Kolej szklarniowa Akademii Rolniczej w Poznaniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kolej w 1957 (prof. Eugeniusz Matusiewicz)
Kolej szklarniowa Akademii Rolniczej w Poznaniu - widok ogólny na szklarnię (widoczne wazony wegetacyjne na platformach)
Kolej szklarniowa Akademii Rolniczej w Poznaniu - wózek typu Podlaska (pozbawiony nadwozia)
Kolej szklarniowa Akademii Rolniczej w Poznaniu - wózek typu Baborówko
Pozostałości kolei po rozbiórce kompleksu - 9 lutego 2008

Kolej szklarniowa Akademii Rolniczej w Poznaniu - kolej przemysłowa działająca w ramach Katedry Chemii Rolnej Akademii Rolniczej w Poznaniu (obecnie Uniwersytetu Przyrodniczego) od lat 40. XX w. do około 1998.

Problematyka badań Katedry Chemii Rolnej i jej krótka historia[edytuj | edytuj kod]

Katedra Chemii Rolnej Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu zajmuje się szerokim zakresem problematyki związanej z aspektami chemicznymi i fizykochemicznymi rolnictwa, leśnictwa i dziedzin pokrewnych. Szczególną odmianą tego rodzaju badań są prace nad właściwościami hydrologicznymi gleby, jej podatnością na przesiąkanie oraz odpornością roślin na suszę. Doświadczenia te odbywają się w specjalnych pomieszczeniach zwanymi halami wegetacyjnymi. Hale te, to dość duże budowle kratownicowe o ścianach i dachu osłoniętych siatką drucianą. Wewnątrz rozstawia się tzw. wazony doświadczalne napełnione różnymi typami gleb, często również umieszczonymi weń sadzonkami roślin. Istota badań polega np. na określeniu ilości przepuszczonej przez glebę wody lub zachowaniu roślin w warunkach naturalnych, bądź sztucznie stworzonych. O ile zapewnienie warunków naturalnych nie stwarza żadnych problemów (rośliny po prostu stoją w wazonach), o tyle trudności sprawia pilotowanie sztucznych wymagań (np. gdy trzeba codziennie dostarczać określoną dawkę wody). W zadaszonej tylko siatką drucianą hali wyniki byłyby zaburzone przez opady atmosferyczne. Aby umożliwić pełną kontrolę badań, do hali wegetacyjnej dobudowuje się więc podobną rozmiarami szklarnię, do której w razie zmiany pogody, przetransportować można wazony. Komunikację wewnętrzną trudno opierać jednak na siłach fizycznych kadry naukowej, czy studentów. Jeden wazon doświadczalny ważyć może nawet kilkadziesiąt kilogramów, a badania zwyczajowo przeprowadza się na kilkunastu lub kilkudziesięciu sztukach. Najefektywniejszy jest w takich wypadkach transport kołowy, w tym szynowy. Na ten drugi postawili kiedyś twórcy hali wegetacyjnej przy ul. Podlaskiej w Poznaniu, należącej do Akademii Rolniczej w Poznaniu (obecnie Uniwersytet Przyrodniczy). Z uwagi na fakt, że kolej szklarniowa nie doczekała zmiany nazwy (została zlikwidowana wcześniej), to w tekście używana będzie stara nazwa – Akademia Rolnicza.

Początki[edytuj | edytuj kod]

Dwie niewielkie hale wegetacyjne istniały już w Poznaniu w latach 30. XX w. Pozostawały one w gestii Wydziału Rolniczo-Leśnego Uniwersytetu Poznańskiego, gdyż nie było jeszcze wówczas Akademii Rolniczej. Prawdopodobnie były one wyposażone w jakąś ręczną kolej szklarniową, której nie ma jednak żadnych informacji pisemnych ani wspomnień. Rozebrano je prawdopodobnie niedługo po II wojnie światowej, kiedy to z inicjatywy prof. Feliksa Terlikowskiego (nestora poznańskiego gleboznawstwa) przystąpiono do budowy dużej i nowoczesnej hali wegetacyjnej przy ul. Podlaskiej. Według zgodnych opinii pracowników naukowych[potrzebny przypis] uczelni halę zbudowano w okresie około jednego roku, najpewniej 1947 lub 1948 i od razu wyposażono w wewnętrzną, ręczną kolej wąskotorową. W roku 1951 powstała (na bazie wydziałów rolnych UAM) Akademia Rolnicza i przejęła halę oraz sąsiednie budynki. W późniejszym okresie, w wyniku zmian administracyjnych, zarządzano nimi w imieniu: Katedry Fizjologii Roślin, Instytutu Gleboznawstwa i Chemii Rolnej oraz Katedry Chemii Rolnej.

Sieć kolei i jej budowa[edytuj | edytuj kod]

Sieć kolei szklarniowej Akademii Rolniczej w Poznaniu umieszczona była w znakomitej większości wewnątrz hali wegetacyjnej i szklarni przy ul. Podlaskiej w Poznaniu (Sołacz). Składała się z 20 równoległych torów szerokości 600 mm, między którymi nie było żadnego połączenia, np. w formie zwrotnic. Były to więc tory niezależne i aby umieścić któryś z wózków na innym torze, trzeba go było po prostu ręcznie przestawić. Faktycznie wózki były na stałe przypisane do poszczególnych torów. Długość każdego z torów wynosiła około 21 m, z czego większość przypadała na szklarnię (około 60%), a reszta na przyległą doń halę wegetacyjną. Torowiska wybudowano z szyn lekkich (wyjątek stanowiły tory 6 i 16 licząc od wejścia czyli od zachodu, które zbudowano z szyn ciężkich). Szyny były zabetonowane w podłożu, a beton międzytorza był pochylony dośrodkowo pod kątem około 5-10 stopni do rynienki odprowadzającej nadmiar wody. Podczas późniejszej modernizacji ulicy Niestachowskiej hala uległa niewielkiemu zmniejszeniu (likwidacja kilku torów, których poprzednio było więcej), w związku z czym występowała nadwyżka taboru. Wszystkie tory były bliźniaczo podobne pod względem przebiegu, a wyjątek stanowił tor nr 6, który był jedynym torem zewnętrznym – wybiegał na zewnątrz hali, do śmietnika, a jego zewnętrzna długość wynosiła około 13m w kierunku północnym.

Eksploatowany tabor[edytuj | edytuj kod]

Tabor stanowiły dwuosiowe wózki ręczne (platformy). Żaden z wózków nie posiadał napędu własnego. Co do genezy ich powstania nie było jednoznacznych informacji. Część taboru mogła pochodzić z przedwojennych hal wegetacyjnych (lata 30. XX w.). Tabor mógł też zostać specjalnie zbudowany dla potrzeb uczelni wraz z budową hali w latach 40. XX w. Ta druga teoria jest bardziej prawdopodobna – część wózków mogły wykonać we własnym zakresie warsztaty UAM, z użyciem gotowych podzespołów z likwidowanych w tamtych czasach masowo kolei folwarcznych (np. osie).

W hali przy ul. Podlaskiej w końcowym okresie eksploatacji kolei szklarniowej, na 66 sztuk istniejącego taboru, używano dwa typy wózków. Pierwszy typ – Podlaska – występował w liczbie 51 sztuk (to właśnie te niezidentyfikowane z pochodzenia platformy). Drugi typ (15 sztuk) to Baborówko – platformy otrzymane z likwidowanej hali wegetacyjnej Zakładu Doświadczalnego w Baborówku, należącego do Instytutu Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach. Przekazano je w latach 80. XX w., a o ich pochodzeniu pierwotnym również nic nie wiadomo.

Cechy wspólne obu typów to drewniane nadwozie i ostoja (rama) oraz metalowe osie wraz z kołami. Budowa osi w typie Podlaska była nieco bardziej skomplikowana. Zasadnicza różnica między oboma typami zawierała się w ostoi – Podlaska posiadała ostoję zewnętrzną, a Baborówko – wewnętrzną. Typ Baborówko był również nieco prostszy – miał też gorsze parametry techniczno-eksploatacyjne i nie cieszył się sympatią użytkowników. W obrębie obu typów można było dostrzec niewielkie różnice w budowie kół – miały po 3, 4 lub 5 otworów między szprychami. Na niektórych z kół widniał napis Canon le Grand.

Wózki były skonstruowane w sposób umożliwiający zabranie 30 wazonów doświadczalnych. W praktyce wiele wazonów stało na poszczególnych platformach przez wiele lat.

Spośród 66 sztuk wózków 7 było w końcowym okresie eksploatacji kolei nieużywanych, mimo technicznej sprawności (to te z rozebranych pod budowę ul. Niestachowskiej torowisk), dwa nie posiadały nadwozia, a jeden był zrujnowany (przegniły).

Kolej była używana do doświadczeń i działań dydaktycznych jeszcze w 1998 r., ale już wówczas bardzo rzadko. Po roku 2000 kolej i hala wegetacyjna zaczęły popadać w stopniowe zapomnienie. Początkowo padały łupem złodziei złomu, by w latach 2006-2007 zostać całkowicie rozebranymi. Podobne w typie koleje istniały prawdopodobnie także innych ośrodkach naukowych związanych z rolnictwem.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Witold Stasiewski, Pod szkłem, w: Tygodnik Kolejarza Nowe Sygnały, nr 5/1998, s. 29.
  2. Witold Stasiewski, Kolejka szklarniowa Akademii Rolniczej w Poznaniu, w: Stożne - periodyk poświęcony archeologii kolejowej, nr 6/2000 r., s. 4.