Kobieta-faraon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Męski fartuszek nałożony na szatę kobiecą, uszkodzony posąg Sobekneferu

Kobieta-faraonfaraon płci żeńskiej. Choć władza królewska w starożytnym Egipcie zarezerwowana była dla mężczyzn, niejeden raz znalazła się ona w rękach kobiety. Najczęściej były to przypadki regencji, kiedy to wpływowe królewskie małżonki decydowały o losach kraju w imieniu swych małoletnich synów. Niemniej jednak kilku kobietom udało się osiągnąć status faraona.

Egipski król był z definicji mężczyzną, wcieleniem Horusa. W chwili śmierci władzę dziedziczył najstarszy żyjący syn władcy. Mimo to w systemie politycznym Egiptu czasami godzono się na sprawowanie najwyższej władzy przez kobiety. Z przekazu Manethona dowiadujemy się, że król Nineczer (Binothris) zadecydował, że kobieta może zasiąść na egipskim tronie[1]. Niektórzy badacze uważają, że w starożytnym Egipcie nie było w istocie formalnych przeszkód dla kobiecych rządów i mogły one legalnie sprawować władzę królewską[2]. Niewielka liczba kobiet-faraonów nie musi wcale świadczyć o niechęci Egipcjan wobec do tego rodzaju rządów. Kobiecość była istotnym elementem w ideologii sprawowania rządów. Każdy faraon potrzebował dopełnienia w postaci Wielkiej Królewskiej Małżonki, a jako bóg sam obdarzony był tak męskimi, jak i żeńskimi cechami[3].

Najdłuższe i najbardziej skuteczne rządy sprawowane przez kobietę przypadają na czasy panowania Hatszepsut. Wiele wskazuje na to, że władczyni przygotowywała swoją córkę Neferure do roli swej następczyni na tronie[4]. Podobna rzecz miała się z księżniczką Neferuptah z czasów XII dynastii, córką Amenemhata III. Najprawdopodobniej ojciec przewidział ją na swoją następczynię. Jest to jedna z pierwszych kobiet, których imię zapisywano w kartuszu[5].


Terminologia[edytuj | edytuj kod]

W języku egipskim nie istniał żaden rzeczywisty odpowiednik tytułu królewskiego. Słowem „królowa” egiptolodzy określają wyłącznie żonę władcy. Egipskim słowem oznaczającym króla było nesu. Żeńskie zapisy tego pojęcia (nesit) były niezwykle rzadkie[6]. Pełny tytuł królewski brzmiał nesu-bit, co tłumaczy się jako Król Górnego i Dolnego Egiptu. Tytuł ten jednak nie uległ feminizacji, odnosi się bowiem do pewnego bytu metafizycznego, króla par excellence, który konkretyzuje się w osobie aktualnie panującego władcy, który może być zarówno mężczyzną, jak i kobietą[7]. Żeński odpowiednik tego tytułu potwierdzony jest dopiero dla Kleopatry VII. W pewnym dokumencie tak mówi się o Kleopatrze: królowa (nesit) kraju Górnego Egiptu (i) królowa (bitit) kraju Dolnego Egiptu[8]. Niektóre kobiety-faraonowie nosiły takie tytuły jak: Doskonała Bogini, córka Ra czy Pani Obydwu Krajów. Używały także tytułu żeńskiego Horusa[9].

Strój[edytuj | edytuj kod]

Kwestie stroju stwarzały pewne problemy. Władczyni musiała przyjąć rolę mężczyzny i nosić męskie atrybuty królewskie. Jej płeć nie była jednak utajniana. W sztuce czasem dochodziło do połączenia elementów żeńskich i męskich, na przykład kobieta-faraon Sobekneferu na jednym z uszkodzonych posągów ukazana została w męskim fartuszku nałożonym na kobiecą szatę[10].

Lista kobiet-faraonów[edytuj | edytuj kod]

Hipotetyczne władczynie
Władczyni Lata panowania p.n.e. Dynastia Nomen Prenomen Mężowie Miejsce pochówku Inne
Meritneit ok. 2950 I dynastia Meritneit Dżet Umm al-Kaab prawdopodobnie mamy tu do czynienia z regentką
Chentkaus I IV dynastia Chentkaus Szepseskaf Giza jej pozycja wynikała prawdopodobnie z faktu, że była matką dwóch królów
Setibhor[11] V dynastia Setibhor Dżedkare Isesi Sakkara prawdopodobnie mamy tu do czynienia z regentką
Nitokris ok. 2200 VI dynastia Nitokris Merenre II historyczność tej postaci podawana jest w wątpliwość
Potwierdzone przypadki
Władczyni Lata panowania p.n.e. Dynastia Nomen Prenomen Mężowie Miejsce pochówku Inne
Sobekneferu 1798-1794 XII dynastia Sobekneferu Sobekkare Mazghuna
Hatszepsut 1479–1458 XVIII dynastia Chenemet-Amon-Hatszepsut Maatkare Totmes II Dolina Królów
Neferneferuaton 1334-1332 XVIII dynastia Neferneferuaton Anchcheperure Echnaton lub Smenchkare Dolina Królów(?)
Tauseret 1192–1186 XIX dynastia Tauseret Sitre-Meriamon Seti II Dolina Królów

Status zbliżony do królewskiego posiadały też tzw. Boskie Adoratorki Amona z czasów XXV i XXVI dynastii. Sprawowały one zamiast króla władzę w Górnym Egipcie. Miały własną, ale skróconą tytulaturę, własną rachubę lat panowania, wznosiły budowle, a ich administracja wzorowana były na królewskiej[12]. Mogły one nawet odprawiać święto jubileuszu panowania – heb-sed. Nie można jednak uważać Boskich Adoratorek za faraonów. Ich „panowania” mieszczą się w obrębie lat panowania faraona, co więcej nie odprawiały one wielu rytuałów przynależnych władcy.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Feucht 2000: 403
  2. Taterka 2017: 48-65
  3. Taterka 2017: 49
  4. Nadig 2016: 232
  5. Dodson, Hilton 2010: 98
  6. Nadig 2016: 65
  7. Taterka 2017: 55
  8. Nadig 2016: 299
  9. Taterka 2017: 54
  10. Cooney 2016: 156-157
  11. Baer 1960: 298-299, Roth 2005: 12, Fifth Dynasty tomb and name of a new queen discovered at Saqqara 51
  12. Hornung 2000: 357

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • E. Feucht, Egipcjanki, w: "Człowiek Egiptu", (pod red.) Sergio Donadoni, Warszawa 2000, s. 379-409.
  • F. Taterka, Czy kobieta mogła być królem w starożytnym Egipcie?, w: "Medżat - Studia Egiptologiczne", tom V, Warszawa 2017, s. 48-65.
  • P. Nadig, Hatszepsut - niezwykła kobieta, która została faraonem, Warszawa 2016.
  • A. Dodson, D. Hilton, The complete royal families of ancient Egypt, Londyn 2010.
  • K. Cooney, Hatszepsut - kobieta, która została królem, Warszawa 2016.
  • E. Hornung, Faraon, w: "Człowiek Egiptu", (pod red.) Sergio Donadoni, Warszawa 2000, s. 345-375.
  • A.M. Roth, Models of Authority: Hatshepsut’s Predecessors in Power, [w:] C.H. Roehrig i in. (red.), "Hatshepsut: From Queen to Pharaoh", New York-New Haven-London 2005, s. 9-14.
  • K. Baer, Rank and Title in the Old Kingdom: The Structure of the Egyptian Administration in the Fifth and Sixth Dynasties, Chicago 1960.
  • Fifth Dynasty tomb and name of a new queen discovered at Saqqara