Koncepcja trójczłonowej budowy normy prawnej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Koncepcja trójczłonowej budowy normy prawnej – koncepcja wzorcowej struktury normy prawnej, w myśl której norma prawna składa się z trzech elementów:

  • hipotezy, w której wyznacza się adresata normy i okoliczności, w których jest on obowiązany zachować się zgodnie z dyspozycją normy;
  • dyspozycji, w której wyznacza się nakaz lub zakaz określonego zachowania;
  • sankcji, w której wyznacza się dolegliwość, jaka grozi adresatowi normy w razie naruszenia jej dyspozycji.

Koncepcja trójczłonowej budowy normy prawnej opiera się na przyjmowanym przez niektóre odmiany pozytywistycznej teorii prawa założeniu o tym, że norma prawna ze swej natury musi być zagwarantowana przymusem państwowym i że musi to znaleźć wyraz w jej syntaktycznej strukturze. Wyrażone w tekście prawnym nakazy lub zakazy, których naruszenie nie zostało zagrożone sankcją (leges imperfectae), na gruncie takiego założenia nie mogą być uznane za kompletne normy prawne i ze względu na niemożność skutecznego ich egzekwowania są raczej bliższe niewiążącym hasłom politycznym.

Rozwój koncepcji w polskim prawoznawstwie[edytuj]

Koncepcja trójczłonowej budowy normy prawnej została sformułowana w polskim prawoznawstwie w latach powojennych, w efekcie przejęcia do polskiej nauki marksistowskiej koncepcji prawa, która podzielała wspomniane wyżej założenia o związkach normy prawnej z przymusem państwowym i uważała je za fundamentalne. Począwszy od lat 70. zaczęła tracić na popularności na rzecz koncepcji norm sprzężonych. Obecnie bardzo niewielu teoretyków prawa akceptuje trójelementową budowę normy prawnej, niemniej omawiana tu koncepcja wciąż cieszy się popularnością wśród autorów zajmujących się szczegółowymi naukami prawnymi.

Krytyka[edytuj]

 Osobny artykuł: Koncepcja norm sprzężonych.

Koncepcja trójczłonowej budowy normy prawnej została skrytykowana przez J. Landego, który wykazał, że dla sformułowania kompletnej normy prawnej wystarczą w istocie tylko dwa elementy: hipoteza i dyspozycja. Trójczłonowa norma jest natomiast hybrydą złożoną z elementów dwóch odrębnych norm dwuczłonowych - hipoteza i dyspozycja normy trójczłonowej tworzą w istocie jedną kompletną normę (normę sankcjonowaną), zaś sankcja normy trójczłonowej to dyspozycja innej normy (normy sankcjonującej), która znajduje zastosowanie, jeśli naruszona zostanie norma sankcjonująca. Lande nie kwestionował koniecznego związku normy prawnej i przymusu państwowego, zaznaczając że normy sankcjonowane i normy sankcjonujące pozostają ze sobą w relacji sprzężenia logicznego, tj. że każda norma sankcjonowana, powinna mieć "swoją" normę sankcjonującą. Koncepcję Landego rozwinął później Z. Ziembiński, w którego przekonaniu normy sankcjonujące i sankcjonowane pozostają ze sobą w znacznie luźniejszej relacji sprzężenia funkcjonalnego. Nakaz zastosowania przymusu w razie naruszenia normy nie tylko nie musi zostać wyrażony w tejże normie, ale ponadto nie jest konieczne, by w systemie prawa znajdowała się inna norma, w której zawarto by taki nakaz.

Literatura[edytuj]

Zobacz też[edytuj]