Kolumna Zygmunta III Wazy w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Kolumna Zygmunta)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kolumna Zygmunta III Wazy
w Warszawie

Distinctive emblem for cultural property.svg nr rej. 622 z 01.07.1965
Kolumna Zygmunta III Wazyw Warszawie
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Miejsce plac Zamkowy
Typ pomnika kolumna
Projektant Augustyn Locci
Constantino Tencalla
Fundator Władysław IV Waza
Całkowita wysokość 22 m
Rozpoczęcie budowy 1643
Ukończenie budowy 1644
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Kolumna Zygmunta III Wazy
Kolumna Zygmunta III Wazy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kolumna Zygmunta III Wazy
Kolumna Zygmunta III Wazy
Ziemia 52°14′50,31″N 21°00′48,03″E/52,247308 21,013342

Kolumna Zygmunta III Wazy w Warszawiepomnik króla Zygmunta III Wazy znajdujący się na placu Zamkowym w Warszawie, wzniesiony w latach 1643–1644 z fundacji Władysława IV Wazy według projektu Augustyna Locciego i Constantino Tencalli.

Monument został odrestaurowany w latach 1885–1887 i 1929–1931. Został zniszczony przez Niemców we wrześniu 1944[1] i zrekonstruowany w latach 1948–1949. W 1965 został wpisany do rejestru zabytków.

Historia pomnika Zygmunta III Wazy[edytuj | edytuj kod]

Budowa Kolumny w 1646
Oryginalny trzon kolumny 1644–1887

Kolumna Zygmunta pochodzi z 1644 i jest najstarszym świeckim pomnikiem w Warszawie[1]. Została wystawiona z fundacji jego syna Władysława IV Wazy, który chciał w ten sposób uczcić pamięć swojego ojca. Monumentalny pomnik króla stał poza murami miasta aż do 1818. Koncepcję kolumny opracowali Augustyn Locci i Constantino Tencalla. Brązowy posąg króla pierwotnie złocony wykonał bolończyk Clemente Molli, a odlew z brązu wykonał królewski ludwisarz Daniel Tym. Trzon kolumny wykonano z pochodzącego z Gór Świętokrzyskich permskiego zlepieńca. Skała ta nazywana jest obecnie zlepieńcem zygmuntowskim.

Kolumna Zygmunta przechodziła kilka renowacji. Pierwszą w 1743 przeprowadzał Franciszek Dąbrowski. Następną w 1810 wykonali Jakub Kubicki i Józef Boretti. W 1827 otaczające kolumnę ogrodzenie z żelaznych krat zmieniono na kamienne słupy połączone żelaznymi łańcuchami. W 1854 Henryk Marconi zaprojektował nowe otoczenie pomnika. Jego podstawa została otoczona żeliwną balustradą i ozdobiona czterema tryskającymi wodą trytonami zaprojektowanymi przez rzeźbiarza Kissa z Berlina, odlanymi z cynku w warszawskiej fabryce Karola Mintera. W latach 1862–1863 przeprowadzane były prace renowacyjne pod kierunkiem Józefa Orłowskiego.

Gruntowną rekonstrukcją w latach 1885–1887 zawiadywał Edward Cichocki. Wówczas zwietrzały trzon kolumny z zlepieńca zygmuntowskiego zastąpiono granitowym. W związku z pracami regulacyjnymi przesunięto wtedy pomnik z osi Krakowskiego Przedmieścia ku zachodowi. W latach 1929–1931 podczas prac renowacyjnych przywrócono otoczeniu kolumny pierwotny wygląd usuwając basen, trytony i balustradę.

Zgodnie z projektem przebudowy placu Zamkowego w ramach niezrealizowanego Planu Pabsta, kolumna Zygmunta miała zostać zastąpiona wielką statuą germańskiej bogini zwycięstwa[2].

Monument został zniszczony podczas powstania warszawskiego, w nocy z 1 na 2 września 1944, trafiony pociskiem z niemieckiego działa czołgowego. Posąg króla upadł jednak na ziemię w taki sposób, że nie uległ poważniejszym uszkodzeniom. Utrącona została tylko część przedramienia lewej ręki z krzyżem oraz szabla[3]. Z pozostałych elementów monumentu wykonanych z brązu zaginęły: orły z girlandami, tablica umieszczona podczas konserwacji za czasów Augusta III Sasa oraz dwie tablice z cokołu – zachodnia i północna[4].

Projekt odbudowy kolumny opracował Stanisław Żaryn[4]. Z powodu budowy trasy W-Z figurę przesunięto o 6 m w kierunku północno-wschodnim i lekko obrócono. Nowy trzon kolumny został wykonany z granitu strzegomskiego. Uroczyste odsłonięcie monumentu nastąpiło w dniu oddania do użytku Trasy W-Z 22 lipca 1949[4].

Starsze trzony kolumny są eksponowane w jej pobliżu, opodal Zamku Królewskiego.

Opis kolumny[edytuj | edytuj kod]

Cokół kolumny przyozdabiają cztery brązowe tablice. Łaciński napis od strony południowej po przetłumaczeniu na polski brzmi:

Czci i przywiązaniu Poświęconą Kolumnę tę Zygmuntowi III Władysław IV Z rodu, miłości, talentów Syn; Z elekcji, porządku, szczęścia Następca; Ze ślubów, serca i czynu Wdzięczny; Ojcu Ojczyzny, Rodzicowi najlepiej zasłużonemu, Roku Pańskiego 1643 Wystawić rozkazał, Któremu już, Sława wieniec, Potomność wdzięczność, Wiekuistość pomniki Wzniosła, albo jest dłużna.

Od strony zachodniej:

tekst łaciński tłumaczenie polskie
SIGISMVUNDUS III LIBERIS SVFFRAGIIS POLONIAE HAEREDITATE SVCCESSIONE IVRE SVECIAE REX PACIS STVDIIS GLORIAQ INTER REGES PRIMVS BELLO ET VICTORIIS NEMINI SECVNDVS MOSCORVM DVCIBVS METROPOLI PROVINCIIS CAPTIS EXERCITIBVS PROFLIGATIS SMOLENSCO RECVPERATO TVRCICA POTENTIA AD CHOCIMVM REFRACTA QVADRAGINTA QVATVOR ANNIS REGNO IMPENSIS QVADRAGESIMVS QVARTVS IPSE IN REGIA SERIE OMNIVM AEQVAVIT AVT IVNXIT GLORIAM Zygmunt III z mocy wolnej elekcji król Polski, z tytułu dziedziczenia, następstwa i prawa – król Szwecji, w umiłowaniu pokoju i w sławie pierwszy pomiędzy królami, w wojnie i zwycięstwach nie ustępujący nikomu, wziął do niewoli wodzów moskiewskich, stolicę i ziemie [moskiewskie] zdobył, wojska rozgromił, odzyskał Smoleńsk, złamał pod Chocimiem potęgę Turcji, panował przez czterdzieści cztery lata, w szeregu czterdziesty czwarty król, dorównał [w chwale] wszystkim lub [całą] chwałę złączył [w swojej osobie]

Od strony północnej:

Nie rośnie sława Zygmunta dzięki kolumnie ani głazom ciosanym: sam on dla siebie był górą: nie bierze on blasku od złota ani mocy od spiżu: blask jego był jaśniejszy od złota a mocniejszy od spiżu.

Oryginalna tablica od strony zachodniej zawiera wszystkie oficjalne tytuły Zygmunta III, północna duży kartusz herbowy i plakietkę z nazwiskiem ludwisarza Daniela Tyma oraz datę dokonania odlewów. Cokół wieńczą cztery spiżowe orły. Postać króla w rycerskiej zbroi, z szablą z krzyżem w ręku i koroną mierzy 275 cm. Pomnik ma 22 m wysokości.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Z szablą króla związany jest przesąd, wedle którego upuszczenie szabli przez króla zwiastowało nieszczęścia i upadek miasta.
  • Czerwono–czarna grafika przedstawiająca kolumnę Zygmunta posłużyła jako tło do tekstu A Martyr For My Love For You zamieszczonego we wkładce albumu Icky Thump grupy The White Stripes.

Galeria zdjęć[edytuj | edytuj kod]

XVIII wiek[edytuj | edytuj kod]

XX wiek[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Karol Mórawski, Wiesław Głębocki: Bedeker warszawski : w 400-lecie stołeczności Warszawy. Warszawa: Iskry, 1996, s. 51. ISBN 83-207-1525-3.
  2. Krzysztof Dunin-Wąsowicz: Warszawa w latach 1939-1945. Państwowe Wydawnictwo Naukowe: 1984, s. 127. ISBN 83-01-04207-9.
  3. Barbara Zielińska-Szymanowska: Kolumna Zygmunta III w Warszawie. Warszawa: Wydawnictwo Sztuka, 1957, s. 37–38.
  4. 4,0 4,1 4,2 Barbara Zielińska-Szymanowska: Kolumna Zygmunta III w Warszawie. Warszawa: Wydawnictwo Sztuka, 1957, s. 38.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]