Kolumbia
| República de Colombia | |||||
|
|||||
| Dewiza: (hiszp.) Libertad y Orden | |||||
| Hymn: ¡Oh Gloria inmarcesible! | |||||
| Język urzędowy | hiszpański | ||||
| Stolica | Bogota | ||||
| Ustrój polityczny | republika | ||||
| Głowa państwa | prezydent Juan Manuel Santos | ||||
| Szef rządu | prezydent Juan Manuel Santos | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe |
26. na świecie 1 139 825[1] km² 8,8% |
||||
| Liczba ludności (2015) • całkowita • gęstość zaludnienia |
29. na świecie 48 229 000[2] 42,3 osób/km² |
||||
| PKB (2013) • całkowite • na osobę |
381,8 mld[3] USD 8098[3] USD |
||||
| PKB (PSN) (2013) • całkowite • na osobę |
527,6 mld[3] USD 11 189[3] USD |
||||
| Jednostka monetarna | peso kolumbijskie (COP) | ||||
| Niepodległość • proklamowana • uznana |
od 20 lipca 1810 7 sierpnia 1819 |
||||
| Secesja (1903): | |||||
| Strefa czasowa | UTC -5 | ||||
| Kod ISO 3166 | CO | ||||
| Domena internetowa | .co | ||||
| Kod samochodowy | CO | ||||
| Kod samolotowy | HK | ||||
| Kod telefoniczny | +57 | ||||
Kolumbia, Republika Kolumbii (hiszp. Colombia, República de Colombia) – państwo w północno-zachodniej części Ameryki Południowej leżące nad Morzem Karaibskim i Oceanem Spokojnym.
Spis treści
Geografia[edytuj | edytuj kod]
Kolumbia graniczy z następującymi pięcioma państwami:
Łączna długość granicy 6004 km
Długość wybrzeża: 3208 km (Morze Karaibskie 1760 km, Ocean Spokojny 1448 km)
Do Kolumbii należą wyspy:
Najniższy punkt: Ocean Spokojny 0 m
Najwyższy punkt: Cristóbal Colón 5775 m n.p.m. (tę samą wysokość ma pobliski Simón Bolívar)
Rzeki Kolumbii: Magdalena (1350 km) z dopływem Cauca (906 km) oraz lewe dopływy Orinoko – Meta (993 km) i Guaviare (1300 km)
Klimat: tropikalny wzdłuż wybrzeży i wschodnich równin, chłodniejszy w górach.
Bogactwa naturalne: ropa naftowa, gaz ziemny, węgiel, ruda żelaza, nikiel, złoto, miedź, szmaragdy.
Historia[edytuj | edytuj kod]
Zamieszkane od kilku tysięcy lat przez Indian (m.in. plemiona Czibcza i Arawak) tereny dzisiejszej Kolumbii, odkrył dla Europejczyków hiszpański żeglarz Alonso de Hojeda w 1499 roku. W następnym stuleciu tereny te zostały podbite przez Hiszpanów (początek podboju – 1525) i weszły w skład wicekrólestwa Peru, a od roku 1717 w skład wicekrólestwa Nowej Granady (razem z Ekwadorem i Wenezuelą). W roku 1810 wybuchło powstanie przeciwko hiszpańskiej władzy kolonialnej. Powstańcy zdołali nawet 20 lipca (dzień święta narodowego) usunąć wicekróla, ale ostatecznie wojska królestwa ponownie przejęły władzę. Jednak w roku 1819 kraj został zdobyty przez walczące z Hiszpanami wojska Simóna Bolívara. Razem z Wenezuelą Kolumbia utworzyła federację Wielkiej Kolumbii, którą z czasem zasiliły Panama (1821) oraz Ekwador (1822). Federacyjne państwo przetrwało do roku 1830. Po rozpadzie Wielkiej Kolumbii powstało, na obszarze z grubsza odpowiadającemu dzisiejszej Kolumbii, państwo Nowa Grenada. Przez znaczną część dziewiętnastego stulecia sytuacja wewnętrzna nie była stabilna. Lata 1831-1840 były zdominowane przez konflikt graniczny z Ekwadorem[4].
Konstytucją z roku 1858 utworzono konfederację Granadina, którą w 1861 przekształcono w Stany Zjednoczone Nowej Granady, a dwa lata później w Stany Zjednoczone Kolumbii. W okresie przewagi liberałów dokonano wielu postępowych reform w tym zniesienia niewolnictwa w 1852 i wprowadzenia federalistycznej i antyklerykalnej konstytucji rok później. W okresie rządów Tomása Cipriano de Mosquery w latach 60. wprowadzono federalistyczny i skrajnie antyklerykalny system rządów. Reformy liberałów starał cofać się konserwatywnie nastawiony Rafael Núñez który objął rządy w 1880 roku i sprawował je przez kolejne czternaście lat. W roku 1885 w wyniku antyfederalistycznej rewolucji kraj przekształcono w republikę Kolumbii. Trwające dziesiątki lat zatargi między liberałami (promowali federalizm i rozdział Kościoła od państwa) a konserwatystami (optowali za centralizacją i silną pozycją Kościoła) wywołały ostatecznie tzw. wojnę 1000 dni (1899-1902), która skończyła się zwycięstwem konserwatystów. W wojnie zginęło około 100 tysięcy mieszkańców Kolumbii. Konserwatyści mimo zwycięstwa przyjęli program modernizacji kraju[5].
W roku 1903 od Kolumbii oderwała się Panama. Wywołało to poważny konflikt dyplomatyczny z USA, które stały za tą secesją. Konflikt zakończył się w 1914 roku i w późniejszych latach wpływy USA w Kolumbii rosły. Podczas I wojny światowej Kolumbia pozostała neutralna. Władzę przez wiele lat sprawował dyktatorski prezydent wywodzący się z konserwatywnych kręgów, Rafael Reyes. Reyes w trakcie swoich rządów realizował program reform wzorowanych na Meksyku Porfirio Díaza. Okres konserwatywnych rządów związany był z inwestycjami gospodarczymi oraz wzrostem wpływów Stanów Zjednoczonych na sytuację Kolumbii]]. W roku 1930 po raz pierwszy od wojny 1000 dni władzę przejęli liberałowie. Za ich czasów największym problemem wewnętrznym w kraju był konflikt między chłopami i właścicielami ziemskimi, podczas którego dochodziło m.in. do walk uzbrojonych oddziałów obu stron. W 1934 doszło do starć nadgranicznych z Peru o miasto Leticia, które Liga Narodów przyznała później Kolumbii. W 1943 roku Kolumbia wypowiedziała wojnę państwom osi, a w rok po zakończeniu II wojny światowej władzę, dzięki podziałom wśród liberałów, odzyskali konserwatyści[6].
W roku 1948 zamordowany został przywódca obozu liberalnego Jorge Eliécer Gaitán. Wznieciło to tlącą się cały czas w kraju wojnę domową (La Violencia). Konflikt trwał do 1958 roku, a w jego wyniku zginęło 300 tys. osób w większości chłopów i robotników mieszkających na wsi[7]. W roku 1953 rządy przejął, w wyniku zamachu stanu, generał Gustavo Rojas Pinilla który próbując zakończyć wojnę stale wzmacniał armię. Kraj pogrążał się w korupcji. Rządu junty doprowadziły do zawarcia sojuszu między konserwatystami i liberałami (Front Narodowy) którzy wsparli pucz w 1957. Odwieczni wrogowie przejęli władzę którą wspólnie sprawowali aż do 1974 roku. Sojusz konserwatystów i liberałów nie potrafił jednak sprostać pogarszającej się sytuacji gospodarczej (m.in. wysoka inflacja).
W końcu lat 60. na kolumbijskiej arenie pojawiły się dwie lewicowe organizacje partyzanckie FARC i ELN a w roku 1970 dołączył do nich Ruch 19 Kwietnia (M-19). Partyzanci cieszyli się poparciem głównie wśród ubogiej części społeczeństwa. Często po stronie partyzantów stawali również duchowni. Na korzyść partyzantów wpływała sytuacja ekonomiczno-społeczna kraju, do lat 60. w kraju żyło ponad 400 tys. bezrolnych rodzin, a od 1961 roku ich liczba coroczne wzrastała o 40 tys.[8][9]. W tym samym okresie brak podstawowej opieki medycznej i niedożywienie spowodowało wzrost śmiertelności noworodków i częstości występowania chorób[10]. W 1970 roku, 77% gruntów wchodziło do latyfundiów czyli gospodarstw zajmujących powierzchnię sięgającą ponad 50 hektarów[11]. W 1971 roku 70% gruntów należało do raptem 5,7% obywateli[12]. W roku 1974 liberalno-konserwatywny sojusz rozpadł się. Przy władzy pozostali liberałowie, ale w roku 1982 przegrali wybory. Cztery lata później odzyskali władzę. Podejmowane w latach 80. próby zakończenia wojny spełzły na niczym (m.in. próby wciągnięcia partyzantów w życie polityczne).
W latach 80. pojawiły się bardzo silne i wpływowe gangi narkotykowe (np. kartele z Medellin i Cali). W roku 1987 sześć najsilniejszych ugrupowań partyzanckich utworzyło wspólne kierownictwo w celu koordynowania swoich działań. Wojna stawała się coraz bardziej krwawa i zdarzało się, że w ciągu roku ginęło kilka tysięcy ludzi. W marcu 1990 roku Ruch 19 Kwietnia zaprzestał walki i przekształcił się w legalną partię. Jednak najsilniejsze guerillas FARC i ELN nie podążyły jego śladem. W lipcu 1991 roku weszła w życie nowa konstytucja. W roku 1993 władze Kolumbii wspierane przez USA zdołały rozbić kartel z Medellin. W następnym roku prezydentem kraju został Ernesto Samper Pizano. Mimo że zwalczał handlarzy narkotykami, oskarżono go o branie pieniędzy od kartelu z Cali (oczyszczono go z zarzutu w 1996 roku). Jego administracja była mało efektywna i skorumpowana, ale mimo to zdołała znacznie osłabić kartel w Cali aresztując jego przywódców. W latach 90. do wojny dołączyły prawicowe oddziały paramilitarne – AUC, które zajęły się zwalczaniem lewicowej partyzantki. Klęskę karteli wykorzystały w połowie lat 90. partyzantki wszelkich barw, stając się głównymi producentami narkotyków w regionie. Wprowadzone pod koniec lat 90. przez rządzącego od 1998 roku prezydenta Andrésa Pastrana Arango zawieszenie broni okazało się niewypałem, a przydzielenie FARC w geście dobrej woli własnej strefy wzmocniło jedynie tę organizację. Negocjacje w latach 2000 i 2001 nie przyniosły żadnych pozytywnych efektów. W 2002 roku władze Kolumbii zaostrzyły walkę z uprawami koki, korzystając z silnego wsparcia (broń, pieniądze, instruktorzy) USA. Na skutek wojny domowej zginęło co najmniej 32 tysiące ludzi co powoduje że Kolumbia znajduje się w czołówce państw o największej liczbie zabójstw i porwań oraz cały czas pozostaje głównym producentem kokainy na świecie.
Od 2002 do 2010 prezydentem kraju był neokonserwatysta Álvaro Uribe, w 2006 wybrany na drugą kadencję (to pierwszy taki przypadek w Kolumbii od 100 lat). W 2010 na stanowisku szefa państwa zastąpił go Juan Manuel Santos.
Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]
Zgodnie z konstytucją z 1991 roku Kolumbia jest republiką prezydencką. Głową państwa i zarazem szefem rządu jest prezydent, jest on wybierany w wyborach powszechnych raz na 4 lata. Ciałem ustawodawczym jest dwuizbowy Kongres Narodowy (Izba Reprezentantów i Senat), a władzą wykonawczą jest prezydent i odpowiedzialny przed nim rząd.
Przynależność do organizacji międzynarodowych: ONZ, ALADI, OPA, SELA, Mercosur (członek stowarzyszony) i do Paktu Andyjskiego.
Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]
Kolumbia dzieli się na 32 departamenty (departamentos) oraz dystrykt stołeczny (distrito capital). Lista departamentów (w nawiasach ich stolice):
Departamenty dzielą się na gminy (municipios), a one z kolei na corregimientos.
Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]
Kolumbia dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[13]. Uzbrojenie sił lądowych Kolumbii składało się w 2014 roku z 1 186 opancerzonych pojazdów bojowych[13]. Marynarka wojenna Kolumbii dysponowała w 2014 roku 76 okrętami obrony przybrzeża, czterema fregatami oraz 11 okrętami podwodnymi[13]. Kolumbijskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 19 myśliwców, 307 samolotów transportowych, 42 samolotów szkolno-bojowych oraz 248 śmigłowców[13].
Wojska kolumbijskie w 2014 roku liczyły 444,5 tys. żołnierzy zawodowych oraz 62 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) kolumbijskie siły zbrojne stanowią 54. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 12,2 mld dolarów (USD)[13].
Demografia[edytuj | edytuj kod]
Różnorodność etniczna Kolumbii jest rezultatem metysażu (mieszania ras) Indian, hiszpańskich kolonizatorów i afrykańskich niewolników, co doprowadziło do powstania społeczeństwa metyskiego, białego, czarnego oraz tubylczego. Proporcje tych grup etnicznych różnią się w zależności od regionów. Zaznacza się również obecność imigrantów z innych grup etnicznych, takich jak arabskiej (zwłaszcza na wybrzeżu karaibskim), żydowskiej (kolumbijska wspólnota żydowska przekracza 8000 osób), chińskiej i z krajów europejskich (Hiszpania, Włochy, Wielka Brytania, Niemcy), jak również z innych państw latynoamerykańskich (Ekwador, Argentyna, Peru, Antyle). Metysi stanowią 58% mieszkańców, biali 20%, Mulaci 14%, murzyni 4%, ludność mieszana indiańsko-murzyńska 3%, Indianie 1%, natomiast Romowie 0,01[14][15].
Ludność[edytuj | edytuj kod]
Kolumbia jest trzecim krajem Ameryki Łacińskiej o największej liczbie ludności, z 45 milionami mieszkańców, po Brazylii i Meksyku. Ruch ludności ze wsi do miast jest znaczący. Ludność miejska wzrosła z 28% w 1938, do 57% w 1951 i do 76% w 2005. Trzydzieści miast posiada liczbę ludności przekraczającą 100 000 mieszkańców.
Większe miasta: Bogota, Medellin, Cali, Barranquilla, Bucaramanga, Cartagena.
Struktura wiekowa Kolumbijczyków:
dane na podstawie wyników spisu narodowego wg stanu na 30 czerwca 2005
- 0-4 lat: 4 108 861
- 5-9 lat: 4 295 913
- 10-14 lat: 4 339 046
- 15-19 lat: 3 933 754
- 20-24 lat: 3 641 839
- 25-29 lat: 3 280 767
- 30-34 lat: 2 917 290
- 35-39 lat: 2 919 161
- 40-44 lat: 2 732 504
- 45-49 lat: 2 291 308
- 50-54 lat: 1 835 340
- 55-59 lat: 1 450 658
- 60-64 lat: 1 104 733
- 65-69 lat: 921 054
- 70-74 lat: 702 518
- 75-79 lat: 504 438
- 80-84 lat: 278 875
- 85 i więcej lat: 210 325
łącznie: 41 468 384
Religia[edytuj | edytuj kod]
- katolicyzm – 82,3%
- protestantyzm – 10%:
- Kościół Adwentystów Dnia Siódmego – 295 000 członków
- Zjednoczony Kościół Zielonoświątkowy – 168 531
- Iglesias Caseras Del Nuevo Testamento – 85 000
- Międzynarodowa Misja Charyzmatyczna – 58 333
- Avivamiento Centro Mundial y Afiliados – 46 000
- Międzynarodowy Kościół Poczwórnej Ewangelii – 40 549
- brak religii – 6,6%
- tradycyjne religie plemienne – 0,8%
- mormoni – 0,4%
- Świadkowie Jehowy – 0,34%
Źródło: Pew Forum, 2010[16][17]; Prolades, 2010[18]; LDS, 2012[19]; Rocznik Świadków Jehowy, 2015[20].
Kultura[edytuj | edytuj kod]
Z Kolumbii pochodzą piosenkarze: Shakira Isabel Mebarak Ripoll (Shakira) oraz Juan Esteban Aristizábal Vásquez (Juanes). Kolumbijczykiem był również pisarz Gabriel José de la Concordia García Márquez, który w roku 1982 otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury, a także filozof i teolog polityczny Nicolás Gómez Dávila. Znanymi pisarzami są też Álvaro Mutis Jaramillo i Laura Restrepo.
Gospodarka[edytuj | edytuj kod]
PKB na mieszkańca – 11100 dolarów amerykańskich (2013roku, według parytetu siły nabywczej)
Uprawia się kawę (3 miejsce na świecie po Brazylii i Wietnamie), wydobywa się ropę naftową, jest tu również najwięcej szmaragdów na świecie.
Zobacz też[edytuj | edytuj kod]
Przypisy
- ↑ dane Kolumbijskiego Urzędu Statystycznego
- ↑ ONZ: World Population Prospects (port.). [dostęp 30-07-2015].
- ↑ a b c d Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
- ↑ Kolumbia. Historia.
- ↑ Kolumbia. Historia.
- ↑ Kolumbia. Historia.
- ↑ Nazih Richani (2002). Systems of Violence: the political economy of war and peace in Colombia. SUNY Press. s. 23–28
- ↑ Richard Gott (1970). Guerrilla Movements in Latin America. Nelson. s. 516
- ↑ Gary MacEoin (1971). Revolution Next Door: Latin America in the 1970s. Holt, Rinehart & Winston. s. 91
- ↑ James J. Brittain (2010). Revolutionary Social Change in Colombia: The Origin and Direction of the FARC-EP. Pluto Press. s. 74–76. ISBN 978-0-7453-2876-8.
- ↑ Raúl A. Fernández (1979). "Imperialist capitalism in the Third World: theory and evidence from Colombia". Latin American Perspectives 6 (1): 56
- ↑ Ernest Feder (1971). The Rape of the Peasantry: Latin America's Landholding System. New York: Anchor. s 244
- ↑ a b c d e Colombia (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-08-25].
- ↑ Bushnell, David & Rex A. Hudson (2010) "The Society and Its Environment"; Colombia: a country study: 87.
- ↑ The World Factbook
- ↑ Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-05-23].
- ↑ Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-05-23].
- ↑ Conela: Resumen estadistico de la iglesia latina global. Prolades.com, 2011.
- ↑ Facts and Statistics. An Official WEBSITE of The Church of JESUS CHRIST of LATTER-DAY SAINTS. [dostęp 2014-05-23].
- ↑ Rocznik Świadków Jehowy. 2015.
|
||||||||||