, uważane za kobiece, zachodzą pod wpływem czynników biologicznych[7][9][10][11].

Pojęcie kobiecości różni się od biologicznej definicji płci żeńskiej[15][16], ponieważ zarówno mężczyźni, jak i kobiety mogą wykazywać się kobiecymi cechami.

Cechy tradycyjnie wymieniane jako kobiece (łagodność, empatia, pokora i wrażliwość)[17][18][19] różnią się w zależności od rozpatrywanego społeczeństwa, a nawet w opiniach indywidualnych osób, oraz podlegają wpływowi różnorodnych czynników społecznych i kulturowych[20].

Zachowanie i osobowość[edytuj | edytuj kod]

Obraz Jeune femme dessinant (1801, Metropolitan Museum of Art) namalowany przez Marie-Denise Villers (prawdopodobnie autoportret), przedstawia niezależną kobiecą duszę[21].

Chociaż cechy uznawane za charakterystyczne dla kobiecości różnią się w odrębnych społeczeństwach, a nawet w obrębie danych społeczeństw, to cechy takie jak opiekuńczość, wrażliwość, urokliwość, dobroczynność, delikatność, ciepło, pasywność, współpraca, ekspresywność, skromność, pokora, empatia, uczuciowość, czułość, bycie emocjonalnym, uprzejmym, pomocnym, oddanym i wyrozumiałym, są stereotypowo wymieniane jako kobiece[17][18][19][22][23].

Relacja między kobiecą socjalizacją a relacjami heteroseksualnymi została zbadana przez naukowców, bowiem kobiecość jest powiązana z seksualną atrakcyjnością kobiet i dziewcząt dla mężczyzn[24]. Kobiecość jest czasami łączona z seksualnym uprzedmiotowieniem[25][26]. Bierność seksualna lub receptywność seksualna są czasami uważane za kobiece, podczas gdy asertywność seksualna i popęd seksualny są czasami uważane za męskie[26].

Badacze analizowali, w jakim stopniu tożsamość płciowa i zachowania charakterystyczne dla płci wynikają z socjalizacji w porównaniu z czynnikami biologicznymi[11][27][28]. Uważa się, że wpływy społeczne i biologiczne wzajemnie oddziałują na siebie w toku rozwoju[10][11]. Badania dotyczące ekspozycji prenatalnej na androgeny dostarczyły pewnych dowodów na to, że kobiecość i męskość są częściowo określane biologicznie[9][10]. Inne możliwe wpływy biologiczne obejmują ewolucję, genetykę, epigenetykę i hormony (zarówno w trakcie rozwoju jak i w dorosłości)[9][10][11].

Osoby, które wykazują kombinację cech męskich i kobiecych, są uważane za androgyniczne, a filozofowie feministyczni utrzymywali, że niejednoznaczność płci może rozmywać podział między płciami[29][30].

Mary Vetterling-Braggin utrzymuje, że wszelkie cechy przypisywane kobiecości wynikają z wczesnych ludzkich kontaktów seksualnych, które były głównie wymuszane przez mężczyzn, a kobiety były niechętne. Wynikało to z różnic anatomicznych między mężczyznami i kobietami[31].

Tradycyjne role[edytuj | edytuj kod]

 Główne artykuły: Role płcioweGender.

Stereotypy dotyczące płci kształtują tradycyjne zawody kobiece, co skutkuje wystąpieniem mikroagresji wobec kobiet, które łamią tradycyjne role płciowe[32]. Do stereotypów tych należy zaliczyć między innymi to, że kobiety mają opiekuńczą naturę, posiadają zdolności do pracy w gospodarstwie domowym, mają większą sprawność manualną niż mężczyźni, są bardziej uczciwe niż mężczyźni i cieszą się bardziej atrakcyjnym wyglądem fizycznym. Role zawodowe związane z tymi stereotypami obejmują: położną, nauczycielkę, księgową, urzędnika ds. wprowadzania danych, kasjerkę, sprzedawczynię, recepcjonistkę, pomoc domową, kucharkę, pokojówkę, pracownicę socjalną i pielęgniarkę[33].

Przywódczość w kulturze zachodniej jest silnie kojarzona z męskością, przez co kobiety są odbierane gorzej jako potencjalni liderzy[34]. Niektórzy twierdzą jednak, że przywództwo w stylu "kobiecym", które jest związane z przywództwem skupiającym się na pomocy i współpracy, jest korzystniejsze niż przywództwo "męskie", które wiąże się z koncentracją na zadaniach i kontroli[35]. Kobiety będące liderami częściej opisywane są przez zachodnie media przy użyciu charakterystyk związanych z kobiecością, takich jak emocje[35].

Kobiecość w ujęciu współczesnym[edytuj | edytuj kod]

Nowoczesne pojmowanie kobiecości opiera się nie tylko na strukturach społecznych, ale także na zindywidualizowanych wyborach dokonywanych przez kobiety[36].

Według metodologii genderowej można wyróżnić wiele alternatywnych typów kobiecości względem tradycyjnej kobiecości ukształtowanej historycznie w kapitalistycznym społeczeństwie patriarchalnym[37][24]. Klasyfikacja różnych typów kobiecości jest w dalszym ciągu niekompletna[3].

W zależności od uznawanej przez daną kobietę hierarchii wartości, w której rodzina, dom, dzieci, kariera zawodowa, niezależność, kreatywność lub ich kombinacja, albo nieodpowiedzialność za własne życie i życie innych ludzi czy infantylizm zajmuje główną pozycję, wyróżniono następujące typy kobiecości[3]:

  • kobiecość normatywną,
  • kobiecość infantylną,
  • kobiecość inwersyjną,
  • kobiecość zniekształconą,
  • kobiecość androgyniczną (lista nie obejmuje wszystkich możliwych typów kobiecości[3]).

Kobiecość normatywna oznacza ukierunkowanie na tradycyjne wartości kobiece, a przede wszystkim na rodzinę i macierzyństwo. Wszystkie inne modele kobiecych zachowań są opracowywane w zgodności z powyższymi wartościami[3]. Kobiecość infantylna charakteryzuje się tym, że wcale nie przeważają w niej wartości rodzinne ani macierzyńskie. Kobiety przynależące do tego typu biorą inicjatywę we własne ręce, starają się zająć stanowisko aktywnego przywódcy i być samowystarczalne. W ich charakterze występują cechy takie jak brak zgodności, chęć kontrolowania innych ludzi, brak empatii, elementy nietolerancji[3]. Kobiecość inwersyjna oznacza, że kobieta żyje w duchu niezależności i dążenia do celu, nonkonformizmu, pewności siebie, ma podejście biznesowe do spraw, jest pracoholiczką i profesjonalistką. Kobiety o kobiecości inwersyjnej są ambitne, dumne, agresywne i chętnie współzawodniczą, także z mężczyznami[3]. W kobiecości zniekształconej występują zachowania destrukcyjne jak nadużywanie alkoholu, uzależnienia, porzucanie dzieci itd. Te kobiety mogą mieć nawet cechy charakteru najwyraźniej zgodne z kobiecością normatywną, ale przeciwne w swojej zawartości[3]. W zachowaniu kobiet o androgynicznym typie kobiecości „kobieta” i „mężczyzna” są w raczej wysokim stopniu ze sobą połączeni. Kobiety androgyniczne preferują zdrowy rozsądek i zrównoważony temperament[3].

Według innej typologii, opracowanej na podstawie wywiadów z irańskimi studentkami uniwersyteckimi, biorąc pod uwagę trzy główne elementy konceptu kobiecości (cechy osobowościowe - emocjonalność i zależność, zaangażowanie w opiekę i obowiązki domowe, kobiece piękno i konkurencję seksualną) wyróżniono następujące typy kobiecości[2]:

  • kobiecość bierną (zawiera wszystkie tradycyjne elementy przypisywane kobiecości, charakteryzuje się pełnieniem roli opiekuńczej i aktywnością w sferze prywatnej; cechy charakteru obejmują posłuszeństwo i emocjonalność, zaś piękno jest postrzegane jako naturalny atrybut kobiecy)
  • kobiecość tradycyjną (akceptacja tradycyjnych ról przypisanych kobiecie w systemie patriarchalnym; emocjonalność; odrzucenie podążania za sztucznymi ideałami kobiecego piękna ze względów religijnych i tradycyjnych)
  • kobiecość niezależną (docenianie niezależności ekonomicznej kobiety, przy jednoczesnej akceptacji wypełniania obowiązków domowych i opieki nad dziećmi, szersze spojrzenie na kobiecość jako nie tylko rolę matki i opiekunki ogniska domowego; traktowanie piękna jako atrybutu kobiecości będącej naturalnym przymiotem)
  • kobiecość aktywną (zakwestionowanie ideologii kobiecości i męskości na rzecz koncepcji genderowej; widzenie różnic między kobietami a mężczyznami jako efekt czynników historyczno-socjologicznych).

Wśród polskich kobiet-singielek wyróżniono następujące typy kobiecości[38]:

  • grzeczne dziewczynki
    • kobiece kobiety (postępujące zgodnie z oczekiwaniami społecznymi wobec kobiet)
  • niegrzeczne dziewczynki (kwestionują kobiecość tradycyjną)
    • męskie kobiety (mają więcej cech stereotypowo uważanych za męskie niż stereotypowo uważanych za kobiece)
  • z każdym dniem coraz bardziej niegrzeczne (na nowo definiują kobiecość, coraz bardziej odchodząc od tradycyjnej definicji kobiecości)
    • nieokreślone pod względem płci społeczno-kulturowej (cechy stereotypowo kobiece i męskie są u nich obecne w niewielkim stopniu)
    • kobiety androgyniczne (o spersonalizowanej kombinacji cech kobiecych i męskich).

Wygląd[edytuj | edytuj kod]

Kanony piękna kobiecego ciała nieustannie zmieniają się od ponad 3000 lat[39]. Na to, w jaki sposób kobiety postrzegają własne ciało, oraz jakie decyzje dotyczące własnego ciała podejmują, mają (nadmierny) wpływ czynniki kulturalne i socjalne. Piękno ciała jest kojarzone ze zdrowiem, bogactwem, siłą i powodzeniem. Niezadowolenie kobiet i dziewcząt z własnego ciała stanowi obecnie problem zdrowotny na skalę światową[40].

Prehistoria[edytuj | edytuj kod]

Najwcześniejsze znane przedstawienia kobiecego wyglądu pochodzą z górnego paleolitu i mają postać niewielkich figurek, nazywanych zbiorczo wenus paleolityczną[41].

Starożytność[edytuj | edytuj kod]

W starożytnym Egipcie kobiece ciało musiało być wysmukłe, o wysokiej talii i wąskich ramionach, a twarz symetryczna. Ważną rolę odgrywały długie włosy. Oczy podkreślano obmalowując je dookoła czarnym kolorem[39]. W starożytnej Grecji wręcz przeciwnie, za piękną uchodziła kobieta pulchna, mocna, o jasnej karnacji[39]. Idealnie piękna Rzymianka musiała być młoda, mieć duże błyszczące zaakcentowane oczy z długimi rzęsami i brwiami, bladą twarz z różowoczerwonymi policzkami, białe zęby, bujne włosy na głowie, niezbyt duże białe jędrne piersi, mały brzuch, mało lub żadnych włosów na ciele i miękką skórę bez skazy. W zależności od statusu społecznego mogła dodatkowo dysponować kosmetykami upiększającymi, perfumami i biżuterią[42].

W starożytnych Chinach preferowano kobiety wiotkie o wąskiej talii. Na dworze króla Linga w państwie Chu niektóre kobiety zagłodziły się z tego powodu na śmierć[40]. Podczas panowania dynastii Han kobiety, które chciały zostać uznane za piękne, musiały mieć delikatne szczupłe ciało i małe stopy, duże oczy, wąską talię, bladą cerę i poruszać się z gracją[39]. W chińskiej literaturze, piosenkach i sztuce cienka talia, jak gałązka wierzy, była synonimem piękności. Piękna kobieta, dzięki swojej piękności, mogła wspiąć się po drabinie socjalnej i uzyskać wysoką pozycję, wywierać wpływ na cesarzy czy wojowników, jak na przykład zwykła dziewczyna Yang Guifei, która dzięki swojej piękności awansowała na cesarską konkubinę[40].

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

W średniowiecznej Anglii dworska kobieta, była uważana za idealną piękność, gdy była młodziutką dziewczyną, miała długą i smukłą sylwetkę ciała o lekko wystającym brzuchu i małych piersiach, długie rozpuszczone jasne włosy, bardzo jasną karnację, delikatne rysy twarzy (często z rozszczepionym podbródkiem i nieznacznie zaróżowionymi policzkami), błyszczące oczy (szare lub niebieskie), zakrzywione ciemne brwi i czerwone usta. Za brzydką uważano kobietę zwykle starą o obwisłej skórze, ze zmarszczkami i piersiami jak „opróżnione pęcherze”[43].

XV-XIX wiek[edytuj | edytuj kod]

W kulturze włoskiego renesansu idealna była kobieta o jasnym odcieniu skóry, obfitym biuście, zaokrąglonym brzuchu i szerokich biodrach[39].

Kobiety portretowane przez barokowych malarzy, Rubensa, Jordaensa, były dojrzałe i miały ciała o mocnych, bujnych, pełnych zaokrąglonych kształtach[44][45].

W okresie rokoko ideał kobiecego ciała uległ zmianie, ponownie preferowano młode, smukłe kobiety[46], reprezentujące uroczą, delikatną kobiecość, którą dodatkowo podkreślały elegancko ułożone fryzury, olbrzymie długie suknie na stelażu i z gorsetem zwężającym talię, uszyte z lekkich materiałów w pastelowych kolorach, oraz finezyjne dodatki do ubioru i buty[47].

Na krótko, w neoklasycyzmie i empire, kobiety, głównie z wyższych klas społecznych i burżuazji[48], odrzuciły sztywne gorsety i eksponowały swoją kobiecość w stylu robe à la grecque, nosząc przewiewne, białe muślinowe sukienki z wysokim stanem, wzorowane na starożytnej greckiej tunice, często okrywając się dodatkowo kaszmirowym szalem[49]. Ideałem była kobieta szczupła, blada i romantyczna[50]. Kobiety uważały biały kolor (karnacji i sukienek) za idealny, kojarzony z pięknem, czystością i ponadczasowością[48]. Także biżuteria była lekka i klasyczna - kamee[50]. Jednak już w latach 20. XIX wieku powróciły do mody gorsety i spódnice na krynolinie[49].

W 1876 roku Horatio Alger okrzyknął kobiety z Cape Cod ideałem kobiecego piękna[51], szczególnie dlatego, że miały blond włosy, były opalone, sprawne fizycznie i wykształcone.

W epoce wiktoriańskiej kobiety ponownie założyły gorsety lub specjalne pasy, aby uzyskać uważany za idealny w owych czasach kształt ciała o wąskiej talii, którą dodatkowo podkreślały spódnice na krynolinach[39]. Gorsety nosiły nie tylko kobiety z wyższej i średniej klasy społecznej, ale nawet najuboższe londyńskie prostytutki. Bez względu na kształt własnego ciała, gorset i krynolina pozwalały każdej kobiecie osiągnąć „idealny” kształt ciała według panującej opinii, być piękną i akceptowaną w społeczeństwie. W gorsecie kobiety wyglądały na młodsze, szczuplejsze i z krągłościami. Z historycznego punktu widzenia ciało kobiece zbliżone do ideału dawało kobiecie „władzę” (zwabić mężczyznę i wyjść za mąż) w patriarchalnym społeczeństwie, w którym oczekiwania i wymogi dotyczące kobiecego ciała i atrakcyjności fizycznej dyktowali mężczyźni[40]. Pożądane były kobiety pulchne o pełnych kształtach i długich włosach, które były symbolem kobiecości[39].

Na początku XX wieku m.in. w wyniku publicznej kampanii wymierzonej przeciwko noszeniu gorsetów, które zostały uznane przez lekarzy za szkodliwe dla zdrowia, w kręgach religijnych za przesadnie eksponujące kobiece kształty, a przez feministki za symboliczne i rzeczywiste pozbawianie kobiet wolności, nastała moda na ubrania luźniejsze[52].

XX wiek[edytuj | edytuj kod]

W latach 20. XX wieku kanon piękna uległ kompletnemu przeobrażeniu. Kobiety musiały mieć chłopięcą sylwetkę ciała, małe piersi i krótko obcięte włosy a la bob, zaś talia była bagatelizowana. Kobiety odrzuciły sztywne gorsety krępujące ruchy ciała[53]. W „złotych latach Hollywoodu” królowała kobieta z krągłościami o figurze klepsydry, czyli z dużym biustem, ale o wąskiej talii[39]. W latach 60. XX wieku zapanowała moda na kobietę wysoką, chudą, o długich smukłych nogach i młodzieńczej gibkiej budowie ciała[39]. W latach 80. XX wieku, tzw. erze supermodelek, za piękną kobietę uchodziła kobieta wysoka, wysportowana, o lekko umięśnionych ramionach i o smukłej sylwetce, ale jednocześnie niepozbawiona kobiecych kształtów[39]. W latach 90. XX wieku, określanych jako heroinowy szyk, czyli czasach „glamoryzacji” subkultury związanej z heroiną i narkomanami, na wybiegach pojawiły się ekstremalnie chude, androgyniczne modelki o bladej skórze i zapadniętych, podkrążonych oczach, przypominające swoim wyglądem zespół cech charakterystyczny dla zewnętrzności osoby uzależnionej. Przykładem tego typu modelki była Kate Moss[39].

XXI wiek[edytuj | edytuj kod]

Od początku XXI wieku kobiety „muszą” sprostać licznym i różnorodnym wymogom dotyczącym atrakcyjności fizycznej, mają być szczupłe, ale mieć duży biust i wydatne pośladki. Kobiety decydują się na poprawianie urody za pomocą zabiegów chirurgii plastycznej, aby osiągnąć upragniony wygląd zewnętrzny. Ideałem stało się posiadanie płaskiego brzucha, dużego biustu, wydatnych pośladków i przerwy między udami[39].

W kulturach zachodnich ideał kobiecego wyglądu tradycyjnie obejmuje długie gładkie włosy, czystą skórę, wąską talię i niewiele lub brak włosów na ciele czy na twarzy[15][54][55]. W innych kulturach oczekiwania są jednak inne. Na przykład, w wielu częściach świata włosy pod pachami nie są traktowane jako mało kobiece[56].

Kobiece ideały piękna, a w szczególności współczesne dążenie do osiągnięcia idealnie szczupłej sylwetki powiązane z występowaniem zaburzeń odżywiania i anoreksją[57], zostały skrytykowane jako restrykcyjne, niezdrowe, a nawet rasistowskie[55][58].

Galeria ilustracji[edytuj | edytuj kod]

Modyfikacje ciała[edytuj | edytuj kod]

 Główny artykuł: Modyfikacja ciała.

We wszystkich kulturach na całym świecie dokonywane są modyfikacje i przekształcenia ciała[59]. Modyfikacja ciała polega na celowej zmianie ciała ludzkiego w celach estetycznych lub pozamedycznych[60], m.in. aby dopasować ciało do ideałów piękna[59]. W tym celu stosuje się różnorodne techniki (tatuowanie, przekłuwanie, skaryfikację), diety, ćwiczenia fizyczne, uprawia kulturystykę, przyciemnia barwę skóry czy dokonuje zabiegów chirurgii plastycznej[59].

Przez wieki w Chinach praktykowano krępowanie stóp, chociaż ich owijanie bandażem sprawiało, że chodzenie było utrudnione i bolesne, a stopy były zdeformowane[61]. W wielu krajach, zwłaszcza afrykańskich, powszechne jest okaleczanie żeńskich narządów płciowych, w szczególności łechtaczki i warg sromowych mniejszych[62].

U niektórych ludów Afryki (np. Tutsi w Burundi) i Azji (np. Kayan w Mjanmie) kobiety noszą na szyi obręcze w celu jej wydłużenia. W kulturach tych długa szyja charakteryzuje kobiece piękno[63][64][65]. Kobiety z etiopskiego plemienia Mursi noszą dla ozdoby w dolnej wardze gliniane krążki[66], a członkinie indyjskiego ludu Apatani wkładają do nosa duże drewniane zatyczki. W wielu kulturach ciała kobiet zdobią charakterystyczne dla nich tatuaże lub skaryfikacje[67].

Ubiór[edytuj | edytuj kod]

Kobiety na ogół ubierają się w modne ubrania oraz stosują makijaż w celu podkreślenia kobiecych cech[69]. Sposób, w który ubierają się współczesne kobiety jest rezultatem licznych społecznych ewolucji, rewolucji i zakłóceń, które miały miejsce w XIX i XX wieku, zmieniając jej społeczny status, zatrudnienie i ruchliwość społeczną. W krajach zachodnich moda jest przedstawiana jako warta pogoni za nią, wciągając kobiety w świat narzuconych przez siebie zasad i przepisów opartych na naśladowaniu, konformizmie i konsumpcjonizmie[70].

Standardy kulturowe bardzo się różnią w stosunku do tego, co jest uważane za kobiece. Na przykład w XVI wieku we Francji wysokie obcasy były uważane za zdecydowanie męski typ buta, choć obecnie są one uważane za kobiece[71][72].

Obecnie kolor różowy jest silnie związany z kobiecością, natomiast na początku XX wieku różowy kojarzył się z chłopcami, zaś niebieski z dziewczynkami[73].

W wielu krajach muzułmańskich od kobiet wymaga się zakrywania głowy hidżabem. Uznawany jest on za symbol kobiecej skromności i moralności[74][75].

Podkreślanie kobiecości ubiorem[76]
Zakrywanie kobiecości w miejscach publicznych[77]

W kulturze popularnej[edytuj | edytuj kod]

Na to, w jaki sposób postrzegamy kobiety/mężczyzn mają m.in. potężny wpływ wszechobecne środki masowego przekazu, w których kobiety są grupą niedostatecznie reprezentowaną[78]. Zagadnienie dysproporcji płci w świecie producentów kultury masowej zostało poruszone w filmie dokumentarnym pt. Miss Representation z 2011 roku, w którym przytoczono dane statystyczne o zatrudnieniu kobiet w przemyśle rozrywkowym, np. w 2011 roku kobiety stanowiły 17% wśród producentów wykonawczych, 13% scenarzystów i 7% producentów filmowych, 3% dyrektorów kreatywnych w agencjach reklamowych. W tym samym roku mężczyźni zajmowali 97% ważnych wpływowych stanowisk w mediach[79].

W kulturze popularnej, głównie tworzonej przez mężczyzn, kobiecość i męskość są często przedstawiane w sposób stereotypowy[79], który ogranicza postrzeganie ludzkich możliwości i utrwala w świadomości nierealistyczny obraz obu płci, zaś w relacjach między kobietami i mężczyznami podkreślane są tradycyjne role, a przemoc wobec kobiet uznawana za normalny stan rzeczy[78]. W związkach z mężczyznami kobiety są portretowane jako od nich zależne, nieudolne, będące obiektami męskiego pożądania albo będące ofiarami męskich impulsów seksualnych. W mediach kobieta zostaje określona przez ciało i sposób, w który traktują ją mężczyźni. Jej zdolność do przeciwstawiania się wykorzystaniu przez innych zostaje ukryta, a jej osobowa tożsamość i próby osiągnięcia zamierzonego celu są bez znaczenia. Przykładem męskiego autorytetu dla kobiet jest Mr. Clean z reklamy środków czyszczących, który pokazuje kobietom martwiącym się brudnymi podłogami i kafelkami w łazience, jak utrzymać dom w idealnej czystości i uwalnia je od stresu[78].

Przykład kobiety dobrej - królewna Śnieżka z filmu Disneya z 1958 roku, zrzut ekranu

Kobiety są pokazywane jako zwykle młode, szczupłe (szczuplejsze niż w ogólnej populacji), piękne, bierne, zależne od mężczyzn, często niekompetentne i głupie, będące obiektami pożądania seksualnego; podczas gdy mężczyźni są stereotypowo portretowani w masowych mediach jako energiczni, twardziele, żądni przygód, silni, seksualnie agresywni i w dużej mierze niezaangażowani w życie rodzinne, niezainteresowani obowiązkami domowymi czy opieką nad dziećmi. Postacie kobiece poświęcają czas głównie na poprawianie swojego wyglądu, dbanie o dom i inne osoby[78].

Przykład kobiety złej - czarownica z baśni o Jasiu i Małgosi

W środkach przekazu kultury masowej pojawia się także obraz kobiety złej, bezwzględnej, zimnej, napastliwej, wiedźmy, „suki” reprezentującej swoją osobą wszystkie te cechy, których nie powinna posiadać kobieta dobra. Przykładem złej kobiety jest postać Alexandry w filmie pt. Fatalne zauroczenie[78].

W literaturze dziecięcej obecne są wiedźmy i złe macochy, obok pięknych i uległych postaci kobiecych jak królewna Śnieżka czy Śpiąca królewna[78]. Te dwa typy kobiet, kobieta dobra i kobieta zła, całkowicie sobie przeciwstawne, są często zestawiane obok siebie w celu dramatyzowania losów, które je spotkają[78].

Jedną z najbardziej szkodliwych konsekwencji promowanego medialnego obrazu kobiety/kobiecości jest zachęcanie do postrzegania normalnego ciała i normalnych funkcji fizjologicznych jako problematycznych i nakłanianie do podążania za sztucznie wykreowanymi standardami atrakcyjności fizycznej, np. za sprawą miesiączki i napięcia przedmiesiączkowego kobiety są uznawane za gorszych pracowników; menopauza jest określana „końcem kobiecości”; siwienie stwarza konieczność farbowania włosów; zmarszczki mimiczne wymagają usunięcia, aby wyglądać młodziej w kulturze gloryfikującej młodość; drastyczne odchudzanie, depilowanie włosów pod pachami i na nogach, powiększanie piersi, aby osiągnąć „ideał kobiecości”. Jednocześnie takie podejście umożliwia sprzedaż produktów i usług do poprawy wyglądu zewnętrznego. Akceptowanie przekazów medialnych odnośnie kobiecości nie jest jednak nieuniknione. Można być bardziej krytyczną, zastanowić się nad treścią i odrzucić agitkę dotyczącą tego, jak powinnyśmy wyglądać, jakie powinnyśmy być i jak powinnyśmy się zachowywać[78].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Koncept kobiecości powstał w czasach starożytnych, co znalazło potwierdzenie w starożytnej sztuce i modzie sięgającej do 28 000 lat przed naszą erą, jednak uniwersalne cechy charakterystyczne definiujące kobiecość nie zostały jeszcze określone[80].

W 1949 roku francuska intelektualistka Simone de Beauvoir napisała, że „żadne biologiczne, psychologiczne lub ekonomiczne przeznaczenie nie determinuje osoby, którą ludzka kobieta stanowi w społeczeństwie” oraz że „nikt nie rodzi się kobietą, ale raczej staje się nią”[81]. Ta koncepcja została podjęta w 1959 roku przez kanadyjsko-amerykańskiego socjologa Ervinga Goffmana, a w 1990 roku przez amerykańską filozofkę Judith Butler[82]. Judith Butler teoretyzowała, że płeć nie jest stała ani wrodzona, ale jest raczej społecznie zdefiniowanym zbiorem praktyk i cech, które z czasem zyskały miano kobiecych lub męskich[83]. Goffman argumentował, że kobiety są socjalizowane, by przedstawiać się jako „cenne, ornamentalne i kruche, niewykształcone i nieprzystosowane do wszystkiego, co wymaga wysiłku mięśni”, oraz by prezentować „nieśmiałość, rezerwę i przejawy słabości, strachu i niekompetencji"[84].

W latach 30. XX wieku Lewis Terman i Catherine Cox Miles podjęli naukowe wysiłki mające na celu pomiar kobiecości i męskości. Ich skala M-F była adaptowana przez innych badaczy i psychologów. Modele te wskazywały, że kobiecość i męskość były cechami wrodzonymi i trwałymi, niełatwo mierzalnymi, przeciwstawnymi do siebie, oraz że brak równowagi między nimi prowadził do zaburzeń psychicznych[85].

Wraz z ruchem kobiet w latach 70. naukowcy zaczęli odchodzić od modelu M-F, wykazując rosnące zainteresowanie androgynią[85]. Dwa dobrze znane testy osobowości, Bem Sex Role Inventory i Personal Attributes Questionnaire(ang.), zostały opracowane w celu zmierzenia kobiecości i męskości na oddzielnych skalach. Korzystając z takich testów, badacze odkryli, że te dwa wymiary różniły się od siebie niezależnie, poddając w wątpliwość wcześniejsze spojrzenie na kobiecość i męskość jako cechy przeciwstawne[85].

Feministki drugiej fali, zainspirowane przez de Beauvoir, uznały, że choć biologiczne różnice między kobietami i mężczyznami są wrodzone, to pojęcia kobiecości i męskości zostały wykreowane kulturowo. Cechy takie jak bierność i czułość zostały przypisane kobietom, zaś agresywność i inteligencja zostały przypisywane mężczyznom[86][87]. Dziewczynki, jak stwierdziły feministki drugiej fali, były następnie socjalizowane za pomocą zabawek, gier, telewizji i szkoły, aby dostosowywały się do kobiecych wartości i zachowań[86]. Amerykańska feministka Betty Friedan w swojej książce Mistyka kobiecości z 1963 roku napisała, że kluczem do podporządkowania kobiet była społeczna konstrukcja kobiecości, kobiecość widziana jako dziecięca, pasywna i zależna[88], oraz wezwała do „drastycznego przeobrażenia kulturowego obrazu kobiecości”[89].

Koncepcja „idealnej kobiety” w historii[edytuj | edytuj kod]

Termin „kobieta idealna” jest stosowany w kontekście różnych okresów i różnych kultur, na przykład:

U mężczyzn[edytuj | edytuj kod]

Drag queen Kim Chi

W kulturze zachodniej mężczyźni przejawiający cechy uznawane za kobiece są często stygmatyzowani i określani jako słabi[24]. Kobiecych mężczyzn łączy się często z homoseksualizmem[99], chociaż kobiecość niekoniecznie jest związana z seksualnością mężczyzny[100].

Gejowska kobiecość jest tematem wrażliwym,albowiem w dalszym ciągu w społeczeństwie dominuje spolaryzowany pogląd na gender, który implikuje, że kobiecość uzewnętrzniana przez mężczyzn, homo- lub heteroseksualnych, jest praktycznie patologiczna[101].

Mężczyźni są pod presją bycia męskimi i heteroseksualnymi. Kobiecy mężczyźni są z góry uznawani za homoseksualnych lub queer ze względu na sposób, w który wyrażają swoją przynależność płciową. Takie założenie ogranicza sposób, w jaki wolno wyrażać swoją płeć i seksualność[102][103][104].

Zasugerowano, aby kobiecość mężczyzn homoseksualnych rozumieć jako specyficzną odmianę genderowo-płciową, która nie jest ani męska, ani kobieca[101].

Dwie publiczne formy przedstawienia kobiecości w wykonaniu mężczyzn, cross dressing i drag, są znane w wielu zachodnich kulturach. W języku angielskim mężczyzn, którzy noszą ubrania kojarzone z kobiecością często nazywa się cross-dressers[105], zaś mężczyznę, który w celach rozrywkowych nosi ekstrawaganckie ubrania damskie i zachowuje się w sposób przesadnie kobiecy określa się jako drag queen.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Sven Kachel, Melanie C. Steffens, Claudia Niedlich. Traditional Masculinity and Femininity: Validation of a New Scale Assessing Gender Roles. „Frontiers in Psychology”. 7, s. 956, 2016. DOI: 103389. 
  2. a b Ladan Rahbari, Zeinab Mahmudabadi. What Does It Mean to Be a Woman? An Exploratory Study of Femininities among Mazandarani, Azeri and Kurdish Female University Students in Iran. „Social Sciences”. 6, s. 7, 2017. MDPI. DOI: 103390. 
  3. a b c d e f g h i j k S.A. Il’inykh. Masculinity and femininity: interpretation in terms of the gender theory. „International Research Journal”, 2012. DOI: 10.18454/IRJ.2227-6017. ISSN 2303-9868. 
  4. J.T. Spence. Gender identity and its implications for the concepts of masculinity and femininity. „The Nebraska Symposium on Motivation”. 32, s. 59-95, 1984. Department of Psychology at the University of Nebraska-Lincoln. ISSN 0146-7875. 
  5. Risman 2018 ↓, s. 20.
  6. a b Heather Mac Donald: Gender Is a Social Construct, Except When It's Not (ang.). W: The Philadelphia Inquirer [on-line]. 2018. [dostęp 2019-11-28].
  7. a b Constance L. Shehan, Gale Researcher Guide for: The Continuing Significance of Gender, Gale, Cengage Learning, 30 sierpnia 2018, ISBN 978-1-5358-6117-5 [dostęp 2019-11-25] (ang.).
  8. Julie Bindel: The end of feminism, or, how I learned to stop worrying and wear lipstick (ang.). W: Speech Julie Bindel has drafted to mark World Femininity Day on Saturday 24 June [on-line]. The Guardian, 2011. [dostęp 2019-11-29].
  9. a b c d Finn, Stephen Edward., Masculinity and femininity in the MMPI-2 and MMPI-A, Minneapolis: University of Minnesota Press, 2010, s. 5–13, ISBN 978-0-8166-7520-3, OCLC 690211656 [dostęp 2019-10-13].
  10. a b c d e Richard A. Lippa, Gender, Nature, and Nurture, Routledge, 6 maja 2005, s. 153–154, 218–225, ISBN 978-1-135-60425-7 [dostęp 2019-11-25] (ang.).
  11. a b c d e Amy S. Wharton, The Sociology of Gender: An Introduction to Theory and Research, John Wiley & Sons, 4 lutego 2009, ISBN 978-1-4051-4343-1 [dostęp 2019-11-25] (ang.).
  12. Wijngaard, Marianne, Reinventing the sexes : the biomedical construction of femininity and masculinity, Bloomington: Indiana University Press, 1997, ISBN 0-585-02205-4, OCLC 42854201 [dostęp 2019-10-13].
  13. Dunphy, Richard., Sexual politics : an introduction, Edinburgh: Edinburgh University Press, 2000, ISBN 0-7486-1247-5, OCLC 45957040 [dostęp 2019-10-13].
  14. Risman 2018 ↓, s. 22.
  15. a b Ferrante-Wallace, Joan, 1955-, Sociology : a global perspective, wyd. 7th ed, Belmont, CA: Thomson Wadsworth, 2008, ISBN 978-0-495-39091-6, OCLC 190785236 [dostęp 2019-10-13].
  16. WHO, Gender, women and health: What do we mean by "sex" and "gender"?, 2014.
  17. a b Mary Vetterling-Braggin, "Femininity," "masculinity," and "androgyny": A Modern Philosophical Discussion, Rowman & Littlefield, 1982, ISBN 978-0-8226-0399-3 [dostęp 2019-10-13] (ang.).
  18. a b Worell, Judith, 1928-, Encyclopedia of women and gender : sex similarities and differences and the impact of society on gender, San Diego, Calif.: Academic Press, 2001, ISBN 0-12-227245-5, OCLC 47901444 [dostęp 2019-10-13].
  19. a b Thomas, R. Murray (Robert Murray), 1921-, Recent theories of human development, Thousand Oaks, Calif.: Sage Publications, 2001, ISBN 0-7619-2247-4, OCLC 44493131 [dostęp 2019-10-13], Cytat: "Gender feminists also consider traditional feminine traits (gentleness, modesty, humility, sacrifice, supportiveness, empathy, compassion, tenderness, nurturance, intuitiveness, sensitivity, unselfishness) morally superior to the traditional masculine traits of courage, strong will, ambition, independence,assertiveness, initiative, rationality and emotional control".
  20. Witt, Charlotte, 1951-, Feminist metaphysics : explorations in the ontology of sex, gender and the self, Dordrecht: Springer, 2011, ISBN 978-90-481-3783-1, OCLC 695386850 [dostęp 2019-10-13].
  21. Adams, Laurie, The methodologies of art : an introduction, wyd. 2nd ed, Boulder, CO: Westview Press, a member of the Perseus Books Group, 2010, ISBN 978-0-8133-4450-8, OCLC 419811100 [dostęp 2019-10-16].
  22. Larry K. Brendtro, Harry H. Vorrath, Positive Peer Culture, Transaction Publishers, 31 grudnia 2011, ISBN 978-0-202-36389-9 [dostęp 2019-10-16] (ang.).
  23. James W. Kalat, Introduction to Psychology, Cengage Learning, 2010, ISBN 978-0-495-81076-6 [dostęp 2019-10-16] (ang.).
  24. a b c Elroi J. Windsor, Femininities, James D. Wright (red.), Oxford: Elsevier, 2015, s. 893–897, ISBN 978-0-08-097087-5 [dostęp 2019-11-29].
  25. Kloppenborg i inni, Female stereotypes in religious traditions, Leiden: New York, 1995, ISBN 90-04-10290-6, OCLC 32241531 [dostęp 2019-10-16].
  26. a b Ussher, Jane M., 1961-, Fantasies of femininity : reframing the boundaries of sex, New Brunswick, N.J.: Rutgers University Press, 1997, ISBN 0-8135-2497-0, OCLC 36994742 [dostęp 2019-10-16].
  27. Marianne van den Wijngaard, Reinventing the Sexes: The Biomedical Construction of Femininity and Masculinity, Indiana University Press, 1997, s. 1, ISBN 978-0-253-21087-6 [dostęp 2019-11-29] (ang.).
  28. Pamela J. Kalbfleisch, Michael J. Cody, Gender, Power, and Communication in Human Relationships, Routledge, 6 grudnia 2012, s. 333, ISBN 978-1-136-48050-8 [dostęp 2019-11-29] (ang.).
  29. Timothy N. Laurie, 2014 The Ethics of Nobody I Know: Gender and the Politics of Description, „Qualitative Research Journal” [dostęp 2019-10-16] (ang.).
  30. Krasuska i inni, Uwikłani w płeć : feminizm i polityka tożsamości, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2008, ISBN 978-83-61006-33-6, OCLC 297799846 [dostęp 2019-10-16].
  31. Mary Vetterling-Braggin, "Femininity," "masculinity," and "androgyny": A Modern Philosophical Discussion, Rowman & Littlefield, 1982, ISBN 978-0-8226-0399-3 [dostęp 2019-11-29] (ang.).
  32. Sue, Derald Wing., Microaggressions in everyday life : race, gender, and sexual orientation, Hoboken, N.J., ISBN 978-0-470-49140-9, OCLC 430842664 [dostęp 2019-10-17].
  33. International Labour Office., Gender and jobs : sex segregation of occupations in the world, Geneva: International Labour Office, 1998, ISBN 92-2-109524-X, OCLC 38597914 [dostęp 2019-10-17].
  34. Chin, Jean Lau, Women and leadership : transforming visions and diverse voices, Malden, MA, ISBN 1-4051-5582-5, OCLC 70836674 [dostęp 2019-10-17].
  35. a b Klenke, Karin., Women and leadership : a contextual perspective, New York: Springer Pub. Co, 1996, ISBN 978-0-8261-9794-8, OCLC 291069354 [dostęp 2019-10-17].
  36. Shelley Budgeon, Individualized femininity and feminist politics of choice, „European Journal of Women's Studies”, 22 (3), 2015, s. 303–318, DOI10.1177/1350506815576602, ISSN 1350-5068 [dostęp 2019-10-16] (ang.).
  37. Alexandra Nutter Smith. Femininities (abstract). , 2015. University of Washington-Tacoma: John Wiley & Sons, Inc.. DOI: 101002. 
  38. Emilia Paprzycka: Typy kobiecości polskich singielek (pol.). W: 2011 [on-line]. Zakład Metodologii Badań Społecznych Uniwersytet Zielonogórski. [dostęp 2019-11-30].
  39. a b c d e f g h i j k l Eugene Lee Yang, Mark Celestino, Kari Koeppel: Women's Ideal Body Types Throughout History (ang.). Buzzfeed Video, 2015. [dostęp 2019-12-05].
  40. a b c d Nealie Tan Ngo. What Historical Ideals of Women's Shapes Teach Us About Women's Self-Perception and Body Decisions Today. „AMA Journal of Ethics”, 2019. American Medical Association. DOI: 10.1001/amajethics.2019.879. ISSN 2376-6980. 
  41. Kaylea R. Vandewettering. Upper Paleolithic Venus Figurines and Interpretations of Prehistoric Gender Representations. „Pure Insights”. 4, s. abstract, 2015. Western Oregon University. DOI: 101525. 
  42. Lou Lichtenberg: Vrouwelijk schoon is tijdloos (niderl.). W: Gallo-Romeins Museum in Tongeren, Bart Demarsin [on-line]. Archeologie Magazine. [dostęp 2019-12-09].
  43. Kim M. Philips: Medieval Maidens: Young Women and Gender in England, C.1270-c.1540. Manchester, New York: Manchester University Press, 2003, s. 44, 45. ISBN 0-7190-5963-1.
  44. Nikolas V. Chugay, Paul N. Chugay, Melvin A. Shiffman: Body Sculpting with Silicone Implants. Heidelberg, Dordrecht, London, New York: Springer Science & Business Media, 2014, s. 167. ISBN 978-3-319-04957-1.
  45. G. W. Cichon-Hollander: The European Ideal Beauty (ang.). W: Lecture written as a welcome speech to an international congress of aesthetic plastic surgeons in southern Germany [on-line]. 1999. [dostęp 2019-12-09].
  46. Arnold Hauser: The Social History of Art: Rococo, classicism and romanticism. London and New York: Psychology Press, 1999, s. 31, tom III. ISBN 0-415-19947-6.
  47. In-Sim Jeong, Kil-Soon Park. The Symbolic Meaning of Women's Costume and Hairstyle of the Rococo Period in Visual Media. „International Journal of Digital Content Technology and its Applications(JDCTA)”. 7, numer 12, s. 381, 2013. 
  48. a b E. Claire Cage. The Sartorial Self: Neoclassical Fashion and Gender Identity in France, 1797-1804. „Project Muse Scholary Journals Online”. 42 numer 2, s. 197, 207, 2009. 
  49. a b Amelia Rauser: The Age of Undress Art, Fashion, and the Classical Ideal in the 1790s. Yale University Press, 2020, s. Abstract. ISBN 978-0-300-24120-4.
  50. a b Rose Leiman Goldemberg: Antique Jewelry: A Practical & Passionate Guide. iUniverse, 2000, s. 10. ISBN 978-0-517-52653-8.
  51. 1876: Cape women proclaimed feminine ideal. 1834: Horatio Alger born. NY Times reports on Christa Worthington's murder. 2007: State Rep gets bagged for eating on Cape Cod, capecodtoday.com, 29 września 2011 [dostęp 2019-10-17] [zarchiwizowane z adresu 2011-09-29].
  52. Addeane S. Caelleigh: Too Close for Comfort: 500 Years of Corsets (ang.). W: Clothing and Cultural Practice [on-line]. University of Virginia, 2007. [dostęp 2019-12-12].
  53. Catherine Gourley: Flappers and the New American Woman: Perceptions of Women from 1918 Through the 1920s. Twenty-First Century Books, 2008, s. 95. ISBN 978-0822560609.
  54. Lesnik-Oberstein, Karìn., The last taboo : women and body hair, Manchester: Manchester University Press, 2010, ISBN 0-7190-8323-0, OCLC 809693946 [dostęp 2019-10-16].
  55. a b Davis, Kathy, 1949-, Dubious equalities and embodied differences : cultural studies on cosmetic surgery, Lanham: Rowman & Littlefield, 2003, ISBN 0-7425-1420-X, OCLC 51163598 [dostęp 2019-10-16].
  56. McLoughlin, Linda, 1957-, The language of magazines, London: Routledge, 2000, ISBN 0-203-17090-3, OCLC 48139078 [dostęp 2019-10-16].
  57. Mary Briody Mahowald: Women and Children in Health Care: An Unequal Majority (New ed.). New York: Oxford University Press, 1996, s. 210 do 213. ISBN 978-0-19-510870-5.
  58. Taylor i inni, Feminist frontiers, wyd. 8th ed, New York: McGraw Hill Higher Education, 2009, ISBN 978-0-07-340430-1, OCLC 224445251 [dostęp 2019-10-16].
  59. a b c Body Modification & Body Image (ang.). W: The Body Project [on-line]. Bradley University, 2019. [dostęp 2019-12-13].
  60. Thompson i inni, Forensic human identification: an introduction, Boca Raton: CRC Press, 2007, s. 379–398, ISBN 978-1-4200-0571-4, OCLC 85612652 [dostęp 2019-10-15].
  61. John Robert Shepherd, Footbinding as Fashion: Ethnicity, Labor, and Status in Traditional China, University of Washington Press, 2019, ISBN 978-0-295-74442-1.
  62. Female Genital Mutilation/Cutting: A statistical overview and exploration of the dynamics of change. UNICEF, czerwiec 2013. [dostęp 2019-11-28 [archiwum]].
  63. Kislenko, Arne., Culture and customs of Thailand, Westport, Conn.: Greenwood Press, 2004, ISBN 0-313-32128-0, OCLC 54350060 [dostęp 2019-10-15].
  64. Thesander, Marianne, The feminine ideal, London: Reaktion Books, 1997, ISBN 1-86189-004-4, OCLC 38057646 [dostęp 2019-10-15].
  65. Bound by tradition, New Mandala, 16 maja 2007 [dostęp 2019-10-15] (ang.).
  66. Jacek Kukuczka, Krążki wargowe, Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie [dostęp 2019-11-28].
  67. Joachim Schliesinger, Sexuality in Asia: From South Asia to Japan, Booksmango, 2015, s. 80–82, ISBN 978-1-63323-254-9.
  68. Long Neck Ring Wearing, www.huaypukeng.com [dostęp 2019-10-15].
  69. Lynne Attwood: Creating the New Soviet Woman; Beauty, Fashion and Femininity. Palgrave Macmillan, 1999, s. 66. ISBN 978-0-312-22544-5.
  70. A Change of Clothes: Femininity, Fashion and Feminism (ang.). W: Abstract [on-line]. New York Public Library, 1993. [dostęp 2019-12-13].
  71. Brown, William., Art of shoe making, wyd. 1st ed, Chandni Chowk, Delhi: Global Media, 2007, ISBN 978-81-89940-29-4, OCLC 251476910 [dostęp 2019-10-17].
  72. William Kremer, Why did men stop wearing high heels?, 25 stycznia 2013 [dostęp 2019-10-17] (ang.).
  73. Bolich, Ph., G. G., Conversing on Gender., Gardners Books, 2007, ISBN 978-0-615-15670-5, OCLC 178348061 1 [dostęp 2019-10-16].
  74. Daniels, D. B., Polygendered and ponytailed : the dilemma of femininity and the female athlete, Toronto: Women's Press, 2009, ISBN 978-0-88961-476-5, OCLC 300589516 [dostęp 2019-10-16].
  75. Esposito, John L., The Oxford dictionary of Islam, New York: Oxford University Press, 2003, ISBN 0-19-512558-4, OCLC 50280143 [dostęp 2019-10-16].
  76. B. Płonka-Syroka, K. Marchel, A. Syroka (red.): Miłość czarowna; Wygląd i strój a atrakcyjność kobiety (PDF). Wrocław: 2015, s. 85.
  77. Women in Islam and Muslim Realms: Dress Code (ang.). Cornell University Library. [dostęp 2019-12-14].
  78. a b c d e f g h Julia T. Wood: Gendered Media: The Influence of Media on Views of Gender (ang.). W: Gender and Culture [on-line]. Department of Communication, University of North Carolina at Chapel, 1994. s. 31-37. [dostęp 2019-11-25].
  79. a b Adrienne Trier-Bieniek and Patricia Leavy (Eds.): Gender & Pop Culture. Sense Publishers - Teaching Gender, 2014, s. 16. ISBN 978-94-6209-574-8.
  80. Shana Lapre: The evolution of fashion in society with an integrated evaluation of femininity ... collection (ang.). W: Visual Arts [on-line]. Smithsonian Learning Lab, 2019. [dostęp 2019-12-07].
  81. Borde i inni, The second sex, wyd. First American edition, New York, ISBN 978-0-307-26556-2, OCLC 405105574 [dostęp 2019-10-13].
  82. Butler, Judith, 1956-, Gender trouble : feminism and the subversion of identity, New York: Routledge, 2006, ISBN 0-415-38955-0, OCLC 63679948 [dostęp 2019-10-13].
  83. Meyer, Anneke, 1976-, Gender and popular culture, Cambridge, UK: Polity, 2012, ISBN 978-0-7456-4393-9, OCLC 768761704 [dostęp 2019-10-13].
  84. Kathryn A. Ziegler, “Formidable-Femininity”: Performing Gender and Third Wave Feminism in a Women’s Self-Defense Class, s. 10, ISBN 978-3838307671.
  85. a b c Femininity/Masculinity [w:] Borgatta i inni, Encyclopedia of sociology, wyd. 2nd ed, New York: Macmillan Reference USA, 2000, ISBN 0-02-864853-6, OCLC 43634918 [dostęp 2019-11-28].
  86. a b Kate Millett, Sexual Politics, www.marxists.org, 1968 [dostęp 2019-10-14].
  87. Hollows, Joanne., Feminism, femininity, and popular culture, Manchester, U.K. 2000, s. 10–12, ISBN 0-7190-4394-8, OCLC 42022385 [dostęp 2019-10-14].
  88. Jaggar i inni, Gender/body/knowledge : feminist reconstructions of being and knowing, New Brunswick, N.J.: Rutgers University Press, 1989, ISBN 0-8135-1378-2, OCLC 18164345 [dostęp 2019-10-14].
  89. Gamble, Sarah, 1962-, The Routledge companion to feminism and postfeminism, wyd. 1st ed, London: Routledge, 2001, ISBN 0-415-24310-6, OCLC 47269681 [dostęp 2019-10-14].
  90. FĀṬEMA – Encyclopaedia Iranica, www.iranicaonline.org [dostęp 2019-10-15].
  91. Richman, Paula., Questioning Ramayanas : a South Asian tradition, Berkeley: University of California Press, 2001, ISBN 0-520-22073-0, OCLC 44991149 [dostęp 2019-10-15].
  92. Sita Character - Sitayanam…, www.sitayanam.com [dostęp 2019-10-15].
  93. Ideal Women in Ancient Greek Society, minerva.union.edu [dostęp 2019-11-25].
  94. Ideals of Womanhood in Victorian Britain, www.bbc.co.uk [dostęp 2019-11-25] (ang.).
  95. Biblii.pl, Prz 31,10-31 - wBiblii.pl, wBiblii [dostęp 2019-11-25] (pol.).
  96. Biblia Tysiąclecia - Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu - Prz 31, biblia.deon.pl [dostęp 2019-11-25].
  97. Marina Warner, contemporarywriters.com, 15 grudnia 2010 [dostęp 2019-10-15] [zarchiwizowane z adresu 2010-12-15].
  98. Jennifer Holt, The Ideal Woman, California State University Stanislaus [dostęp 2019-11-25] (ang.).
  99. Pezzote, Angelo., Straight acting: gay men, masculinity and finding true love, New York: Kensington Books, 2008, ISBN 978-0-7582-1943-5, OCLC 191243686 [dostęp 2019-10-18].
  100. Darryl B. Hill, “Feminine” Heterosexual Men: Subverting Heteropatriarchal Sexual Scripts?, „The Journal of Men’s Studies”, 14 (2), 2007, s. 145–159, DOI10.3149/jms.1402.145, ISSN 1060-8265 [dostęp 2019-10-18] (ang.).
  101. a b David M. Halperin. What Is Gay Male Femininity?. „American Guy”, 2014. Oxford Scholarschip Online. DOI: 101093. ISSN 9780199331376. 
  102. K.J. Taywaditep, Marginalization among the marginalized: gay men's anti-effeminacy attitudes, „Journal of Homosexuality”, 42 (1), 2001, s. 1–28, ISSN 0091-8369, PMID11991561 [dostęp 2019-10-18].
  103. Bailey, J. Michael., The man who would be queen : the science of gender-bending and transsexualism, Washington, D.C.: Joseph Henry Press, 2003, ISBN 0-309-50554-2, OCLC 52779246 [dostęp 2019-10-18].
  104. Fellows, Will, A passion to preserve : gay men as keepers of culture, Madison: University of Wisconsin Press, 2004, ISBN 978-0-299-19683-7, OCLC 673388939 [dostęp 2019-10-18].
  105. The American Heritage Dictionary of the English Language. Houghton Mifflin Company, 2004. ISBN 978-0385335768.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Barbara Risman: Handbook of the Sociology of Gender. Springer International Publishing Springer, 2018. ISBN 978-3-319-76333-0.