Komitety Obrony Więzionych za Przekonania

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Komitety Obrony Więzionych za Przekonania (KOWzaP) – sieć komitetów organizujących akcje na rzecz uwolnienia więźniów politycznych w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Obejmowała obszar całej Polski, była tworzona spontanicznie i oddolnie w 1981 przy NSZZ "Solidarność" oraz Niezależnym Zrzeszeniu Studentów.

Działalność komitetów[edytuj]

31 sierpnia 1980 podpisano protokół porozumienia przez Komisję Rządową i Międzyzakładowy Komitet Strajkowy w Gdańsku, którego punkt czwarty dotyczył m.in. zniesienia represji za przekonania[1]. Mimo tego 23 września 1980 tymczasowo aresztowany został Leszek Moczulski, a do stycznia 1981 zatrzymano i osadzono sześciu innych działaczy Konfederacji Polski Niepodległej oraz Wojciecha Ziembińskiego. 10 grudnia 1980 z inicjatywy Dariusza Kobzdeja, Tadeusza Szczudłowskiego i innych Krajowa Komisja Porozumiewawcza NSZZ "Solidarność" podjęła uchwałę o powołaniu Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania. W jego skład weszło 50 osób – głównie intelektualistów oraz działaczy związkowych. Komitet ten nie podjął znaczących działań.

Od stycznia 1981 zaczęły powstawać spontanicznie regionalne, zakładowe i uczelniane KOWzaP-y, m.in. z inicjatywy Marii Moczulskiej, która w pierwszej połowie tegoż roku odbyła ok. 60 spotkań w zakładach pracy oraz na wyższych uczelniach, propagując ideę obrony więźniów politycznych.

KOWzaP-y domagały się uwolnienia więzionych działaczy KPN, braci Kowalczyków (skazanych za wysadzenie uczelnianej auli w Opolu w proteście przeciwko masakrze robotników w grudniu 1970) oraz innych osób (np. Macieja Maleńczuka, skazanego za odmowę odbycia służby wojskowej). W tym celu działacze komitetów drukowali i kolportowali ulotki, plakaty oraz gazetki, zbierali podpisy pod petycjami, organizowali manifestacje i marsze.

Najbardziej radykalną formą działań mających na celu uwolnienie więźniów politycznych były protesty głodowe, które rozpoczęły się w maju 1981: w Fabryce Domów w Sosnowcu, w Fabryce Samochodów Małolitrażowych w Sosnowcu oraz w gdańskiej Akademii Medycznej. W tym samym miesiącu w kilkunastu miastach Polski KOWzaP-y zorganizowały wielotysięczne manifestacje.

Na początku czerwca 1981 rozpoczęły się głodówki w Tarnowskich Górach oraz w hotelu Huty Baildon (z udziałem Marii Moczulskiej). 6 czerwca 1981 zwolnieni zostali ostatni przywódcy KPN, jednak ostatni z tych protestów był kontynuowany pod hasłem uwolnienia braci Kowalczyków. Głodówka ta zakończyła się po trzech tygodniach po interwencji biskupów katolickich. Bracia Kowalczykowie nie zostali uwolnieni, a w lipcu 1981 przywódcy KPN zostali ponownie aresztowani.

W drugiej połowie 1981 sieć KOWzaP-ów, według szacunków władz PRL, liczyła 50 komitetów w 32 województwach[2].

27 września 1981 I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ "Solidarność" podjął uchwałę o uznaniu Komitetów za agendy związku, co było istotne z uwagi na kwestionowanie przez władze PRL legalności KOWzaP-ów. W dniach 21 i 22 listopada 1981 w Radomiu odbył się ogólnopolski zjazd działaczy KOWzaP-ów, którego organizatorem był tamtejszy działacz "Solidarności" i KPN – Jacek Jerz.

Działalność komitetów zakończyła się wraz z wprowadzeniem stanu wojennego 13 grudnia 1981.

Przypisy

  1. Protokół ustaleń MKS z komisją rządową w Gdańsku (1980) w Wikiźródłach
  2. Wiesław Rehan, Konfederacja Polski Niepodległej. Próba analizy krytycznej, Warszawa 1987, s. 108

Bibliografia[edytuj]

  1. Grzegorz Waligóra, Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela 1977–1981, Wyd. Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2006, s. 283, ​ISBN 83-60464-10-3
  2. Ryszard Mozgol, Głodem weźmiemy komunę! Strajki głodowe na Śląsku i w Zagłębiu w 1981 roku w obronie więźniów politycznych PRL, "Biuletyn IPN" 5–6/2007