Kongo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy Republiki Konga. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
République du Congo
Republika Konga
Flaga Konga
Herb Konga
Flaga Konga Herb Konga
Dewiza: (fr.) Unite, Travail, Progres
(Jedność, Praca, Postęp)
Hymn: La Congolaise
Położenie Konga
Język urzędowy francuski
Stolica Brazzaville
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Denis Sassou-Nguesso
Szef rządu prezydent Denis Sassou-Nguesso
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
65. na świecie
342 000 km²
3,3%
Liczba ludności (2011)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
126. na świecie
4 140 000
12 osób/km²
PKB (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

13,6 mld[1] USD
3346[1] USD
PKB (PSN) (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

19,0 mld[1] USD
4666[1] USD
Jednostka monetarna frank CFA (XAF)
Niepodległość od Francja Francji
15 sierpnia 1960
Strefa czasowa UTC +1
Kod ISO 3166 CG
Domena internetowa .cg
Kod samochodowy RCB
Kod samolotowy TN
Kod telefoniczny +242
Mapa Konga

Kongo (Republika Konga, fr. Congo, République du Congo) – państwo w środkowej Afryce nad Oceanem Atlantyckim. Graniczy z Gabonem, Kamerunem, Republiką Środkowoafrykańską, Angolą (Kabinda), Demokratyczną Republiką Konga.

W czasach kolonialnych występowało pod nazwą Kongo Francuskie i Kongo Środkowe, a tuż po odzyskaniu niepodległości jako Kongo-Brazzaville.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Republika. Głową państwa jest prezydent wybierany w wyborach powszechnych co 7 lat. Parlament dwuizbowy: Zgromadzenie Narodowe – 137 deputowanych wybieranych na pięcioletnią kadencję; Senat – 66 członków wybieranych na sześcioletnią kadencję.

Kraj składa się z 12 departamentów, które są oddzielnymi instancjami i nie podlegają prawu łącznemu.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Konga.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Geografia Konga.

Kongo leży w środkowej Afryce. Północno-wschodnia część kraju, w przeważającej części pokryta obszarami podmokłymi, jest częścią rozległej Kotliny Konga. Dalej na południowy-zachód w rzeźbie terenu zaczynają dominować wyżyny, a na zachodzie pojawia się wąski pas nizin, związanych z bliskością oceanu[2]. Granica państwa wynosi w sumie 5 504 km. Na zachodzie Republika Konga graniczy z Gabonem (1 903 km), na północy z Kamerunem (523 km) oraz Republiką Środkowoafrykańską (467 km), na wschodzie z Demokratyczną Republiką Konga (2 410 km), a na południu z Angolą (201 km)[3]. Najdłuższą rzeką państwa jest Kongo, przy czym na żadnym odcinku nie płynie wyłącznie przez terytorium Republiki Konga, a jedynie stanowi granicę z Demokratyczną Republiką Konga. Innymi znacznymi ciekami wodnymi są uchodzące do Konga: Ubangi, Sangha i Alima[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Najwcześniejszymi mieszkańcami kraju byli Pigmeje. Następnie zostali oni podbici przez ludy Bantu, które utworzyły na terytorium dzisiejszego Konga królestwo. W XV wieku przybyli tam europejscy odkrywcy. W 1483 roku do ujścia rzeki Kongo dopłynęła ekspedycja pod przywództwem Diogo Cão. Portugalczycy podporządkowali sobie miejscowych władców, którzy przyjęli chrześcijaństwo. Relacje między Portugalczykami a miejscową ludnością szybko się popsuły kiedy Portugalczycy zaczęli wywozić Afrykańczyków jako niewolników na plantacje. W XVII i XVIII w. doszło do buntów przeciwko władzy kolonialnej. Efektem tego było skurczenie się posiadłości Portugalczyków do obszaru na terenie dzisiejszej Kabindy. Sytuację tę wykorzystali Francuzi, zakładając faktorie handlu niewolnikami, które stały się zapowiedzią nowej kolonizacji Konga. W 1875 r. pojawili się tam pierwsi osadnicy, zaś w 1891 r. założono kolonię pod nazwą Kongo Francuskie, której nazwa w 1905 została przemianowana na Kongo Środkowe. Po reformie administracji koloniami w 1910 roku Kongo zostało przyłączone do Francuskiej Afryki Równikowej.

W 1956 roku z inicjatywy zawieszonego w prawach duchownego Fulberta Yolou utworzono Związek Demokratyczny Obrony Interesów Afrykanów. Związek Demokratyczny zyskał niewielką przewagę nad utworzonymi wcześniej partiami o charakterze lewicowym - Kongijską Partią Postępową i Afrykańskim Ruchem Socjalistycznym[4]. W 1957 roku odbyły się wybory parlamentarne w których Związek Demokratyczny zdobył przewagę jednego mandatu nad Afrykańskim Ruchem Socjalistycznym w pierwszych wyborach. W 1958 roku mieszkańcy otrzymali ograniczoną autonomię w ramach Wspólnoty Francuskiej. W czerwcu 1959 partii Yolou udało się zyskać 51 mandatów na całkowitą liczbę 61 członków izby ustawodawczej. Wybory czerwcowe przyniosły Youlou stanowisko jednomyślnie wybranego przez zgromadzenie ustawodawcze prezydenta Republiki[5][6]. W grudniu 1958 powołano tymczasowy rząd autonomiczny, którego szefem został Fulbert Youlou. Dotychczas Yolou współrządził z Ruchem Socjalistycznym Jacquesa Opangaulta który sprawował urząd premiera. Wkrótce jednak Yolou sięgnął po władzę dyktatorską i odsunął od siebie Opangaultę którego zastąpił na stanowisku premiera a lider socjalistów trafił do więzienia. W 1960 roku państwo uzyskało niepodległość pod nazwą Kongo-Brazzaville oraz wstąpiło w szeregi ONZ[7]. Niepodległość zmusiła Yolou do ustępstw, w rezultacie ponownie nawiązał on współpracę z socjalistami i przywrócił Opangualtę do rządu. Rządy Yolou stawały się jednak coraz bardziej dyktatorskie. Politykę Yolou cechowała cechowała ścisła współpraca z gaullistowską Francją, akceptacja ze strony reżimu kolonialnego, występowanie przeciwko Patrice Lumumbie i popieranie separatystycznej działalności Moise Czombego w Katandze. W 1962 uzyskał specjalne pełnomocnictwa dyktatorskie, które wykorzystywał do delegalizacji postępowych, antykolonialnych organizacji. Znienawidzony przez rodaków, ustąpił w wyniku wspieranych przez wojsko demonstracji[8].

Na czele antyrządowego puczu z 1963 roku stanął Alphonse Massamba-Débat. Massamba-Débat był niegdyś członkiem rządu Yolou w którym tworzył frakcję umiarkowanej lewicy, został jednak usunięty ze stanowiska za zbyt niezależną politykę[9]. Massemba objął urząd prezydenta kraju. Zadeklarował swoje poglądy jako socjalistyczne i przekonał do opuszczenia Konga stacjonującą wówczas armię francuską oraz niektórych misjonarzy. Wprowadził system jednopartyjny[10]. Został obalony w przewrocie wojskowym majora Mariena Ngouabiego z 1968 roku, a później rozstrzelany pod zarzutem uczestnictwa w nieudanej próbie kolejnego zamachu stanu[11]. Ngouabi utworzył partię rządzącą pod nazwą Narodowy Ruch Rewolucyjny przekształconego później w Kongijską Partię Pracy. Jako prezydent realizował radykalne lewicowe reformy[12][13]. W 1970 roku utworzono Kongijską Republikę Ludową. W 1972 grupka radykalnych, prochińskich działaczy próbowała dokonać zamachu stanu[14]. Rząd popierał ruchy antykolonialne w innych państwach Afryki oferując wsparcie dla m.in. rebeliantów angolskich[15].

W okresie rządów Kongijskiej Partii Pracy władzę nad armia objął Joachim Yhombi-Opango który w odróżnieniu od większości ówczesnych rządzących prezentował prawicowe poglądy polityczne. W 1977 roku po zabójstwie Ngouabi, Yhombi-Opango objął urząd prezydenta[16] który został zmuszony do rezygnacji w lutym 1979[17][18]. Urząd prezydenta objął Denis Sassou-Nguesso a Yhombi-Opango próbujący stworzyć w partii frakcję prawicową został usunięty z rządu[19].

Sassou-Nguesso na początku urzędowania wynegocjował pożyczkę od Międzynarodowego Funduszu Walutowego, a także zatrudnił zagranicznych inwestorów głównie z Francji i Stanów Zjednoczonych do pracy przy wydobyciu ropy i minerałów. W 1981 udał się do Moskwy, gdzie podpisał pakt o dwudziestoletniej przyjaźni z ZSRR. Sassou-Nguesso w lipcu 1984 został ponownie wybrany na pięcioletnią kadencję przewodniczącego Komitetu Centralnego Partii Pracy i zarazem prezydenta kraju[20]. Na drugą kadencję został zaprzysiężony 10 listopada 1984. Z okazji wyboru na drugą kadencję, objął amnestią byłego prezydenta Joachima Yhombiego-Opangę[21]. W latach 1986-1987 był prezesem Organizacji Afrykańskiej Jedności. Pod koniec 1987 wobec rządów Partii Pracy na północy kraju wybuchł poważny bunt wojskowy, stłumiony przy pomocy sił francuskich. W tym samym czasie 20 oficerów zostało aresztowanych za rzekome spiskowanie zamachu stanu[22]. W lipcu 1989 Sassou-Nguesso został wybrany na trzecią kadencję przewodniczącego KC Partii Pracy i prezydenta kraju[23]. W wyniku upadku socjalistycznych krajów Europy Wschodniej, pod presją francuską rozpoczął przygotowywania do wdrążania demokracji. W grudniu 1989 ogłosił zakończenie kontroli w gospodarce, a także w 30. rocznicę niepodległości Konga ogłosił amnestię dla więźniów politycznych. W 1990 starał się poprawić sytuację ekonomiczną i zmniejszyć poziom korupcji. We wrześniu 1990 wprowadził pluralizm polityczny i od tego czasu opozycyjne partie działały legalnie. Sassou-Nguesso odbył także symboliczną wizytę w USA, uzyskując kolejną pożyczkę od MFW[24][25].

 Osobny artykuł: wojna domowa w Republice Konga.

Po demokratyzacji kraju Yhombi-Opango powrócił do polityki i założył prawicową partię Rajd na rzecz Demokracji i Rozwoju (RDD). W lutym 1991 rozpoczęła się Krajowa Konferencja, którą zdominowała opozycja. Na niej ogłoszono przeprowadzenie wyborów generalnych w 1992, a także powołano Andre Milongo na stanowisko premiera. Od tego momentu Sassou-Nguesso stracił uprawnienia wykonawcze na rzecz premiera. W tym samym roku urząd prezydenta objął Pascal Lissouba z opozycyjnej dotychczas Panafrykańskiej Unii na rzecz Socjaldemokracji, nowy prezydent zawarł koalicję z prawicą reprezentowaną przez Yhombi-Opango. Sassou-Nguesso opuścił Kongo i udał się na imigrację. W 1993 roku doszło do pierwszych zamieszek. W zamieszkach, które dotknęły Kongo śmierć poniosło 2000 osób[24]. Kryzys polityczny spowodował w 1997 roku powrót do kraju Sassou-Nguesso. Po powrocie do kraju były prezydent został otoczony w jego domu w Brazzaville przez siły rządowe. Były prezydent w obliczu kryzysu i walk wewnętrznych zorganizował własne oddziały zbrojne zwane jako Cobra które rozpoczęły wojnę domową z rządem. W październiku 1997 doszło do interwencji wojsk Angoli, w wyniku czego prezydent Lissouba, premier Yhombi-Opango i ich zwolennicy z bojówek Ninja zostali zmuszeniu do ucieczki z kraju. Tymczasem Sassou-Nguesso 25 października został zaprzysiężony na prezydenta Konga[26]. W styczniu 1998 prezydent zwołał Narodowe Forum Pojednania, które miało nakreślić charakter i czas trwania rządu tymczasowego[27]. Bojówki Ninja bezskutecznie próbowały odzyskać kontrolę nad stolicą w grudniu 1998[28]. W 2002 roku doszło do wolnych od przemocy wyborów prezydenckich które okazały się zwycięstwem Sassou-Nguesso. Od początku XXI wieku ma miejsce stabilizacja kraju po okresie walk wewnętrznych[29].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Kraj rolniczo-przemysłowy o bogatych złożach surowców naturalnych. W rolnictwie zatrudnionych jest 59% ludności, chociaż wytwarza ono zaledwie 10% PKB (dla porównania przemysł 59% PKB). Uprawa palmy oleistej, kakaowca, kawy, orzeszków ziemnych, manioku, ryżu, kukurydzy i roślin cytrusowych. Znaczące wydobycie i eksport ropy naftowej, który przynosi najwięcej dochodów. Inne surowce naturalne to diamenty, sole potasowe i rudy żelaza. Znaczący przemysł drzewny.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Struktura etniczna:[30][edytuj | edytuj kod]

Religia[edytuj | edytuj kod]

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[31][32]:

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2012: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2013 (ang.). [dostęp 24-04-2013].
  2. Marek Dajek: Atlas Geograficzny dla szkół ponadgimnazjalnych. Warszawa: Nowa Era, 2012, s. 122-123. ISBN 978-83-267-0775-9.
  3. 3,0 3,1 Informacje na temat geografii Konga (ang.). CIA. [dostęp 2014-04-10].
  4. Józef i Krystyna Chałasińścy, Bliżej Afryki, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa, 1965, s. 394.
  5. Rolf Italiaander, The New Leaders of Africa, Prentice Hall, 1961, s. 391.
  6. Ronald Segal, Africain Profiles, s. 184391.
  7. Józef i Krystyna Chałasińścy, Bliżej Afryki, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa, 1965, s. 391.
  8. Polityczny kontekst wyjazdu pierwszych księży tarnowskich do Konga Brazzaville
  9. Józef i Krystyna Chałasińścy, Bliżej Afryki, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa, 1965, s. 394.
  10. ks. Krzysztof Czermak, Polityczny kontekst wyjazdu pierwszych księży tarnowskich do Konga Brazzaville, "Głoście Ewangelię", TST XXVII/2, (2008), s. 85-96.
  11. 1977: Alphonse Massamba-Débat, Congolese Communist - ExecutedToday.com (udostęp. 25 marca 2008, ang.)
  12. Historia uniwersytetu (fr.)
  13. Michał Czajka, Słownik biograficzny XX wieku, str. 656, wyd. Wiedza Powszechna, Warszawa, 2004, ISBN 83-214-1321-8
  14. President wins decisive victory over pro-Soviets", Africa Confidential, 17 października 1984, s. 1–3
  15. Warfare in Independent Africa, 2011, s. 70.
  16. Abortive Left-wing Coup. Keesing’s Record of World Events, Volume, 1972, s. 2724. (fr.)
  17. John Clark: Congo: Transition and the Struggle to Consolidate. 1997, s. 64-65. (fr.)
  18. Appointment of President Sassou-Ngouesso confirmed - President elected Prime Minister -Ex-President to be tried for Treason. Keesing's Record of World Events, 1979. (ang.)
  19. Release of former President-Party and Cabinet changes-Economic problems-Census. 1986, s. 64-65. (fr.)
  20. Re-election of President - Government changes. Keesing's Record of World Events, 1984. (ang.)
  21. Release of former President-Party and Cabinet changes-Economic problems-Census. Keesing's Record of World Events, 1986. (ang.)
  22. Republic of Congo: An old generation of leaders in new carnage (ang.). amnesty.org.
  23. Aug 1989 - CONGO. Keesing's Record of World Events, 1989. (ang.)
  24. 24,0 24,1 John F. Clark: Congo: Transition and the Struggle to Consolidate", in Political Reform in Francophone Africa. Gardinier, 1997, s. 70-75. (ang.)
  25. ALL POLITICAL PRISONERS FREED. St. Paul Pioneer Press, 1990. (fr.)
  26. ENTRE ARBITRAIRE ET IMPUNITE :LES DROITS DE L'HOMME AU CONGO-BRAZZAVILLE (fr.). FIDH - Congo Brazza. [dostęp 2001].
  27. Republic of Congo Civil War (ang.). globalsecurity.com.
  28. World: Africa Congo government denies rebels hold Brazzaville (ang.). BBC. [dostęp 20 grudnia 1998].
  29. Le putschiste Sassou devient officiellement "président élu (fr.). Congopage.com.
  30. Joshua Project. "Congo, Republic of the – People Groups"
  31. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-08-01].
  32. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-08-01].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]