Kociołek Szlachecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kociołek Szlachecki
Kościół Matki Bożej Gietrzwałdzkiej w Kociołku Szlacheckim
Kościół Matki Bożej Gietrzwałdzkiej w Kociołku Szlacheckim
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat piski
Gmina Pisz
Sołectwo Kociołek Szlachecki
Strefa numeracyjna 87
Kod pocztowy 12-200
Tablice rejestracyjne NPI
SIMC 0764306
Położenie na mapie gminy Pisz
Mapa lokalizacyjna gminy Pisz
Kociołek Szlachecki
Kociołek Szlachecki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kociołek Szlachecki
Kociołek Szlachecki
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Kociołek Szlachecki
Kociołek Szlachecki
Położenie na mapie powiatu piskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu piskiego
Kociołek Szlachecki
Kociołek Szlachecki
Ziemia53°43′31,674″N 21°50′53,639″E/53,725465 21,848233

Kociołek Szlachecki (dawniej Płocice, Wilkusze, Kociołek, niem. Klein Kessel[1], Adlig Kessel[2]) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie piskim, w gminie Pisz. Leży między Piszem a Orzyszem. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś została założona w 1555 r. na prawie chełmińskim , z pierwotną nazwą Płocice oraz Wilkusze (Kociołek, Klein Kessel, Kessel, Plotziza, Wilkische). W 1555 książę Albrecht nadał Piotrowi, synom sołtysa ze Zdor, komornikowi i dwornikowi w Łupkach, 3 łany na prawie lennym, które wcześniej posiadał. Znajdowały się one między Zdorami a jeziorem Kocioł, tak wynika z opisu granic dalszych dóbr nadanych Piotrowi, gdyż jeden łan i 6 morgów leżało między Wilkuszami (dobra Blumsteina) a właśnie owymi trzema łanami (zapisane jako Jany Garnmeister). Nie wiadomo od kiedy wspomniany Piotr posiadał te dobra. Na pewno powstały w czasach książęcych i dały początek Płocicom (Plotzitza). Po śmierci Piotra dobra objął syn Jan Garnmeister (dokument z roku 1653). Później majątek przeszedł w ręce Machtów. W XVIII w. zaczęto używać nazwy Kociołek (Klein Kessel). W 1563 roku dobra powiększono, sprzedając Piotrowi jeden łan i 6 morgów przy dobrach Walentego Blumsteina, na pomoc jego służbie (jako dwornikowi) oraz potwierdzając nadanie mu kolejnych 3 łanów "z łaski". Wspominane 3 łany określono jako Kessel genanth: pomiędzy Szczechami i Zdorami "in der Wilkusche" (w 1598 r. dobra te liczyły 8 łanów i 13 morgów. Natomiast w 1663 - 13 łanów i 2 morgi).

Wilkusze (Kociołek, Klein Kessel, Wilkuschen) w 1561 r. w sąsiedztwie "zu Wilkuschen" książce Albrecht nadał na prawie magdeburskim wspomnianemu Walentemu Blumsteinowi 4 łany, znajdujące się między jeziorem Kocioł i jeziorem Białoławki (Biolowken) oraz rzeczką Wilkus (Wilkuschen). W 1564 r. dobra te zostały powiększone w wyniku sprzedaży wspomnianemu Blumsteinowi 3 łanów boru a w 1572 dwóch kolejnych łanów. Majątek Blumsteina zwano Wilkuszami. Był to majątek szlachecki (obecnie miejscowość Kociołek Szlachecki).

Potem Płocice i Wilkusze wymieniano pod wspólną nazwą Kociołek (Klein Kessel), wyróżniając jedynie ich odmienny status (dobra szlacheckie i wolne). Już w 1579 r. wykazano pod jedną pozycją dwór Wilkusze Blumsteina oraz majątek Piotra Dwornika (Dwortznicken), wówczas należący do Jana, syna Piotra. W połowie XVI wieku Blumsteinowie posiadali Szymki, Kociołek, Borki i przez pewien czas Sokoły (łącznie ponad 85 łanów)

W 1855 we wsi powstała szkoła. W 1895 powstała tu parafia i najprawdopodobniej wybudowano kościół.

w 1935 w tutejszej szkole pracował jeden nauczyciel i uczyło się 21 dzieci. W 1939 roku we wsi mieszkało 91 osób.

9 grudnia 1947 r. ustalono urzędową polską nazwę miejscowości – Kociołek Szlachecki, określając drugi przypadek jako Kociołka Szlacheckiego, a przymiotnik – kociołecki[2].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • ceglany neogotycki kościół z 1906 r.
  • park podworski
  • kilka budynków dawnego folwarku

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Grzegorz Białuński Kolonizacja "Wielkiej Puszczy" (do roku 1568) - starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie). Olsztyn 2002, OBN w Olsztynie, str 64
  2. a b Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 9 grudnia 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości. M.P. z 1948 r. nr 14, poz. 55.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Grzegorz Białuński Kolonizacja "Wielkiej Puszczy" (do roku 1568) - starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie). Olsztyn 2002, OBN w Olsztynie, 237 str. ​ISBN 83-87643-97-1​, ISSN 0585-3893
  • Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński: Warmia Mazury. Przewodnik, Białystok: Agencja TD, 1996. ​​ISBN 83-902165-0-7​​, s. 204
  • Pisz. Z dziejów miasta i okolic. Pojezierze, Olsztyn, 1970, 371 str.