Kolegiata Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Lidzbarku Warmińskim

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kościół św. Piotra i Pawła oraz św. Michała Archanioła
kolegiata, kościół farny, kościół parafialny
Distinctive emblem for cultural property.svg 50 (L/5) z 16.09.1949 r.[1]
Kolegiata lidzbarska
Kolegiata lidzbarska
Państwo  Polska
Miejscowość Lidzbark Warmiński
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia św. Apostołów Piotra i Pawła w Lidzbarku Warmińskim
Wezwanie Świętych Apostołów Piotra i Pawła oraz św. Michała Archanioła
Wspomnienie liturgiczne 29. czerwca - Świętych Apostołów Piotra i Pawła

29. września - św. Michała Archanioła

Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Kościół św. Piotra i Pawła oraz św. Michała Archanioła
Kościół św. Piotra i Pawła oraz św. Michała Archanioła
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół św. Piotra i Pawła oraz św. Michała Archanioła
Kościół św. Piotra i Pawła oraz św. Michała Archanioła
Ziemia 54°07′27″N 20°34′48″E/54,124167 20,580000Na mapach: 54°07′27″N 20°34′48″E/54,124167 20,580000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Kościół św. Piotra i Pawła oraz Michała Archanioła (farny) w Lidzbarku Warmińskim. Od 2008 roku siedziba kapituły kolegiaty.

Historia kościoła[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym proboszczem lidzbarskim w latach 1305-1321 był ks. Heynemann, który posługę kapłańską sprawował w kościele drewnianym. Przypuszczalnie pierwszy kościół drewniany w Lidzbarku spalił w 1311 r. książę litewski Witenes. Znana jest data konsekracji kościoła drewnianego z roku 1315 pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła.

Budowę świątyni murowanej zrealizowano w połowie XIV w. w formie trójnawowej, pięcioprzęsłowej hali. Kościół posiada sklepienia gwiaździste z końca XIV w. w nawie głównej i nawach bocznych oraz z XV w. w kaplicach przywieżowych. Wieża kościelna, początkowo niska z nadbudową drewnianą, wybudowana została w ostatnich latach XIV w. i była podwyższana w dwóch kolejnych wiekach. Po pożarze kościoła w 1698 (spłonął dach i wieża) i później wykonanym remoncie na dachu kościoła pojawiła się barokowa sygnaturka, a wieżę kościelną ozdobił hełm zakończony chorągiewką z herbem biskupa Teodora Potockiego. Kościół został rozbudowany w latach 1892-1896, kiedy to od strony wschodniej dobudowano trójnawowe bazylikowe prezbiterium, nową zakrystię i kruchty boczne.

Wnętrze[edytuj | edytuj kod]

W kościele Św. Apostołów Piotra i Pawła przeważa wyposażenie neogotyckie, chociaż zachowała się część starszych zabytków.

Ołtarze[edytuj | edytuj kod]

W kościele już w XVI w. było dziewięć ołtarzy. Obecny ołtarz główny pochodzi z pierwszego dwudziestolecia XX w. Ozdobą tego ołtarza jest rokokowa balustrada wykonana przypuszczalnie przez Schmidta z Reszla i posągi dwóch aniołów przypisywane Perwangerowi z Tolkmicka. W zwieńczeniu ołtarza bocznego w zakończeniu nawy południowej znajduje się grupa św. Anny Samotrzeciej z ok. 1500 r. W ołtarzu tym znajduje się obraz MB Śnieżnej z XVII w. zakryty srebrną sukienką. W lidzbarskiej farze z ołtarzy bocznych znajdujących się przy filarach dwa zasługują na uwagę. Ołtarz (przy trzecim filarze od prezbiterium, między nawą środkową, a południową) z XVII w. z obrazem św. Walentego uzdrawiającego chorego – obraz malowany przez Meyera, oraz równoległy ołtarz po stronie północnej św. Michała Archanioła fundowany przez biskupa warmińskiego Szyszkowskiego.

Epitafia[edytuj | edytuj kod]

W posadzce kościoła zachowało się ok. 25 znacznie już zatartych płyt nagrobnych. Najcenniejsze z okresu renesansu są wmurowane w ścianę kościoła. Należy do nich mosiężna płyta Hildebranda Ferbera (brata biskupa Ferbera zmarłego w 1530) oraz Krystyny Flaschbinder (matki biskupa warmińskiego Jana Dantyszka zmarłej w 1539). Do późniejszych należą: epitafium Jerzego Szyszkowskiego fundowane w 1641 przez biskupa Szyszkowskiego i płyta nagrobna Tomasza Bagniewskiego fundowaną 1736 przez biskupa Szembeka.

Skarbiec[edytuj | edytuj kod]

O skarbcu lidzbarskiej fary pisał Mieczysław Orłowicz w następujący sposób:

W skarbcu kilka artystycznych zabytków, wśród nich pięć kielichów gotyckich trzy renesansowe i dwa barokowe, pozłacany mały pacyfikał gotycki, oraz bardzo piękny pacyfikał barokowy. Jest tu też, jeszcze z epoki gotyckiej pochodzący, relikwiarz w formie popiersia św. Idy, miedziany, złocony ze srebrną koroną na głowie (XV w.).

Do najważniejszych zbiorów skarbca lidzbarskiej fary należą:

  • herma św. Idy z ok. 1420 r. w srebrnej koronie z XX w.
  • gotyckie kielichy (dwa z XV w. i jeden z XVI w.)
  • pacyfikał (krzyż) z XVI w. – posiadający stopę i nodus z początków XVIII w., z umieszczonym na nim krzyżem z XVI w.
  • pacyfikał z XIII w. i stanowiąca komplet XVIII w. monstrancja

Przypisy