Konkurs szopek krakowskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Szopka krakowska

Konkurs szopek krakowskich (Konkurs na Najpiękniejszą Szopkę Krakowską) – coroczny konkurs organizowany przez Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, w którym krakowscy szopkarze rywalizują o nagrody w kilku kategoriach wiekowych.

Historia konkursu[edytuj]

Pierwszy konkurs szopek krakowskich odbył się 21 grudnia 1937 roku z inicjatywy Zarządu Miejskiego w Krakowie, a zwłaszcza dr. Jerzego Dobrzyckiego. Powodem, dla którego zorganizowano konkurs było obserwowane w latach międzywojennych poważne obniżenie poziomu szopek wytwarzanych przez krakowskich artystów. Do pierwszej edycji konkursu, który odbył się na krakowskim rynku – u stóp pomnika Adama Mickiewicza, zgłoszono 86 prac. Zwycięzcą został 39-letni murarz z Krowodrzy Stanisław Polak, już wówczas uznany twórca szopek. Drugie nagrody przyznano Ludwikowi Głuchowi i Antoniemu Rucie. Nagrody pieniężne ufundował prezydent miasta, zarząd Miejski, redakcja „Ilustrowanego Kuriera Codziennego” (50 zł) i osoby prywatne – pisarz Jan Wiktor i Franciszek Mączyński (obaj po 30 zł). T. Kozłowski, właściciel cukierni Polar ufundował jako nagrody dodatkowe 5 strucli i dwa torty, a kupiec winny J. Grosse ofiarował zwycięzcom dwie butelki starego węgrzyna. W skład Jury pierwszego konkursu wszedł sam Jerzy Dobrzycki, redaktor „IKC” Marian Dienstal-Dąbrowa, dr Tadeusz Seweryn, dyr. Ludwik Strojek i dyr. Kazimierz Witkiewicz[1].

Drugi konkurs odbył się 21 grudnia 1938 roku. Zgłoszono do niego 48 szopek. Zwyciężył Jan Doniec – 38-letni szlifierz litograficzny. Drugą nagrodę otrzymał Antoni Ruta, a dwie trzecie podzielili między siebie Franciszek Tarnowski i Roman Płatkiewicz. Podczas okupacji hitlerowskiej konkursów nie urządzano. Po wojnie, 21 grudnia 1945 roku, u stóp zburzonego przez Niemców pomnika Adama Mickiewicza znowu pojawili się szopkarze. Była to III edycja konkursu; zgłoszono do niej 59 szopek. Wśród laureatów znaleźli się Kazimierz Dudzik, Walenty Malik, Tadeusz Ruta i Stefan Mitka.

Od 1946 roku organizatorem konkursu jest Muzeum Historyczne Miasta Krakowa. Odbywa się on w wyznaczony grudniowy dzień (począwszy od lat 60. jest to pierwszy czwartek grudnia). Tego dnia od godziny 9.00 rano przy pomniku Adama Mickiewicza gromadzą się szopkarze ze swoimi pracami, zajmują miejsca na stopniach wokół pomnika i prezentują swoje dzieła publiczności. W samo południe szopkarze formują pochód, na czele którego podąża krakowiak z gwiazdą i przenoszą swoje dzieła do siedziby muzeum – Pałacu Krzysztofory, gdzie wkrótce potem rozpoczynają się obrady jurorów. Po trzech dniach, w niedzielę o godzinie 12.00 na uroczystej gali dyrektor muzeum ogłasza wyniki konkursu i otwiera pokonkursową wystawę[2], na której prezentowane są wszystkie zakwalifikowane do konkursu szopki. Wystawa trwa zwykle do połowy lutego następnego roku.

Zasady konkursu[edytuj]

Jury konkursu ocenia szopki z każdej kategorii w oparciu o następujące kryteria:

  • nawiązywanie do tradycji
  • dekoracyjność
  • kolorystyka
  • lalki
  • architektura
  • nowatorstwo
  • elementy ruchome
  • ogólne wrażenie estetyczne

Konkurs jest otwarty, uczestnikami są ludzie różnych zawodów, od robotników po lekarzy i architektów, licznie reprezentowana jest młodzież szkolna i dzieci. Każdy może zgłosić maksimum trzy szopki. Prace oceniane są w trzech kategoriach: seniorów, młodzieżowe i dziecięce.

W kategorii seniorów nagrody przyznaje się w czterech grupach:

  • I – duże (powyżej 120 cm wysokości)
  • II – średnie (od 120 do 70 cm)
  • III – małe (od 70 do 15 cm)
  • IV – miniaturowe (do 15 cm)

Każda praca oceniana jest anonimowo. W skład jury konkursu wchodzą historycy, muzealnicy, etnografowie, plastycy. Wielokrotnie w zasiadali w nim prof. Tadeusz Seweryn – wieloletni dyrektor Muzeum Etnograficznego w Krakowie, prof. Roman Reinfuss – kierownik Zakładu Sztuki Ludowej Instytutu Sztuki PAN w Krakowie, prof. Jan Budziłło, prof. Witold Chomicz z Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, Kazimierz Witkiewicz – dyrektor Muzeum Przemysłowego w Krakowie, doc. Wiesław Bienkowski – prezes Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, a także znani krakowscy literaci np. Jan Sztaudynger, Adam Polewka, Stefan Otwinowski, Hanna Mortkowicz-Olczakowa[3]. Obecnie (2008) w jury zasiada m.in. Anna Szałapak – etnograf i pieśniarka Piwnicy pod Baranami, prof. Andrzej Wyżykowski – główny architekt miasta Krakowa, Jacek Maria Stokłosa – główny plastyk miasta Krakowa i prof. Czesław Robotycki – antropolog kultury.

Laureaci kolejnych edycji[edytuj]

Rok i numer edycji I nagroda
1937 (I) Stanisław Polak
1938 (II) Jan Doniec
1945 (III) Kazimierz Dudzik, Jerzy Szymański, Walenty Malik, Ferdynand Solowski, Zdzisław Szewczyk
1946 (IV) Stefan Mitka, Zdzisław Dudzik
1947 (V) Franciszek Tarnowski, Stefan Mitka, Zdzisław Dudzik
1948 (VI) Antoni Ruta
1949 (VII) Franciszek Tarnowski
1950 (VIII) Wacław Morys
1951 (IX) Zdzisław Dudzik, Wacław Morys
1952 (X) Wacław Morys, Aleksander Kudłek
1953 (XI) Franciszek Tarnowski, Wacław Morys
1954 (XII) Franciszek Tarnowski, Zdzisław Dudzik
1955 (XIII) Franciszek Tarnowski, Zdzisław Dudzik
1956 (XIV) Franciszek Tarnowski, Zdzisław Dudzik
1957 (XV) Franciszek Tarnowski, Tadeusz Tarnowski, Zdzisław Dudzik
1958 (XVI) Antoni Wojciechowski, Władysław Wiatr
1959 (XVII) Zdzisław Dudzik, Władysław Wiatr
1960 (XVIII) Władysław Turski, Władysław Wiatr, Adam Kudas
1961 (XIX) Wacław Morys, Józef Turski, Zdzisław Dudzik
1962 (XX) Zygmunt Grabarski, Zbigniew Grzech, Ferdynand Sadowski, Stanisław Paczyński
1963 (XXI) Zbigniew Grzech, Wacław Morys
1964 (XXII) Witold Głuch, Wacław Morys, Zbigniew Grzech
1965 (XXIII) Wacław Morys, Ferdynand Sadowski, Zygmunt Grabarski
I Nagroda – szopki największe I Nagroda – szopki średnie I Nagroda – szopki miniaturowe
1966 (XXIV) Zdzisław Dudzik, Wacław Morys, Kazimierz Pietrzyk, Witold Głuch Michał Przeworski, Franciszek Tarnowski, Eugenia Szklarska, Stanisław Fijał nie przyznano
I nagroda
1967 (XXV) Tadeusz Gillert, Bronisław Pięcik, Maciej Moszew, Witold Głuch
1968 (XXVI) Bronisław Ziółko, Zygmunt Grabarski, Witold Głuch
1969 (XXVII) Tadeusz Gillert, Witold Głuch, Bronisław Ziółko
1970 (XXVIII) Jan Malik, Zygmunt Grabarski, Witold Głuch
1971 (XXIX) Jan Malik
I Nagroda – szopki duże I Nagroda – szopki średnie I Nagroda – szopki małe
1972 (XXX) Jan Malik, Tadeusz Gillert Witold Głuch Aleksander Jurkiewicz, Maciej Moszew
1973 (XXXI) Jan Malik, Tadeusz Gillert Stanisław Paczyński Maciej Moszew, Jacek Głuch
1974 (XXXII) Jan Malik, Tadeusz Gillert, Witold Głuch Stanisław Paczyński Kazimierz Pysz
1975 (XXXIII) Jan Malik Witold Głuch, Włodzimierz Łesyk, Stanisław Paczyński Zygmunt Grabarski,, Antoni Wołek, Włodzimierz Malik
1976 (XXXIV) Zygmunt Grabarski Włodzimierz Malik Antoni Wołek, Maciej Moszew
1977 (XXXV) Zygmunt Grabarski, Tadeusz Gillert Bronisław Pięcik Antoni Wołek
I Nagroda – szopki duże I Nagroda – szopki średnie I Nagroda – szopki małe I Nagroda – szopki miniaturowe
1978 (XXXVI) Stanisław Paczyński, Eugeniusz Wołkowicz Maciej Moszew, Marek Markowski, Antoni Wołek Antoni Wołek
1979 (XXXVII) Bronisław Pięcik Włodzimierz Malik, Zygmunt Grabarski, Antoni Wołek Stanisław Malik, Maciej Moszew
1980 (XXXVIII) Bronisław Pięcik Kazimierz Stopiński, Antoni Wołek Stanisław Malik, Maciej Moszew, Roman Sochacki
1981 (XXXIX) Włodzimierz Malik Stanisław Paczyński, Antoni Karwala Dariusz Czyż, Ryszard Kijak, Roman Sochacki
1982 (XL) Stanisław Paczyński Bronisław Pięcik Stanisław Malik, Maciej Moszew
1983 (XLI) Bronisław Pięcik, Tadeusz Gillert Stanisław Malik, Maciej Moszew, Antoni Wołek
1984 (XLII) Tadeusz Gillert Andrzej Morański Jan Kirsz
1985 (XLIII) Tadeusz Gillert Zbigniew Gillert, Andrzej Morański Jan Kirsz, Roman Sochacki
1986 (XLIV) Witold Głuch, Leszek Zarzycki Maciej Moszew, Jan Kirsz
1987 (XLV) Witold Głuch, Leszek Zarzycki Andrzej Morański Antoni Wołek
1988 (XLVI) Leszek Zarzycki Tadeusz Gillert, Witold Głuch Jan Kirsz, Andrzej Wróbel, Ryszard Kijak
1989 (XLVII) Witold Głuch, Leszek Zarzycki Andrzej Morański, Bronisław Pięcik, Ryszard Kijak Maciej Moszew
1990 (XLVIII) Leszek Zarzycki Andrzej Morański Maciej Moszew
1991 (XLIX) Witold Głuch Andrzej Morański Maciej Moszew Jan Kirsz
1992 (L) Stanisław Paczyński Andrzej Morański Marian Dłużniewski, Tadeusz Gillert Jan Kirsz
1993 (LI) Witold Głuch, Bronisław Pięcik Andrzej Morański, Roman Sochacki Marian Dłużniewski, Antoni Wołek Jan Kirsz
1994 (LII) Eugeniusz Wołkowicz, Roman Woźniak Andrzej Morański Jan Kirsz
1995 (LIII) Tadeusz Gillert Roman Sochacki, Andrzej Morański Maciej Moszew, Jan Bieda
1996 (LIV) Zbigniew Gillert Roman Sochacki Andrzej Morański
1997 (LV) Zbigniew Gillert, Eugeniusz Wołkowicz, Witold Głuch Bronisław Pięcik Maciej Moszew
1998 (LVI) Witold Głuch (2x), Stanisław Paczyński Bronisław Pięcik, Roman Sochacki Maciej Moszew
1999 (LVII) Bronisław Pięcik Tadeusz Gillert Marian Dłużniewski
2000 (LVIII) Bronisław Pięcik Roman Sochacki Maciej Moszew
2001 (LIX) Bronisław Pięcik Roman Sochacki Jan Kirsz Jan Kirsz
2002 (LX) Bronisław Pięcik Bronisław Pięcik Maciej Moszew * Antoni Wołek
* Jan Kirsz
2003 (LXI) * Bronisław Pięcik
* Tadeusz Gillert
* Piotr Stremecki i Małgorzata Malicka
* Bronisław Pięcik i Roksana Rutkowska
* Roman Sochacki
* Marek Głuch
* Marzena Krawczyk
* Maciej Moszew
* Kazimierz Stopiński
* Marian Dłużniewski
* Jan Kirsz
2004 (LXII) Bronisław Pięcik Roman Sochacki Maciej Moszew Jan Kirsz
2005 (LXIII) Bronisław Pięcik Roman Sochacki Maciej Moszew Jan Kirsz
2006 (LXIV) Bronisław Pięcik Leszek Zarzycki Maciej Moszew Wiesław Barczewski
2007 (LXV) * Bronisław Pięcik
* Leszek Zarzycki
Leszek Zarzycki Maciej Moszew Jan Kirsz
2008 (LXVI) Leszek Zarzycki nie przyznano Maciej Moszew Jan Kirsz
2009 (LXVII) Leszek Zarzycki Bronisław Pięcik Maciej Moszew Jan Kirsz
2010 (LXVIII) Marek, Renata, Edward i Marek Markowscy Piotr Michalczyk Maciej Moszew Wiesław Barczewski
2011 (LXIX) * Władysław Słaboński
* Leszek Zarzycki
Stanisław Malik Maciej Moszew Wiesław Barczewski
2012 (LXX) * Zbigniew Gillert
* Leszek Zarzycki
* Dariusz Czyż
* Zbigniew Zyman
* Marian Dłużniewski
* Maciej Moszew
Wiesław Barczewski
2013 (LXXI) Leszek Zarzycki * Dariusz Czyż
* Zbigniew Gillert
Marian Dłużniewski i Marzena Krawczyk * Wiesław Barczewski
* Jan Kirsz
2014 (LXXII) Renata, Edward i Marek Markowscy Dariusz Czyż Maciej Moszew Jan Kirsz
2015 (LXXIII) Nagroda Grand Prix:
* Leszek Zarzycki
I nagroda:
* Maciej Moszew
* Zbigniew Zyman
Stanisław Malik Kazimierz Stopiński Wiesław Barczewski
2016 (LXXIV) Tadeusz Gillert Maciej Moszew Dariusz Czyż Jan Kirsz

Przypisy

  1. Kronika Krakowa, wyd. Kronika, 1996.
  2. Pokonkursowe wystawy muzeum organizuje od roku 1953.
  3. Leszek Ludwikowski, Tadeusz Wroński, Tradycyjna Szopka Krakowska, wyd. KAW, Kraków 1978, s. 36.

Zobacz też[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • Tadeusz Wroński, Konkursy szopek krakowskich, wyd. Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, Kraków 1973.
  • Leszek Ludwikowski, Tadeusz Wroński, Tradycyjna Szopka Krakowska, wyd. Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1978.
  • Kronika Krakowa, wyd. Kronika, 1996.
  • Materiały archiwalne Działu Folkloru i Tradycji Krakowa Muzeum Historycznego Miasta Krakowa (MHK).

Linki zewnętrzne[edytuj]