Konojad
52°09′47″N 16°32′02″E/52,163056 16,533889| wieś | |
.jpg) Kościół św Andrzeja Apostoła w Konojadzie | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Liczba ludności (2011) |
498[1] |
| Strefa numeracyjna |
61 |
| Kod pocztowy |
64-060[2] |
| Tablice rejestracyjne |
PGO |
| SIMC |
0584277 |
Położenie na mapie gminy Kamieniec  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego  | |
Położenie na mapie powiatu grodziskiego  | |
| 52°09′47″N 16°32′02″E/52,163056 16,533889[3] | |
Konojad – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie grodziskim, w gminie Kamieniec[4].
Na zachód i południe od wsi przepływa Mogilnica[5]. Na południe od Konojadu przebiega droga wojewódzka nr 308 oraz tory linii kolejowej Kościan - Grodzisk Wlkp.[5]
Nazwa
[edytuj | edytuj kod]Wieś istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1380 (wg zachowanej kopii z 1775) kiedy odnotowano ją pod staropolską nazwą „Konoiad”, 1402 „Konoyad, Conyad, Conoyath, 1522 „Conoyadi”, 1522 „Conayadi” [6][7].
Istnieje legenda, że nazwa wsi pochodzi najprawdopodobniej od jedzenia koniny. Według podania zanotowanego przez Oskara Kolberga, swoje konie mieli tu zjeść Szwedzi w czasie "potopu", gdy zabrakło im innego jedzenia. Jest to mało prawdopodobne, ponieważ nazwa Konojad występuje od średniowiecza, a więc znacznie wcześniej.
Niedaleko na południe od Konojadu na znaleziono grób wojownika z pierwszego tysiąclecia naszej ery, przy którym znajdowały się ślady rytualnej uczty, w trakcie której spożywano koninę i stąd można wywodzić aktualną nazwę miejscowości.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Okolice miejscowości były zasiedlone jednak już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. Pomiędzy torem kolejowym Kościan – Grodzisk Wielkopolski a rzeką Mogilnicą, na południe od Konojadu, na północnym brzegu rzeczki leżeć miało grodzisko o nie ustalonej chronologii. Na wzgórzu wśród łąk, na północ od niego archeolodzy odnotowali znaleziska ułamków naczyń glinianych, które prawdopodobnie były pozostałością dawnej osady z okresu około 600-950. W wyniku późniejszych badań powierzchniowych sporządzono sprawozdanie z weryfikacji grodzisk wielkopolskich w latach 1983-1984, które stwierdziły brak grodziska[6].
W odległości około 2 km na południe od Konojadu, przy drodze Kościan - Grodzisk znajduje się grupa kurhanów, którą przyjęło się nazywać "Wielkopolskimi piramidami".
Początkowo miejscowość była wsią kościelną należącą do biskupów poznańskich w kluczu poznańskim. Traktowana była zwyczajowo jako uposażenie biskupa sufragana. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1530 odnotowano ją w powiecie kościańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1380 odnotowana jako parafia własna. W 1510 należała do parafii własnej w dekanacie[6][8].
Zachowały się także zapisy dotyczące wsi w historycznych księgach podatkowych, pochodzące z XVI wieku. W 1530 miał miejsce pobór podatkowy, który w kwocie 6 groszy zapłacił sołtys od jednego łana. W 1535 w rejestrze poborowym odnotowano, że we wsi było 3,5 łana opuszczonego, a pobór miał miejsce od 18 łanów, trzech karczm dorocznych. W 1581 miał miejsce pobór od 15 łanów oraz od jednego rzemieślnika[6].
Wieś Konoiad położona była w 1581 leżała w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim[9].
Wieś należała do biskupów poznańskich do 1797 roku. Po konfiskacie majątków kościelnych przez pruskich zaborców własność została znacjonalizowana przez Królestwo Prus i później stało się własnością niemieckiej szlachty z rodu Lüttichauów, Reinhardtów i Kurtzów[5].
W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość wzmiankowana jako Konojad należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Kosten rejencji poznańskiej[10]. Konojad należał do okręgu czempińskiego tego powiatu i stanowił odrębny majątek, którego właścicielem był wówczas (1846) Kurtrz[10]. Według spisu urzędowego z 1837 roku Konojad liczył 377 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 40 dymów (domostw)[10].
W 1854 r. za poradą Dezyderego Chłapowskiego tutejszy majątek zakupił Jan Kanty Działyński za posag swej żony, Izabelli z Czartoryskich; później do 1939 r. była to własność Czartoryskich z Gołuchowa.
W Konojadzie powstało najstarsze w tej części Wielkopolski kółko rolnicze, które 1867 roku założył ks. Tomicki.
Pod koniec XIX wieku Konojad liczył 57 dymów i 437 mieszkańców-katolików[8]. Właścicielem majątku była wtedy hrabina Izabella Działyńska z Czartoryskich[8]. Dobra liczyły 2007 mórg, 8 domostw i 53 mieszkańców[8].
II wojna światowa
[edytuj | edytuj kod]
W okresie II wojny światowej miejscowość została objęta zarówno wysiedleniami ludności polskiej jak zasiedleniami ludności niemieckiej. W 1939 po kampanii wrześniowej Wielkopolska została zajęta przez III Rzeszę. Nazistowskie władze Niemiec utworzyły na jej terenie tzw. Kraj Warty. W okresie okupacji niemieckiej rozpoczęli eksterminację Polaków w ramach Intelligenzaktion oraz masowe wysiedlenia ludności polskiej, a później w ramach akcji Heim ins Reich (pol. „Powrót do domu w Rzeszy”) zasiedlanie miejsc po nich niemieckimi przesiedleńcami z Besarabii, krajów bałtyckich i ZSRR [11].
W 1940 z powiatu kościańskiego wysiedlono m.in. 84 osoby, w tym 21 rodzin wysiedlono z Czempinia, Śmigla i Wielichowa, a także 34 rodziny rolnicze ok. 170 osób wysiedlono ze wsi Jerka, 226 osób, ok. 45 rodzin, ze wsi Konojad i Kotusz w gminie Łęki Wielkie oraz 54 osoby ze wsi Kamieniec. Wysiedlonych Polaków umieszczano w przejściowym obozie wysiedleńczym w Kościanie, a potem wsadzano ich w wagony towarowe i wywożono do Sokołowa Podlaskiego w Generalnym Gubernatorstwie. Wysiedlani mieszkańcy byli rewidowani, zabierano ich biżuterię i pieniądze, a ich mieszkania, domy, sklepy i firmy przejmowali sprowadzani w ich miejsce Niemcy bałtyccy[12].
Okres PRL
[edytuj | edytuj kod]W latach 1954–1968 wieś należała i była siedzibą władz gromady Konojad, po jej zniesieniu w gromadzie Wolkowo. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie poznańskim[5].
Budynki
[edytuj | edytuj kod]Zabudowa wsi rozłożyła się zasadniczo wzdłuż trzech mniej więcej równoległych ulic. W centrum wznosi się zabytkowy kościół św. Andrzeja z roku 1854[13]. Pierwotny fundowany był w XIII wieku.
Na wschód od kościoła znajduje się teren parku krajobrazowego, gdzie do 1994 roku stał piętrowy dwór, który został rozebrany i na jego miejscu powstał budynek szkoły, do którego uczęszczają uczniowie z okolicznych miejscowości.
Turystyka
[edytuj | edytuj kod]W odległości około 2 km na południe od Konojadu, przy drodze Kościan - Grodzisk znajduje się grupa kurhanów, którą przyjęło się nazywać "Wielkopolskimi piramidami".
W Konojadzie kończy się żółty znakowany szlak pieszy z Wilkowa Polskiego[5].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ woj. wielkopolskie >> pow. grodziski >> gmina Kamieniec. Wszystkie dane dla miejscowości Konojad. [w:] Bank Danych Lokalnych [on-line]. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-02-24].
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 508 [zarchiwizowane 2022-10-26].
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 57175.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 928, 13 lutego 2013. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2015-02-24].
- 1 2 3 4 5 Alicja Dziewulska, Jan Maj: Kościan: mapa topograficzna Polski. Wydanie turystyczne. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Geodezyjno-Kartograficzne, 1997. ISBN 83-7135-149-6.
- 1 2 3 4 Chmielewski 1988 ↓, s. 306-310.
- ↑ Konojad, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska, Warszawa 1902, s. 116.
- 1 2 3 4 Konojad, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IV: Kęs – Kutno, Warszawa 1883, s. 346.
- ↑ Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, Wielkopolska t. I, Warszawa 1883, s. 72.
- 1 2 3 Leon Plater: Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Ksie̜ztwa Poznańskiego. Lipsk: Ksie̜garnia Zagraniczna (Librairie Étrangère), 1846, s. 214.
- ↑ Wardzyńska 2017 ↓, s. 18-35, 156.
- ↑ Wardzyńska 2017 ↓, s. 156-157.
- ↑ Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków na terenie województwa wielkopolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 40. [dostęp 2015-02-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-30)].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Stefan Chmielewski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. II (I-Ł) z.1, hasło: „Konojad”. Wrocław: Ossolineum, 1988, s. 306-310.
- Maria Wardzyńska: Wysiedlenia ludności polskiej z okupowanych ziem polskich włączonych do III Rzeszy w latach 1939-1945. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, 2017, s. 18-35, 156-157. ISBN 978-83-8098-174-4.
- E. Callier: Powiat Kościański w XVI stuleciu. Szkic geograficzny. Poznań: 1885.
- W. Kozłowski: Zwiedzamy Ziemię Kościańską - Okolice Kościana. Kościan: 1994.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Konojad, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014.
| Wsie | |
|---|---|
| Osady | |
| Przysiółek | |
| Część wsi |
