Komarno (województwo dolnośląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Komarno
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat jeleniogórski
Gmina Janowice Wielkie
Wysokość 410-630 m n.p.m.
Liczba ludności (III 2011) 824[1]
Strefa numeracyjna (+48) 75
Kod pocztowy 58-508
Tablice rejestracyjne DJE
SIMC 0189687
Położenie na mapie gminy Janowice Wielkie
Mapa lokalizacyjna gminy Janowice Wielkie
Komarno
Komarno
Położenie na mapie powiatu jeleniogórskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu jeleniogórskiego
Komarno
Komarno
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Komarno
Komarno
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Komarno
Komarno
Ziemia50°55′30″N 15°52′09″E/50,925000 15,869167
Strona internetowa miejscowości

Komarno (niem. Kammerswaldau[2]) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie jeleniogórskim, w gminie Janowice Wielkie, w Górach Kaczawskich w Sudetach Zachodnich.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Leży u podnóży należącego do Korony Gór Polski, najwyższego szczytu Gór Kaczawskich – Skopca (724 m n.p.m.). Stanowi typową wieś łańcuchową[3].

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa jeleniogórskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki na temat wsi pochodzą z 1305 roku – nosiła wtedy nazwę Kemreswalde[3]. Z 1318 roku pochodzi informacja o istniejącym już kościele. Była to miejscowość szlachecka, znacznie rozbudowana i zaliczona do jednych z większych w Kotlinie Jeleniogórskiej.[4][5]

Położenie z dala od głównych szlaków komunikacyjnych sprawiło, że miejscowość stale się rozwijała. Źródła podają, że około 1786 roku Komarno zamieszkiwało 160 chałupników, 28 zagrodników oraz 20 kmieci. Był tu również jeden z ośrodków tkactwa chałupniczego. Komarno posiadało wówczas dwa kościoły – ewangelicki i katolicki. W zapiskach wymieniana jest też szkoła ewangelicka, powstała w 1742 roku.

W XIX wieku osada liczyła już 213 domów, dwór, 2 folwarki, wiatrak oraz młyny wodne.

W drugiej połowie XIX wieku Kammerswaldau (jak się wówczas nazywała miejscowość[3]), ze względu na malownicze położenie, zaczęło wykorzystywać swą popularność wśród turystów. Z zapisków wynika, że przed II wojną światową funkcjonowały tu 4 obiekty noclegowe (jednym z nich była karczma sądowa).

W czasie II wojny światowej Komarno (wraz z Nową Kamienicą) było miejscem, w którym przechowywano cenne zbiory archiwalne z Jeleniej Góry. Najprawdopodobniej w 1944 r. zostały w nim zabezpieczone archiwalia z Archiwum Miejskiego i Powiatowego w Jeleniej Górze. W sumie z Archiwum wywieziono do Komarna i Nowej Kamienicy 121 skrzyń, z których 76 zawierało akta Archiwum Miejskiego, a 45 akta Archiwum Powiatowego.

W 1946 roku zmieniono nazwę miejscowości na Komarno[3]. Po wojnie Komarno częściowo się wyludniło (głównie w górnych partiach). Działający PGR pozwolił utrzymać rolniczy charakter miejscowości. Do roku 1970 funkcjonował tu duży młyn, a latach 80-tych prosperowało we wsi około 111 gospodarstw rolnych, jednak pod koniec dekady ich liczba zmalała do 46.

Obecnie w Komarnie odnotowuje się tendencję wzrostową ludności. Główną przyczyną tego zjawiska jest atrakcyjne krajobrazowo położenie miejscowości na południowym stoku z widokiem na panoramę Karkonoszy, a także funkcjonujące połączenie komunikacji miejskiej z Jelenią Górą.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty[6]:

Kościół pw. św. Jacka[edytuj | edytuj kod]

  • wzniesiony w latach 1769-1772 kościół pw. św. Jacka służył miejscowej społeczności ewangelickiej. Budynek ma plan ośmioboku, z dwoma frontonami wejściowymi. Frontony akcentowane są przez trójkątne tympanony i skromne portale o wykroju koszowym. Główny portal zdobią ukośnie ustawione filary. Wnętrze kościoła okalają dwie kondygnacje empor, wspartych na drewnianych kolumnach z głowicami lub pseudogłowicami, pokrytych pseudokopułą. Parapety empor ozdobione zostały płycinami. We wnętrzu zachowała się w oryginalna drewniana, polichromowana ambona oraz ołtarz, a także kamienny kartusz. Pierwotnie całość wystroju kościoła uzupełniały późnogotyckie figury z XVI w. i meble z przełomu XVIII/XIX w. Większość elementów wyposażenia przeniesiono do kościoła pw. św. Jana Chrzciciela.Obecnie kościół pełni rolę kościoła filialnego parafii Matki Boskiej Pocieszenia.

Kościół pw. Jana Chrzciciela[edytuj | edytuj kod]

  • kościół katolicki pw. św. Jana Chrzciciela pochodzi najprawdopodobniej z początku XIV w. W końcówce XV w. został przebudowany, a w 1780 roku powiększony. Charakteryzuje się architekturą jednonawową, nakrytą sklepieniem krzyżowym i dwuspadowym dachem. Na sklepieniu dostawiona jest wieża, a do północnej ściany przylega prezbiterium z zakrystią. Od południa do wieży przylega barokowa kaplica grobowa z kartuszem herbowym. We wnętrzu kościoła zachował się ostrołukowy kamienny portal prowadzący z zakrystii do prezbiterium. Na wewnętrznej ścianie prezbiterium widnieją pozostałości sakramentarium. Z oryginalnego wyposażenia kościoła zachowała się jedynie późnogotycka mensa ołtarzowa i drewniana empora organowa.
  • cmentarz katolicki (nieczynny)

Zespół pałacowy[edytuj | edytuj kod]

  • zespół pałacowy, z drugiej połowy XVII w., przebudowany w XIX w.
    • pałac, po zachowanych do dnia dzisiejszego na terenie pałacowym fragmentach innej budowli, historycy przypuszczają, że mógł stać tam wybudowany w XIII wieku zamek, jednak nie zachowała się żadna wzmianka w dokumentach. Pierwszym udokumentowanym rodem w Komarnie, który władał majątkiem był ród von Zedlitz, potem pałac był własnością m.in. Johana Augusta von Bothmar, generała Lindera, rodziny von Stosch i rodziny Loesch. Gruntowna przebudowa pałacu nastąpiła w 1842 roku. Zasypano wówczas otaczającą go fosę, a w miejscu wieży wybudowano jadalnię. Zasłonięto również dziedziniec stalową konstrukcją i szklanym dachem. Wykonano również dekoracje w stylu klasycystycznym. Pozostałościami poprzedniego stylu są zachowane na pierwszym piętrze kaplicy zamkowej sklepienia. Po II wojnie światowej pałac i zabudowania folwarczne zajmował PGR, szkoła i dom dziecka. Z układu pałacu i obejścia widoczne są dziś ślady średniowiecznej budowli, która posiadała nieistniejącą już wieżę, jak i most zwodzony
    • park

inne zabytki:

  • stare kamienne krzyże, kiedyś stanowiące część muru, który otaczał kościół pw. św. Jana Chrzciciela, teraz są porozstawiane na terenie przykościelnym, przy zachodnim narożniku. Na jednym z krzyży jest ledwo widoczny zarys miecza, drugi ma obłamane ramię i wykonano na nim ryt kordu[4]. Nie jest znany wiek, przeznaczenie ani pierwotne położenie tych krzyży. Pojawiająca się hipoteza, że są to tzw. krzyże pokutne nie ma oparcia w żadnych dowodach ani badaniach a jest oparta jedynie na nieuprawnionym założeniu, że wszystkie stare kamienne krzyże monolitowe, o których nic nie wiadomo, są krzyżami pokutnymi[7], chociaż w rzeczywistości powód fundacji takiego krzyża może być różnoraki, tak jak każdego innego krzyża. Niestety hipoteza ta stała się na tyle popularna, że zaczęła być odbierana jako fakt i pojawiać się w lokalnych opracowaniach, informatorach czy przewodnikach jako faktyczna informacja, bez uprzedzenia, że jest to co najwyżej luźny domysł bez żadnych bezpośrednich dowodów.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262)
  3. a b c d e-karkonosze (pol.). [dostęp 2010-06-09].
  4. a b Natalia Poniatowska Wasiak: Historia Komarna (pol.). [dostęp 2010-06-09].
  5. M. Staff: Słownik geografii turystycznej Sudetów. Rudawy Janowickie. Warszawa: 1998.
  6. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 8.9.2012]. s. 45.
  7. Arkadiusz Dobrzyniecki. Krzyże i kapliczki pokutne ziemi złotoryjskiej - historia pewnego mitu. „Pomniki Dawnego Prawa”. 11-12 (wrzesień-grudzień 2010), s. 32-37, 2010.