Kolonia Wolność Górnicza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Herb Tarnowskich Gór Kolonia Wolność Górnicza
Col. Bergfreiheit
Dawna kolonia Tarnowskich Gór
Ilustracja
Typowa chata należąca do Kolonii Wolność Górnicza na pocztówce z poł. XIX wieku
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat POL powiat tarnogórski flag.svg tarnogórski
Miasto POL Tarnowskie Góry flag.svg Tarnowskie Góry
Data założenia 1801
W granicach Tarnowskich Gór 1924[1]
Populacja (1892)
• liczba ludności

135[2]
Nr kierunkowy 32
Kod pocztowy 42-612
Tablice rejestracyjne STA
Położenie na mapie Tarnowskich Gór
Mapa lokalizacyjna Tarnowskich Gór
Kolonia Wolność Górnicza
Kolonia Wolność Górnicza
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kolonia Wolność Górnicza
Kolonia Wolność Górnicza
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Kolonia Wolność Górnicza
Kolonia Wolność Górnicza
Położenie na mapie powiatu tarnogórskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu tarnogórskiego
Kolonia Wolność Górnicza
Kolonia Wolność Górnicza
Ziemia50°26′32″N 18°49′48″E/50,442306 18,830000
Portal Portal Polska

Kolonia Wolność Górnicza, Kolonia Wolności[3] (niem. Col. Bergfreiheit; w czasach Polski Ludowej: Kolonia Jedności Robotniczej[4]) – kolonia fryderycjańska założona w 1801 roku na terenie dóbr Johanna Gottlieba von Büttnera, dziedzica Starych Tarnowic, dla górników kopalni kruszców srebronośnych „Fryderyk” w pobliskich Bobrownikach[5]. Obecnie w granicach Tarnowskich Gór.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kolonia Wolność Górnicza (niem. Col. Bergfreiheit) na wschód od Starych Tarnowic (niem. Alt Tarnowitz). Mapa z poł. XIX wieku

Przyczyną założenia kolonii były problemy z zapewnieniem mieszkań dla pracowników kopalni „Fryderyk”. Hrabia Łazarz III Henckel von Donnersmarck, właściciel Bobrownik, na terenie których znajdowała się kopalnia, żądał odszkodowań za górników, którzy nie płacili przysługującej mu pańszczyzny. Z kolei w niewielkim mieście, jakim w owym czasie były Tarnowskie Góry, nie było możliwości znalezienia odpowiednich mieszkań pod wynajem[5]. Z tego powodu władze należącej do rządu Prus kopalni postanowiły wydzierżawić od dziedzica Starych Tarnowic, Johanna Gottlieba von Büttnera, teren o powierzchni 13 jutrzyn i 63 sążni kwadratowych położony przy szosie biegnącej z Tarnowskich Gór (współcześnie ulica Kardynała Stefana Wyszyńskiego)[1].

W 1799 stworzono plan przyszłej kolonii zakładający budowę sześciu identycznych domów mieszkalnych. Dodatkowo w centralnej części kolonii miała powstać cechownia z ogrodem i stajnią, niewielka remiza oraz studnia[5]. Umowę dzierżawy terenu podpisano 11 stycznia 1801 roku. Ostatecznie wybudowano 7 domostw, których koszt budowy wyniósł 250 talarów za dom[1]. Pierwsze trzy domy oraz głęboką na 80 metrów studnię zbudowano już w 1801 roku, w 1804 roku – kolejne dwa domy oraz remizę, zaś cechownię i szósty dom wzniesiono w 1807 lub 1808 roku[5].

Mieszkańcy Kolonii, zobowiązani do pracy w kopalni, zwolnieni zostali z pańszczyzny, korzystali więc z tzw. „wolności górniczej”, skąd wzięła się nazwa osady. Znajdowała się ona pod administracją Urzędu Górniczego[1][5].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Zabudowania Kolonii Wolność Górnicza około 1925 roku. Widoczne ziemianki znajdujące się z tyłu domostw

Domy mieszkalne na obszarze Kolonii budowane były na planie prostokąta o wymiarach 13,7 x 10 metrów. W środku znajdowała się sień z dwiema obszernymi izbami o wymiarach 6 x 5 metrów po bokach, z których wchodziło się do dwóch mniejszych pomieszczeń z tyłu budynku. Z sieni można było się dostać również do większej izby z tylu domostwa oraz schodami na piętro, gdzie znajdowały się dwa prostokątne pomieszczenia o wymiarach 4,5 x 5 metrów. Do dyspozycji mieszkańców był jeszcze nisko sklepiony strych. W narożnikach izb znajdujących się po bokach sieni znajdowały się po dwa paleniska mające ujście we wspólnym centralnie umiejscowionym kominie[5].

Chaty były nakryte dachami naczółkowymi pokrytymi papą. Nie było w nich piwnic, jednak w 1817 roku za każdym z domów Urząd Górniczy zlecił wybudowanie ziemianek[5].

W każdym z domów znajdowało się po pięć mieszkań[5]:

  • dwa mieszkania dwuizbowe o czynszu 6 talarów rocznie,
  • jedno jednoizbowe mieszkanie z tyłu domostwa za 4 talary rocznie,
  • dwa jednoizbowe mieszkania na piętrze po 3 talary rocznie.

Współcześnie[edytuj | edytuj kod]

Zabudowania Kolonii Wolność Górnicza - widok współczesny (2018)

Wszystkie budynki Kolonii Wolność ulegały na przestrzeni lat wielokrotnym znaczącym przebudowom. Dobudowywano do nich nowe pomieszczenia, wprowadzano nowe podziały, dokonywano nadbudów oraz zmian pokryć dachowych, otworów okiennych i drzwiowych. Najdłużej zachowany w swojej pierwotnej formie był budynek przy ul. Wyszyńskiego 48, przebudowany w 1952 roku[5].

Obecnie w domach dawnej Kolonii mieszczą się różne prywatne przedsiębiorstwa, m.in. restauracja, hurtownia materiałów budowlanych oraz serwis narciarski.

Budynek dawnej cechowni wyburzono w 2014 roku[6]. Przed działką, na której stał, zlokalizowany jest przystanek autobusowy MZKP Tarnowskie Góry o nazwie Stare Tarnowice Pomorska[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Jan Nowak: Kronika Miasta i Powiatu Tarnowskie Góry: najstarsze dzieje Śląska i ziemi Bytomsko-Tarnogórskiej: dzieje pierwszego górnictwa w Polsce. Tarnowskie Góry: Księgarnia Polska Jana Nowaka, 1927 (reprint 2014 – wyd.: Urząd Miejski w Tarnowskich Górach, Miejska Biblioteka Publiczna im. Bolesława Lubosza w Tarnowskich Górach, Księgarnia „Wiosna” w Tarnowskich Górach), s. 231.
  2. Tarnowice Stare w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. XII: Szlurpkiszki – Warłynka. Warszawa 1892.
  3. Mapa: 11796195 @ AMS M751, M753 Poland, M752 East Prussia 1:50 000, arkusz: HINDENBURG, rok wydania: 1958, w: igrek.amzp.pl
  4. Geoportal Województwa Śląskiego ORSIP - mapy historyczne
  5. a b c d e f g h i Marek Wojcik. Kolonia Wolność Górnicza (Bergfreiheit). „Montes Tarnovicensis”, wrzesień 2017. Oficyna Monos. ISSN 1640-0216 (pol.). 
  6. Ryszard Bednarczyk. Gospoda Mitasa. „Montes Tarnovicensis”, kwiecień 2017. Oficyna Monos. ISSN 1640-0216 (pol.). 
  7. Lista przystanków: Tarnowskie Góry (pol.). W: Zarząd Transportu Metropolitalnego [on-line]. [dostęp 2019-01-15].