Konklawe 1417

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Konklawe 1417
Sede vacante.svg
Daty i miejsce
8 – 11 listopada 1417
Konstancja
Główne postacie
Dziekan Jean de Brogny
Kamerling François de Conzie
Prokamerling Ludwik Aleman CanReg
Protoprezbiter Francesco Lando
Protodiakon Amadeo Saluzzo
Wybory
Liczba elektorów
• uczestnicy
• nieobecni

23 + głosy „pięciu nacji”
7
Wybrany papież
Pisanello, copia da Ritratto di Martino V (Galleria Colonna).jpg
Oddone Colonna
Przybrane imię: Marcin V

Konklawe 8-11 listopada 1417konklawe, które odbyło się na Soborze w Konstancji i formalnie zakończyło wielką schizmę zachodnią. W jego wyniku papieżem został Marcin V. Było to jedyne w historii konklawe, które odbyło się na terenie Niemiec i jedyne, w którym dopuszczono jako elektorów duchownych spoza Kolegium Kardynalskiego. Było także pierwszym, w którym uczestniczył Polak – arcybiskup gnieźnieński Mikołaj Trąba.

Sytuacja w Kościele[edytuj | edytuj kod]

Sobór w Konstancji został zwołany z inicjatywy króla niemieckiego Zygmunta Luksemburskiego w celu zakończenia trwającej od 1378 roku Wielkiej Schizmy w Kościele katolickim. W chwili jego otwarcia (listopad 1414) o władzę w Kościele rywalizowało aż trzech papieży: „rzymski” Grzegorz XII (uznany później przez Kościół za legalnego), „awinioński” Benedykt XIII i „pizański” Jan XXIII, przy czym największym poparciem cieszył się ten ostatni. Sobór opowiedział się za rezygnacją całej trójki. Grzegorz XII, którego obediencja składała się wówczas już tylko z księstwa Rimini, cesarskich elektoratów Palatynatu i Trewiru oraz kilku niemieckich diecezji, dobrowolnie ogłosił swoją abdykację 4 lipca 1415 roku. Sobór nadał mu tytuł kardynała biskupa Świętego Kościoła Rzymskiego i dożywotniego legata w Ankonie. Zmarł on w Recanati 18 października 1417. Jan XXIII odmówił złożenia rezygnacji i próbował uciec z Konstancji. Został jednak schwytany i uwięziony, a Sobór 29 maja 1415 ogłosił jego depozycję, którą nieco później on sam dobrowolnie ratyfikował. Największy opór stawił Benedykt XIII. Rezydował on wówczas w Peñíscola koło Walencji, a poparcia wciąż udzielały mu Aragonia, Kastylia, Nawarra, Szkocja i hrabstwo Armagnac. Benedykt XIII konsekwentnie odmawiał rezygnacji, uparcie obstając przy legalności swojego wyboru. Sprawę przesądziło przeciągnięcie królów Aragonii, Kastylii i Nawarry na stronę Soboru na przełomie 1416/1417. 26 lipca 1417 Sobór ogłosił jego detronizację, co umożliwiło przystąpienie do wyboru nowego papieża[1].

Lista elektorów[edytuj | edytuj kod]

Konklawe 1417 było jedynym w historii, w którym głosowali także niekardynałowie. Wprowadzono system głosowania „nacjami”. Oprócz kardynałów, którzy stanowili jedną „nację”, wyznaczono po sześciu reprezentantów pięciu „nacji”: „italskiej”, „galijskiej”, „germańskiej” (do której zaliczono też Słowian, Węgrów i Szkotów), „angielskiej” i „hiszpańskiej”. Aby doszło do wyboru papieża, kandydat musiał uzyskać po 2/3 głosów w każdej z tych sześciu grup. W celu uproszczenia procedury, każdy elektor mógł wskazać więcej niż jednego kandydata, z zaznaczeniem kolejności preferencji[2].

Kardynałowie[edytuj | edytuj kod]

Sobór uznał ważność nominacji kardynalskich wszystkich trzech obediencji. W listopadzie 1417 było trzydziestu kardynałów, w tym dwudziestu jeden należących w chwili rozpoczęcia Soboru do obediencji pizańskiej, pięciu z obediencji rzymskiej i czterech z obediencji awiniońskiej, przy czym ci ostatni nadal uznawali Benedykta XIII. W konklawe ostatecznie wzięło udział dwudziestu trzech kardynałów, w tym dziewiętnastu z obediencji pizańskiej i czterech z obediencji rzymskiej[3]:

     Obediencja pizańska      Obediencja rzymska

Elektor Tytuł kardynalski Nominowany Nominator Inne funkcje i tytuły
Jean de Brogny
Kardynał z Viviers[4]
kardynał biskup Ostia e Velletri 12 lipca 1385 Klemens VII prymas Świętego Kolegium Kardynałów
wicekanclerz Świętego Kościoła Rzymskiego
administrator archidiecezji Arles
Angelo d’Anna de Sommariva OSBCam
Kardynał z Lodi[4]
kardynał biskup Palestriny 17 grudnia 1384 Urban VI
Pedro Fernández de Frías
Kardynał z Hiszpanii[4]
kardynał biskup Sabiny;
komendatariusz kościoła prezbiterialnego S. Prassede
23 stycznia 1394 Klemens VII archiprezbiter Bazyliki Watykańskiej
Giordano Orsini kardynał biskup Albano 12 czerwca 1405 Innocenty VII penitencjariusz większy
Antonio Correr CanReg
Kardynał z Bolonii[4]
kardynał biskup Porto e Santa Rufina[5] 9 maja 1408 Grzegorz XII
Francesco Lando
Kardynał z Wenecji[4]
kardynał prezbiter S. Croce in Gerusalemme 6 czerwca 1411 Jan XXIII protoprezbiter Świętego Kolegium Kardynałów
Giovanni Dominici OP
Kardynał z Raguzy[4]
kardynał prezbiter S. Sisto 9 maja 1408 Grzegorz XII administrator diecezji Bova
Antonio Panciera
Kardynał z Akwilei[4]
kardynał prezbiter S. Susanna 6 czerwca 1411 Jan XXIII
Gabriel Condulmer CanReg
Kardynał ze Sieny[4]
kardynał prezbiter S. Clemente[5] 9 maja 1408 Grzegorz XII
Branda Castiglione
Kardynał z Piacenzy[4]
kardynał prezbiter S. Clemente[5] 6 czerwca 1411 Jan XXIII administrator diecezji Veszprém
Angelo Barbarigo
Kardynał z Werony[4]
kardynał prezbiter Ss. Marcellino e Pietro 19 września 1408 Grzegorz XII
Pierre d’Ailly
Kardynał z Cambrai[4]
kardynał prezbiter S. Crisogono 6 czerwca 1411 Jan XXIII administrator diecezji Orange
Tommaso Brancaccio
Kardynał z Tricarico[4]
kardynał prezbiter Ss. Giovanni e Paolo 6 czerwca 1411 Jan XXIII administrator diecezji Tricarico
Alamanno Adimari
Kardynał z Pizy[4]
kardynał prezbiter S. Eusebio 6 czerwca 1411 Jan XXIII protektor Zakonu Krzyżackiego
Guillaume Fillastre
Kardynał S. Marco[4]
kardynał prezbiter S. Marco 6 czerwca 1411 Jan XXIII
Antonio de Challant kardynał prezbiter S. Cecilia 9 maja 1404 Benedykt XIII administrator archidiecezji Tarentaise
komendatariusz opactwa terytorialnego Chiusa di S. Michele
Simon de Cramaud
Kardynał z Reims[4]
kardynał prezbiter S. Lorenzo in Lucina 13 kwietnia 1413 Jan XXIII administrator diecezji Poitiers
Pierre de Foix OFM kardynał prezbiter bez tytułu 1414 Jan XXIII komendatariusz diecezji Lescar
Amadeo di Saluzzo
Kardynał z Saluzzo[4]
kardynał diakon S. Maria Nuova 23 grudnia 1383 Klemens VII protodiakon Świętego Kolegium Kardynałów
kamerling Świętego Kolegium Kardynałów
Ludovico Fieschi kardynał diakon S. Adriano 17 grudnia 1384 Urban VI administrator diecezji Vercelli i Carpentras
Rinaldo Brancaccio kardynał diakon Ss. Vito e Modesto;
komendatariusz kościoła prezbiterialnego S. Maria in Trastevere
17 grudnia 1384 Urban VI archiprezbiter Bazyliki Liberiańskiej
administrator archidiecezji Tarent
wikariusz Kampanii
Oddone Colonna kardynał diakon S. Giorgio in Velabro[5] 12 czerwca 1405 Innocenty VII archiprezbiter Bazyliki Laterańskiej
Lucido Conti kardynał diakon S. Maria in Cosmedin[5] 6 czerwca 1411 Jan XXIII

Po trzech elektorów mianowali rzymski papież Urban VI (1378-1389) i awinioński Klemens VII (1378-1394), dwóch rzymski papież Innocenty VII (1404-1406), czterech Grzegorz XII (1406-1415), jednego Benedykt XIII (1394-1417), a pozostałych dziesięciu Jan XXIII (1410-1415).

Prałaci pięciu „nacji” (Adjuncti electores)[3][edytuj | edytuj kod]

Nacja italska[edytuj | edytuj kod]

Nacja galijska[edytuj | edytuj kod]

Nacja germańska[edytuj | edytuj kod]

Nacja angielska[edytuj | edytuj kod]

Nacja hiszpańska[edytuj | edytuj kod]

Kamerlingiem Świętego Kościoła Rzymskiego był wówczas François de Conzie, arcybiskup Narbonne. Ponieważ jednak nie był on obecny w Konstancji, zastępował go wicekamerling Louis Aleman, jego krewniak.

Nieobecni kardynałowie[edytuj | edytuj kod]

Nieobecnych było siedmiu kardynałów, w tym trzech uznających władzę Soboru w Konstancji oraz czterech popierających wciąż „awiniońskiego” papieża Benedykta XIII. Spośród „soborowych” kardynałów dwóch należało na początku obrad Soboru do obediencji pizańskiej, a jeden do rzymskiej[6]:

     Obediencja pizańska      Obediencja rzymska

Elektor Tytuł kardynalski Nominowany Nominator Inne funkcje i tytuły
Louis de Bar kardynał biskup Porto e Santa Rufina[5] 21 grudnia 1397 Benedykt XIII książę Bar
administrator diecezji Châlons-sur-Marne
Pietro Morosini
Kardynał z Wenecji junior[4]
kardynał diakon S. Maria in Cosmedin[5] 19 września 1408 Grzegorz XII
Giacomo Isolani
Kardynał S. Eustachio[4]
kardynał diakon S. Eustachio[5] 18 listopada 1413 Jan XXIII wikariusz Rzymu
legat w prowincji Patrymonium

Do grona elektorów nie zaliczano uwięzionego Baldassare Cossy, byłego antypapieża Jana XXIII, mimo że przed wyborem na antypapieża był kardynałem diakonem S. Eustachio.

Kardynałowie obediencji awiniońskiej[edytuj | edytuj kod]

Wszyscy zostali mianowani przez Benedykta XIII i w listopadzie 1417 nadal uznawali jego władzę[7].

Wybór Marcina V[edytuj | edytuj kod]

Ogłoszenie wyboru Marcina V

Konklawe rozpoczęło się 8 listopada, jednak pierwsze głosowanie odbyło się dopiero 10 listopada. Głosy były w nim mocno rozproszone, żaden z kandydatów nie uzyskał wyraźnie większego poparcia. W tej sytuacji zrezygnowano z procedury akcesu[8] i kartki wyborcze spalono[9].

W głosowaniu 11 listopada wyraźną większość uzyskała czwórka kardynałów[10]:

  • Oddone Colonna – 24 głosy, w tym osiem głosów kardynałów, cztery od nacji italskiej, jeden od nacji galijskiej, trzy od nacji germańskiej, dwa od hiszpańskiej i sześć od angielskiej
  • Amadeo Saluzzo – 23 głosy, w tym dwanaście głosów kardynałów, dwa od nacji italskiej, trzy od galijskiej, jeden od germańskiej i pięć od hiszpańskiej
  • Jean de Brogny – 20 głosów, w tym jedenaście głosów kardynałów, trzy od nacji galijskiej, pięć od nacji hiszpańskiej i jeden od germańskiej
  • Francesco Lando – 16 głosów, w tym dziesięć głosów kardynałów, dwa od nacji italskiej, trzy od galijskiej i jeden od hiszpańskiej nacji

Najwięcej głosów uzyskał więc Colonna, który jako jedyny z tej czwórki otrzymał głosy w każdej z nacji. Kardynał Adimari chciał wówczas rozpocząć ustnie akces i przenieść swój głos na Colonnę, jednak zażądano ponownego głosowania pisemnego. W tym powtórnym głosowaniu Colonna uzyskał większość 2/3 w każdej z pięciu nacji, a ponadto zagłosowało na niego 15 kardynałów, co oznaczało, że brakowało mu już tylko jednego głosu kardynalskiego. Wówczas kardynałowie de Foix i Fillastre, dotąd przeciwni Colonnie, w procedurze akcesu przenieśli swe głosy na niego, czyniąc go papieżem[11].

Oddone Colonna zaakceptował wybór i przyjął imię Marcin V, gdyż w dniu elekcji przypadało wspomnienie św. Marcina z Tours. 21 listopada w Konstancji odbyła się uroczysta inauguracja pontyfikatu, w czasie której kardynał biskup Ostii Jean de Brogny udzielił elektowi święceń kapłańskich i sakry biskupiej, a protodiakon Amadeo Saluzzo nałożył tiarę na jego głowę[12].

Wybór Marcina V faktycznie zakończył okres Wielkiej schizmy zachodniej. Na początku 1418 Benedykta XIII opuścili ostatni popierający go kardynałowie, posłuszeństwo wypowiedziało mu też królestwo Szkocji. Aż do śmierci w 1422 uważał się on jednak za prawowitego papieża, rezydując w Peniscola i zachowując nieliczne grono sympatyków w Aragonii i na południu Francji[13].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zob. Creighton, s. 78 i nast.; Sede Vacante 1417.
  2. Contelori, s. 8-9; Creighton, s. 98-99; Sede Vacante 1417.
  3. a b Eubel, s. 33 przyp. 7; Contelori, s. 6-8; Sede Vacante 1417.
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Od XIV do XVI wieku (a sporadycznie nawet i jeszcze później) rozpowszechniony był zwyczaj nazywania kardynałów (nawet w oficjalnych dokumentach) nie według ich imion i nazwisk, lecz według pseudonimów nawiązujących najczęściej do miejsca pochodzenia, diecezji lub kościoła tytularnego danego kardynała.
  5. a b c d e f g h i j Papieże z konkurencyjnych obediencji nie uznawali nominacji kardynalskich dokonywanych przez rywali, stąd niektóre tytuły kardynalskie się powtarzają. W niektórych przypadkach ten swoisty pluralizm utrzymał się jeszcze przez pewien czas po zakończeniu schizmy, np. diecezja Porto e S. Rufina miała dwóch kardynałów-biskupów aż do 1430 roku.
  6. Eubel, s. 33 przyp. 7.
  7. Eubel, s. 34 przyp. 1.
  8. Procedura akcesu polegała na zmianie głosu oddanego w fazie pisemnego głosowania (scrutinium). Stosowana była zazwyczaj wtedy, gdy jeden z kandydatów uzyskał większość głosów, ale brakowało mu do wymaganych 2/3. Akces umożliwiał przejście na faworyta przez tych, którzy na niego nie zagłosowali, skracając tym samym procedurę wyborczą, gdyż nie było potrzeby ponownego głosowania.
  9. Creighton, s. 100; Sede Vacante 1417.
  10. Contelori, s. 9; Creighton, s. 100; oraz Sede Vacante 1417, gdzie jednak „kardynał Wenecji” (Francesco Lando) jest błędnie zidentyfikowany jako Antonio Correr.
  11. Contelori, s. 9; Creighton, s. 100-101; Sede Vacante 1417.
  12. Eubel, s. 33; Contelori, s. 10.
  13. Barbara von Langen-Monheim: Die Informatio seriosa Papst Benedikts XIII. von 1399. Stufen einer kirchenpolitischen Denkschrift von 1399 bis zum Konzil von Perpignan 1408, Dysertacja doktorska, Akwizgran 2004, s. 32-33; La prolongation du Grand Schisme d’Occident au XVe siècle dans le midi de la France.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]