Kolorado (stan)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy stanu w USA. Zobacz też: Kolorado.
Kolorado
State of Colorado
stan
38. stan od 1 sierpnia 1876
Pieczęć Flaga
Pieczęć Flaga
Dewiza: Nil sine numine
Państwo  Stany Zjednoczone
Stolica Denver
Kod ISO 3166-2 US-CO
Gubernator Jared Polis (D)
Powierzchnia 269 601[1] km²
Populacja (2017)
• liczba ludności

5 607 154[2]
• gęstość 16,01 os./km²
Strefa czasowa UTC-7:00
UTC-6:00
Języki urzędowe angielski
Położenie na mapie USA
Położenie na mapie
Strona internetowa
Portal Portal Stany Zjednoczone
Piramida wieku

Kolorado (ang. Colorado, wym. /kɒləˈrɑːdoʊ/ i) – stan w środkowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych.

Na północy graniczy z Wyoming i Nebraską, na wschodzie z Kansas, na południu z Oklahomą i Nowym Meksykiem, a na zachodzie z Utah. Kolorado jest jednym z trzech stanów USA niemających naturalnych granic. Wyznaczają je: długość i szerokość geograficzna, a tym samym Kolorado ma kształt czworoboku. Nazwa stanu pochodzi od nazwy rzeki Kolorado, która po hiszpańsku brzmi Rio Colorado[3].

Symbole stanu[edytuj | edytuj kod]

  • Dewiza: Nil sine numine (Nic bez opatrzności Boskiej)
  • Przydomek: The Centennial State
  • Znaczenie przydomku: Stan Stulecia
  • Symbole:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie ziemie tego regionu były zamieszkiwane przez Indian, którzy przybyli do Kolorado wraz z końcem epoki lodowcowej. Na początku XVIII wieku tereny dzisiejszego stanu Kolorado zostały opanowane przez Hiszpanów. Najstarsze artefakty należące od pierwszych Indian datowane są na 11 200 lat p.n.e. W 1803 roku północno-wschodnia część dzisiejszego stanu została zakupiona od Francji, jako część francuskiej Luizjany. W 1848 roku południowa i zachodnia część stała się terytorium Stanów Zjednoczonych po wojnie amerykańsko-meksykańskiej. W roku 1858 odkryto złoża złota. W latach 18641870 miały miejsce wojny z Indianami.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Kolorado jest wyżynno-górzystym stanem którego średnia wysokość nad poziomem morza przekracza 2000 m. Jest też jedynym stanem którego cała powierzchnia leży powyżej 1000 m n.p.m. Trzy czwarte powierzchni stanu to tereny wyżynne i wybitnie górzyste, obszary te leżą powyżej 1500-2000 m n.p.m. Jedynie wschodnia część jest płaska. Najwyższy szczyt Kolorado – Mount Elbert wznosi się na 4399 m n.p.m. Zachodnią część stanu zajmują Góry Skaliste i Wyżyna Kolorado, wschodnią – obszar Wielkich Równin.

Kolorado znajduje się w strefie klimatu podzwrotnikowego kontynentalnego suchego z dużymi różnicami temperatur dnia i nocy. W górach występuje wielopiętrowość klimatyczna. Opady są niskie i wynoszą średnio od 380 do 630 mm rocznie. Wyższe opady występują w górach. Warto tu jednak zwrócić uwagę na lokalne różnice związane z ukształtowaniem terenu, gdzie górskie doliny są miejscami relatywnie suchymi. Zimy w Kolorado są śnieżne i mroźne. Lata zaś, z pominięciem obszarów górskich są gorące i suche. W zachodniej części stanu temperatury wynoszą od 16 °C do 21 °C latem, choć mogą być wyższe (zależy to od wysokości nad poziomem morza i miejsca). W wysokich partiach gór panuje alpejski klimat i wręcz arktyczny klimat co jest związane ze znacznymi wysokościami (powyżej 3000 m n.p.m.). Wschodnia część Kolorado cechuje się ekstremami termicznymi, gdzie zimą średnie wartości termiczne wynoszą kilka stopni poniżej zera, ale mogą obniżyć się do wartości od -18 °C do -23 °C. Lata są upalne, powyżej 30 °C, temperatury rzędu 35-38 °C nie należą do rzadkości. Taki rozkład temperatur jest związany jest z rzeźbą terenu Ameryki Północnej, co wiąże się z napływem mas powietrza – mroźnych, arktycznych zimą i gorących zwrotnikowych latem. Najwyższą temperaturę w Kolorado zanotowano 11 lipca 1888 roku i wynosiła ona 48 °C. Najniższa zanotowana temperatura miała miejsce 1 lutego 1985 roku i wynosiła -61 °C.[4][5][6]

Ze stanu Kolorado, a dokładnie z wysokiego pasma Gór Skalistych wypływają większe rzeki Stanów Zjednoczonych. Są to Rio Colorado czyli Kolorado i Rio Grande i liczne dopływy Missisipi jak rzeka Arkansas. Tym samym stan Kolorado należy do dwóch zlewisk: Oceanu Spokojnego i Zatoki Meksykańskiej (Ocean Atlantycki). W górach liczne są polodowcowe jeziora.

Roślinność zróżnicowana ze względu na rzeźbę terenu. W górach rosną lasy iglaste i wysokogórskie łąki, zaś na wschodzie suche prerie, w większości zastąpione przez pola uprawne i łąki. W południowo-zachodniej części stanu występują obszary półpustynne.

Większe miasta[edytuj | edytuj kod]


Denver
Denver
Colorado Springs
Colorado Springs

L.p. Miasto Hrabstwo Liczba mieszkańców (2017)[7]

Aurora
Aurora
Pueblo
Pueblo

1 Denver Denver 704 621
2 Colorado Springs El Paso 464 474
3 Aurora Arapahoe 366 623
4 Fort Collins Larimer 165 080
5 Lakewood Jefferson 154 958
6 Thornton Adams i Weld 136 978
7 Arvada Jefferson i Adams 118 807
8 Westminster Adams i Jefferson 112 812
9 Pueblo Pueblo 111 127
10 Centennial Arapahoe 110 250
11 Boulder Boulder 107 125
12 Greeley Weld 105 448

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Spis ludności z roku 2010 stwierdza, że stan Kolorado liczy 5 029 196 mieszkańców, co oznacza wzrost o 727 935 (16,9%) w porównaniu z poprzednim spisem z roku 2000. Dzieci poniżej piątego roku życia stanowią 6,0% populacji, 22,5% mieszkańców nie ukończyło jeszcze osiemnastego roku życia, a 13,8% to osoby mające 65 i więcej lat. 49,7% ludności stanu stanowią kobiety[8].

Język[edytuj | edytuj kod]

Najpowszechniej używanymi językami są[9]:

Rasy i pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Według spisu z 2010 roku, 87,3% mieszkańców stanowiła ludność biała (68,3% nie licząc Latynosów), 4,5% to Murzyni lub Afroamerykanie, 3,4% to Azjaci, 3,0% miało rasę mieszaną, 1,6% to rdzenna ludność Ameryki, 0,2% to Hawajczycy i mieszkańcy innych wysp Pacyfiku. Latynosi stanowią 21,5% ludności stanu[8].

Największe grupy stanowią osoby pochodzenia niemieckiego (19,9%), meksykańskiego (15,6%), irlandzkiego (11,2%), angielskiego (9,9%) i włoskiego (5,0%). Istnieją także duże grupy osób pochodzenia szkockiego, francuskiego, polskiego (135 tys.), szwedzkiego, norweskiego, holenderskiego i rosyjskiego[10].

Religie[edytuj | edytuj kod]

Dane z 2014 r.[11]:

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Produkt krajowy brutto Kolorado w 2015 roku osiągnął wartość 288,8 mld USD[13], co uplasowało stan na 19. miejscu w Stanach Zjednoczonych[13]. Roczny wzrost PKB w 2016 roku wyniósł 2,0%, co było wartością ponad przeciętną w Stanach Zjednoczonych (średnia dla wszystkich stanów w 2016 roku wyniosła 1,5%)[14]. W przeliczeniu na głowę mieszkańca w 2016 roku PKB wyniósł 52 975 USD co uplasowało stan na 16. miejscu spośród amerykańskich stanów (średnia krajowa w 2016 wyniosła 50 577USD)[15].

Przemysł i bogactwa naturalne[edytuj | edytuj kod]

Wiele firm i przedsiębiorstw ma w stanie Kolorado swe siedziby, a najbardziej znane z nich są podane w poniższej tabeli. Główne uprawy rolne to: kukurydza, pszenica, buraki cukrowe, jęczmień, ziemniaki, jabłka, brzoskwinie. Można tu też znaleźć wielkie hodowle bydła, owiec, i drobiu. Wydobywa się też uran i molibden.

Największe przedsiębiorstwa mające siedzibę w Kolorado Gałąź przemysłu
Quark Inc. komputerowy
J.D. Edwards komputerowy
Janus Capital Group usługi inwestycyjne
RE/MAX nieruchomości
EchoStar Communications Corporation elektroniczny, komunikacyjny
Newmont Mining wydobywczy, górnictwo
Coors Brewing Company browarnictwo
Vail Resorts wyciągi narciarskie
Aspen Skiing Company wyciągi narciarskie

Uczelnie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. State Area Measurements and Internal Point Coordinates (ang.). U.S. Census Bureau. [dostęp 2018-04-09].
  2. U.S. Census Bureau QuickFacts: Colorado, www.census.gov [dostęp 2018-01-04] (ang.).
  3. Colorado Department of Personnel & Administration (DPA) Division of Information Technologies (DoIT) (ang.). [dostęp 2010-10-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-10-03)].
  4. DRI.edu Western Regional Climate Center. Retrieved October 24, 2006.
  5. Record Highest Temperatures by State. National Climatic Data Center, January 1, 2004., 2007-01-11. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-09-23)].
  6. Record Lowest Temperatures by State (PDF) (ang.). National Climatic Data Center, January 1, 2004. [dostęp 2007-01-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-19)].
  7. Biggest Cities in Colorado, www.biggestuscities.com [dostęp 2019-01-25].
  8. a b U.S. Census Bureau QuickFacts: Colorado; UNITED STATES, www.census.gov [dostęp 2019-01-25] (ang.).
  9. Data Center Results, apps.mla.org [dostęp 2019-01-22].
  10. U.S. Census Bureau, 2016 American Community Survey 1-Year Estimates, factfinder.census.gov [dostęp 2019-01-25] (ang.).
  11. Adults in Colorado. Pew Research Center, 2014. [dostęp 2019-01-15].
  12. State Membership Report. The ARDA. [dostęp 2019-01-15].
  13. a b Lam Cao and Robert P. Tate: Gross Domestic Product by State, Annual Statistics for (ang.). U.S. Bureau of Economic Analysis. [dostęp 2017-10-30].
  14. Gross Domestic Product by State: Fourth Quarter and Annual 2016 (ang.). U.S. Bureau of Economic Analysis. [dostęp 2017-10-30].
  15. Per capita Real Gross Domestic Product (GDP) of the United States in 2016, by state (ang.). The Statistics Portal. [dostęp 2017-10-30].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia Geograficzna Świata: Ameryka Północna. Wydawnictwo OPRES Kraków 1997 ​ISBN 83-85909-20-6

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]