Konstanty Pawłowicz Romanow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Konstanty Pawłowicz Romanow
Konstanty Pawłowicz Romanow
Data urodzenia 27 kwietnia?/8 maja 1779
Miejsce urodzenia Imperium Rosyjskie Carskie Sioło
Data śmierci 15 czerwca?/27 czerwca 1831
Miejsce śmierci Imperium Rosyjskie Witebsk
Rodzina Romanowowie
Rodzice Paweł I Romanow
Maria Fiodorowna
Małżeństwo Julia Sachsen-Coburg-Saalfeld (1796–1820)
Joanna Grudzińska (1820–1831)
Odznaczenia
Order Świętego Andrzeja Apostoła Pierwszego Powołania (Imperium Rosyjskie) Order Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Anny I klasy (Imperium Rosyjskie) Order św. Jerzego – IV klasy Order św. Jerzego – IV klasy Order Świętego Włodzimierza I klasy (Imperium Rosyjskie) Krzyż Wielki Orderu Marii Teresy Kawaler Legii Honorowej (Francja) Order Królewski Serafinów (Szwecja) Order Orła Białego

Konstanty Pawłowicz Romanow, właśc. Konstantin Pawłowicz Holstein-Gottorp-Romanow (ros. Константин Павлович Романов; ur. 27 kwietnia?/8 maja 1779 w Carskim Siole (obecnie Puszkin), zm. 15 czerwca?/27 czerwca 1831 k. Witebska) – wielki książę rosyjski z dynastii Romanowów, następca tronu rosyjskiego w latach 1801–1823, naczelny wódz armii Królestwa Polskiego pełniący obowiązki gubernatora wojskowego Królestwa Polskiego, generał–inspektor kawalerii rosyjskiej, naczelny dowódca korpusu litewskiego, sprawujący nadzór nad pięcioma guberniami zachodnimi od 1819 roku, deputowany na Sejm Królestwa Polskiego w 1818 z cyrkułu VIII Warszawy[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był drugim synem cesarza Pawła I i cesarzowej Marii Fiodorowny, bratem cesarzy: Aleksandra I i Mikołaja I. Od 1797 generalny inspektor kawalerii. W 1799 brał udział w walkach manewrowych Suworowa we Włoszech i Szwajcarii. W czasie wojen Rosji z Francją w latach 1805–1807 i 1812–1814 był dowódcą Gwardii Cesarskiej. W 1814 naczelny dowódca Wojsk Polskich i faktyczny namiestnik cesarza w Polsce. W 1823 roku zrezygnował z praw do tronu rosyjskiego, przysługujących mu na wypadek śmierci starszego brata. Przyczyną rezygnacji był ślub w 1820 z polską hrabianką Joanną Grudzińską[2]. Akt rezygnacji był utrzymywany w tajemnicy[3]. Niemniej w 1825, po śmierci Aleksandra I, Mikołaj wysłał jednak do niego wiadomość wzywającą do wstąpienia na tron, tytułując go cesarzem Konstantym I[4]. Konstanty odmówił wtedy ponownie, pozostając w Warszawie. Formalnie od 27 listopada do 14 grudnia 1825 był cesarzem Rosji. Nie wiedzieli jednak o tym dekabryści, którzy wywołali w grudniu 1825 powstanie przeciwko Mikołajowi w obronie praw Konstantego do tronu. W latach 1815–1830 był wodzem naczelnym Wojska Polskiego i faktycznym wielkorządcą Królestwa Polskiego. Podlegały mu także garnizony wojsk rosyjskich w zachodnich guberniach Rosji. Zasłynął zaprowadzeniem w armii patologicznej dyscypliny, dawał przykłady sadyzmu, będącego przyczyną wielu samobójstw unoszących się honorem polskich oficerów. Zwalczał polskie ruchy wolnościowe, rozbudował siatkę tajnej policji rosyjskiej w Polsce. Odmówił wysłania wojsk polskich na wojnę z Turcją 1828–29[potrzebne źródło].

W nocy 29 listopada 1830 jego osoba była głównym celem ataku spiskowców. Jednak udało mu się uciec z warszawskiego Belwederu w przebraniu kobiety. Po wybuchu powstania listopadowego na czele korpusu rosyjskiego uszedł do Rosji, wkrótce zmarł na przywleczoną przez wojska rosyjskie cholerę. Istnieje też druga wersja jego śmierci, poświadczana przez wielu pamiętnikarzy, że została podana mu trucizna w poziomkach ze śmietaną[potrzebne źródło].

Związki i potomstwo[edytuj | edytuj kod]

Pierwszą żoną Konstantego była księżna Julia Sachsen-Coburg-Saalfeld, którą poślubił w 1796 na żądanie swojej babki Katarzyny II. Konstanty miał wówczas 17, a Julia 15 lat. Małżeństwo było udręką dla Wielkiej Księżny, która ostatecznie opuściła męża i wyjechała z Rosji. W 1808 Julia urodziła nieślubnego syna, którego ojcem był francuski arystokrata. Cztery lata później urodziła drugie nieślubne dziecko, tym razem ojcem był szwajcarski chirurg. W 1820, po dziewiętnastu latach separacji, małżeństwo Julii i Konstantego zostało formalnie anulowane.

Pierwszą ważną kochanką Konstantego została Josephine Mercier (1778–1824), z którą doczekał się syna Pawła Konstantynowicza Aleksandrowa-Romanowskiego (1808–1857), którego traktował jak z prawego łoża i obsadził na wysokim szczeblu wojskowym. Związek ten przetrwał aż do drugiego ślubu wielkiego księcia. Josephine została wydana za przyjaciela Konstantego, Friedrichsa-Weissowa.

Drugą kochanką, z którą trwał w związku, będąc jednocześnie z Josephine, była Anne Clara–Laurent. Był to burzliwy i stosunkowo krótki związek, w którym urodziły się dzieci Konstanty Iwanow Konstantinow (1818–1871) i Konstancja Iwanowna Konstantinowa. Zanim Konstanty zapałał miłością do hrabianki Grudzińskiej, starał się o rękę księżniczki Lubomirskiej.

Drugą żoną Konstantego została hrabianka Joanna Grudzińska herbu Grzymała (1791–1831), którą uczynił księżną łowicką i która nosiła nazwisko Łowicka-Romanowska, a nie Holstein-Gottorp-Romanow, jak inne niemorganatyczne małżonki członków rodziny cesarskiej. Wziął z nią trzy śluby: prawosławny, katolicki i cywilny[potrzebne źródło]. Na znak szacunku do wyznania żony nosił podarowany przez nią medalik z wizerunkiem Matki Boskiej[potrzebne źródło]. W 1815 został odznaczony Orderem Orła Białego[5], a w 1830 – Znakiem Honorowym za 15 lat służby[6].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Konstanty Pawłowicz nie był jedynym wielkim księciem, który odmówił przyjęcia tronu rosyjskiego: na taki sam krok zdecydował się w 1917 roku Michał Aleksandrowicz Romanow.
  • Podczas bitwy pod Olszynką Grochowską, widząc sukcesy Polaków (m.in. szkolonych przez siebie oddziałów), miał jakoby zacząć śpiewać Jeszcze Polska nie zginęła[potrzebne źródło].
  • Inną anegdotę przytacza marszałek Carl Gustaf Mannerheim w swych „Wspomnieniach”[7]: Adiutant wicekróla, wielkiego księcia Konstantego, poprosił po wybuchu powstania o zwolnienie ze swych obowiązków u boku księcia, gdyż chciał się przyłączyć do zbuntowanych oddziałów. Wielki książę, który lubił Polaków, po chwili milczenia miał odrzec: – Masz rację, twoje miejsce jest tam! – pobłogosławił młodzieńca znakiem krzyża i pozwolił mu odejść.
  • Gdy Wielki Książę Konstanty przeprowadził się z pałacu Brühla do Belwederu, w Warszawie rozeszła się wieść, iż do stolicy przybyło kolejne bezcenne dzieło sztuki rzeźbiarskiej – Apollo Belwederski, co spotkało się z szyderczym komentarzem, że oto przybył I’Apollon du Belvedére au nez grec!. Określenie dotyczyło w gruncie rzeczy samego księcia Konstantego, który miał krótki, zadarty i spłaszczony nos. Podobno autorem tego przezwiska był mieszkający wówczas w Warszawie w pałacu Potockich Julian Ursyn Niemcewicz[8].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Franciszka Ramotowska, Policja tajna w. ks. Konstantego, w: Archiwum Akt Dawnych w Warszawie, przewodnik po zasobie, t. II. Epoka porozbiorowa, Warszawa 1998, s. 84; Andrzej Biernat, Ireneusz Ihnatowicz, Vademecum do badań nad historią XIX i XX wieku, Warszawa 2003, s. 578.
  2. W związku z tym cesarz uzupełnił Statut o rodzinie cesarskiej z 1797 zastrzeżeniem jeśli osoba z rodziny cesarskiej zawiera małżeństwo z osobą, która nie ma odpowiedniego dostojeństwa, to znaczy, nie należy do rodziny królewskiej lub panującej, wówczas osoba z cesarskiej rodziny nie może przekazać drugiej praw należących do członków rodziny cesarskiej, a dzieci z takiego związku nie mają prawa do dziedziczenia tronu (manifest z 20 marca 1822 ros.).
  3. Abdykację podpisywał Konstanty dwukrotnie: wpierw 14/26 stycznia 1822, najpewniej jednak w formie niecałkiem stanowczej, być może warunkowej; dokument ten miał być zachowany w ścisłym sekrecie, winien był, jak później wyraził się rozżalony Cesarzewicz, pozostać »w kieszeni« cesarza. Naskutek najbliższych kilkakrotnych spotkań obu braci w ciągu następnego 1823 r., pierwotny ów akt, jak się zdaje, na życzenie Aleksandra zastąpiony został innym, ułożonym przez niego samego tekstem bezwarunkowym i upokarzającym, - wynurzał tu Konstanty brak »uzdolnień, sił i ducha« do objęcia tronu, - i nie bez pewnych też podobno certacyi podpisanym przez Cesarzewicza, z zachowaniem atoli poprzedniej zeszłorocznej daty petersburskiej. W zamian doręczył mu Aleksander pismo od siebie, podobnież antydatowane (14 lutego 1822 r.), akceptujące jego zrzeczenie się, przyczem ciągle utrzymywał go w przekonaniu, iż rzecz cała pozostanie w najgłębszej między nimi tajemnicy. Niebawem jednak poza jego plecami, bez jego wiedzy sporządził w Petersburgu w sierpniu tegoż 1823 r. tajemny manifest obwieszczający o jego zrzeczeniu się i przejściu korony na Mikołaja, dołączył tamten akt renuncyacyjny wraz ze swoją akceptacyą, nakazał potajemnie we wrześniu t. r. złożyć te dokumenty zapieczętowane w Soborze Uspieńskim w Moskwie a odpisy ich w Radzie Państwa, Senacie i Synodzie w Petersburgu. (Szymon Askenazy, Łukasiński. T. 1 s.162). W innym przekładzie: że nie ma ani rozumu, ani zdolności, ani sił do sprawowania najwyższej władzy. (Maurycy Mochnacki, Powstanie narodu polskiego w roku 1830 i 1831, s.57). Na ten temat także Dzieje porozbiorowe narodu polskiego ilustrowane T. 2, cz. 2, 1815-1831 Warszawa 1904 s.4
  4. Ludwik Stomma, Skandale polskie, 2008, ISBN 978-83-7427-422-7.
  5. Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 284.
  6. Przepisy o znaku honorowym niemniej Lista imienna generałów, oficerów wyższych i niższych oraz urzędników wojskowych, tak w służbie będących, jako też dymisjonowanych, znakiem honorowym ozdobionych w roku 1830, [b.n.s].
  7. Gustaf Mannerheim, Minnen, tom 1, Stockholm 1951, s. 134, tłum. AvF Minnen, 1-2, Stockholm 1951/G. Mannerheim, Wspomnienia.
  8. Marek Żukow-Karczewski, Niemcewicz mniej znany, „Życie Literackie”, 9.07.1989, nr 27(1946).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Marian Brandys: Koniec świata szwoleżerów. T. I-IV. Warszawa: Wydawnictwo Iskry, 1972-1974.
  • Jan Burakowski. Konstantych fatalne zauroczenie polskością. „Akant”. 9 (165), 2010. 
  • Hanna Muszyńska-Hoffmanowa: Joanna, moja światłość. Łódź: 1973.
  • Jarosław Marek Rymkiewicz: Wielki książę. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 2011. ISBN 978-83-61967-10-1.
  • Jerzy Skowronek: Posłowie. W: Wacław Gąsiorowski: Księżna Łowicka. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1984. ISBN 83-205-3762-2.


Poprzednik
Aleksander I
Coat of Arms of Russian Empire.svg Następca tronu Rosji
1801-1823
Coat of Arms of Russian Empire.svg Następca
Mikołaj I