Kompania graniczna KOP „Dukszty”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kompania graniczna KOP „Dukszty”
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Rozformowanie 1939
Organizacja
Dyslokacja Dukszty[a]
Formacja Korpus Ochrony Pogranicza
Podległość batalion KOP „Nowe Święciany”

Kompania graniczna KOP „Dukszty”pododdział graniczny Korpusu Ochrony Pogranicza pełniąca służbę ochronną na granicy polsko-litewskiej.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Do czasu zakończenia wojny polsko-bolszewickiej, czyli do jesieni 1920 roku, wschodnią granicę państwa polskiego wyznaczała linia frontu. Dopiero zarządzeniem z 6 listopada 1920 roku utworzono Kordon Graniczny Ministerstwa Spraw Wojskowych[1]. W połowie stycznia 1921 roku zmodyfikowano formę ochrony granicy i rozpoczęto organizowanie Kordonu Granicznego Naczelnego Dowództwa WP. Obsadzony on miał być przez żandarmerię polową i oddziały wojskowe[2]. Latem 1921 roku ochronę granicy wschodniej postanowiło powierzyć Batalionom Celnym[3]. W Duksztach rozmieszczono dowództwo i pododdziały sztabowe 9 batalionu celnego. W drugiej połowie 1922 roku przeprowadzono kolejną reorganizację organów strzegących granicy wschodniej[4]. 1 września 1922 bataliony celne przemianowano na bataliony Straży Granicznej[5]. W rejonie odpowiedzialności przyszłej kompanii granicznej KOP „Dukszty” służbę graniczną pełniły pododdziały 9 batalionu Straży Granicznej. Już w następnym roku zlikwidowano Straż Graniczną, a z dniem 1 lipca 1923 roku pełnienie służby granicznej na wschodnich rubieżach powierzono Policji Państwowej[6]. W sierpniu 1924 roku podjęto uchwałę o powołaniu Korpusu Ochrony Pogranicza – formacji zorganizowanej na wzór wojskowy, a będącej w etacie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych[7].

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

W drugim etapie organizacji Korpusu Ochrony Pogranicza, w 1925 roku sformowano 20 batalion graniczny [8], a w jego składzie 1 kompanię graniczną KOP. W listopadzie 1936 roku kompania liczyła 2 oficerów, 7 podoficerów, 4 nadterminowych i 75 żołnierzy służby zasadniczej[b].

W 1939 roku 1 kompania graniczna KOP „Dukszty” podlegała dowódcy batalionu KOP „Nowe Święciany”[9].

 Osobny artykuł: kompania graniczna KOP.

Służba graniczna[edytuj | edytuj kod]

Podstawową jednostką taktyczną Korpusu Ochrony Pogranicza przeznaczoną do pełnienia służby ochronnej był batalion graniczny. Odcinek batalionu dzielił się na pododcinki kompanii, a te z kolei na pododcinki strażnic, które były „zasadniczymi jednostkami pełniącymi służbę ochronną”, w sile półplutonu. Służba ochronna pełniona była systemem zmiennym, polegającym na stałym patrolowaniu strefy nadgranicznej i tyłowej, wystawianiu posterunków alarmowych, obserwacyjnych i kontrolnych stałych, patrolowaniu i organizowaniu zasadzek w miejscach rozpoznanych jako niebezpieczne, kontrolowaniu dokumentów i zatrzymywaniu osób podejrzanych, a także utrzymywaniu ścisłej łączności między oddziałami i władzami administracyjnymi[10]. Miejscowość, w którym stacjonowała kompania graniczna, posiadała status garnizonu Korpusu Ochrony Pogranicza[11].

1 kompania graniczna „Dukszty” w 1934 roku ochraniała odcinek granicy państwowej szerokości 38 kilometrów 665 metrów[12].

Sąsiednie kompanie graniczne:

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

Strażnice kompanii w 1929[13]

Strażnice kompanii w latach 1931 – 1934[14][15][16][d]

Strażnice kompanii w 1938[18]

Strażnice kompanii we wrześniu 1939[9]

Dowódcy kompanii[edytuj | edytuj kod]

  • kpt. Kazimierz Rutkowski (był 30 IX 1928 − 14 XI 1928 → przeniesiony do 9 batalionu KOP)[19]
  • kpt. Cezary Nowicki (15 XI 1928 − )[19]
  • kpt. Leon Dyszyński (7 IV 1930 − )[19]
  • kpt. Piotr Wasilewski (29 III 1934 − )[19]
  • por. Władysław Kabat[k] ( − 1939)

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. miasteczko Dukszty, gmina Dukszty, powiat święciański, województwo wileńskie
  2. Wykaz stanów etatowych oficerów, podoficerów i żołnierzy KOP przesłanych przez ppłk. dypl. Franciszka Węgrzyna ze sztabu KOP do I oficera do zleceń GISZ płk. dypl. Kazimierza Glabisza. → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 365
  3. W komunikatach dyslokacyjnych występuje również jako Gajlutyszki → Komunikaty dyslokacyjne ↓
  4. W 2000 roku Rajmund Szubański napisał, że sformułowania zawarte w artykule „Bataliony, kompanie, strażnice KOP” z 1993 roku, odnoszą się do stanu sprzed 1937 roku → Szubański 2000 ↓, s. 87. Wymienił następujące strażnice: „Kozaczyzna”, „Dworonopol”, „Rukiszki”, „Kuianiszki”, „Antonowo”, „Retkiniszki”, „Gajluityszki”, „Srnołwy”. → Szubański 1993 ↓, s. 278
  5. folwark Antonowo, gmina Dukszty, powiat święciański, województwo wileńskie
  6. zaścianek Retkuniszki I, gmina Dukszty, powiat święciański, województwo wileńskie
  7. wieś Gajlutyszki, gmina Smojwy, powiat brasławski, województwo wileńskie → Baza miejscowości kresowych
  8. wieś Smołwy, gmina Smojwy, powiat brasławski, województwo wileńskie
  9. wieś Dulkiszki, gmina Smojwy, powiat brasławski, województwo wileńskie → Baza miejscowości kresowych
  10. W komunikatach dyslokacyjnych występuje również jako Dulkiszki → Komunikaty dyslokacyjne ↓
  11. Kabat Władysław, por. piech., w KOP od 1936. Do mobilizacji dca 1 kompanii granicznej „Dukszty”. Przydział mobilizacyjny nieznany. → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 723

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]