Konstanty Rokicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Konstanty Rokicki
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 16 czerwca 1899
Warszawa (Królestwo Polskie)
Data i miejsce śmierci 18 lipca 1958
Lucerna (Szwajcaria)
wicekonsul RP w Rydze
Okres od 1934
do 1936
pracownik poselstwa RP w Kairze
Okres od 1936
do 1938
wicekonsul RP w Bernie
Okres od 1939
do 1945
Odznaczenia
Medal Virtus et Fraternitas

Konstanty Rokicki (ur. 16 czerwca 1899 w Warszawie, zm. 18 lipca 1958 w Lucernie) – polski urzędnik konsularny, wicekonsul RP w Rydze i Bernie, uczestnik akcji ratowania Żydów z Holocaustu, członek „grupy berneńskiej” zwanej też „grupą Ładosia”[1][2], w której w latach 1941–1943 produkował fałszywe paszporty latynoamerykańskie, które ratowały od wywózki Żydów do obozów zagłady.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i życie osobiste[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie Józefa i Konstancji z d. Pawełkiewicz. Podporucznik kawalerii, prawdopodobnie uczestnik wojny polsko-bolszewickiej dwukrotnie odznaczony za waleczność[3], w 1934 został zakwalifikowany jako oficer rezerwy do I Pułku Strzelców Konnych. 17 sierpnia 1936 Rokicki zawarł małżeństwo z Marią z domu Goldman (Goldmanis). Miał z nią córkę, Wandę Rokicką (1938–2008), późniejszą pracownicę ONZ w Genewie.

Kariera dyplomatyczna i grupa berneńska[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: grupa berneńska.

W 1931 wstąpił do służby konsularnej Ministerstwa Spraw Zagranicznych. W latach 1932–1933 był pracownikiem kontraktowym konsulatu RP w Mińsku, w latach 1934–1936 wicekonsulem w Rydze, a w latach 1936–1938 pracownikiem kontraktowym poselstwa RP w Kairze. Od 1939 do 1945 był wicekonsulem RP w Bernie.

Wiza wystawiona przez K. Rokickiego w 1935 w Rydze na przejazd do Palestyny

W latach 1941–1944 wypisał ręcznie, przy pomocy swojego współpracownika Juliusza Kühla, od kilkuset do kilku tysięcy paszportów Republiki Paragwaju, które następnie szmuglowane były do gett okupowanej Polski i ratowały ich żydowskich posiadaczy przed wywózką do obozów zagłady. Paszporty Paragwaju, w odróżnieniu od paszportów innych państw Ameryki Łacińskiej, miały szczególną wartość, ponieważ kraj ten – pod naciskiem Polski i Stolicy Apostolskiej – tymczasowo uznał ich ważność[4].

Pieniądze na przekupywanie konsula honorowego Paragwaju, berneńskiego notariusza Rudolfa Hügliego, pochodziły ze zbiórek organizowanych przez amerykańskich i szwajcarskich Żydów, a także z funduszy przekazywanych przez rząd na uchodźstwie na „opiekę nad uchodźcami”. Listy beneficjentów i ich zdjęcia szmuglowane były do Berna z okupowanej Polski dzięki sieci organizacji żydowskich, w szczególności Agudat Israel i Relico (Relief Committee for Jewish War Victims). Na ich czele stali Chaim Eiss oraz Abraham Silberschein.

Konsul Rokicki odszedł ze służby w 1945 roku po utworzeniu Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej i osiadł na stałe w Szwajcarii.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Nazwisko Rokickiego przez lata nie pojawiało się w literaturze, choć znalazło się w 1945 w podziękowaniach od Agudat Israel dla polskiego poselstwa obok nazwisk posła Aleksandra Ładosia, Juliusza Kühla oraz Stefana Ryniewicza. Organizacja twierdziła w nim, że bez ich działalności nie udałoby się uratowanie „wielu setek osób”[5]. O roli Rokickiego w akcji ratowania Żydów napisali po raz pierwszy w sierpniu 2017 roku dziennikarze Mark MacKinnon[6] oraz Zbigniew Parafianowicz i Michał Potocki[7]. W kwietniu 2019 roku Rokicki został uhonorowany przez Jad Waszem tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata[8].

W czerwcu 2019 został pośmiertnie odznaczony Medalem Virtus et Fraternitas[9][10].

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

W jednym z dokumentów[11] oraz w artykule MacKinnona[6] występuje wzmianka, że paszporty wypisywali – obok Rokickiego – również Juliusz Kühl i Stefan Ryniewicz. Jest to mało prawdopodobne ze względu na brak doświadczenia konsularnego Kühla i wyższy status Ryniewicza, który był wówczas zastępcą szefa placówki. Ponadto sam Kühl, którego status dyplomatyczny nie był uznawany przez Szwajcarów, wskazał w czasie swojego przesłuchania na Rokickiego, zaś poselstwo nie zaprzeczyło tym twierdzeniom.

Kontrowersja Instytutu Yad Vashem[edytuj | edytuj kod]

W kwietniu 2019 roku instytut Yad Vashem poinformował o przyznaniu tytułu Sprawiedliwego wśród Narodów Świata konsulowi Konstantemu Rokickiemu, którego uznał za lidera Grupy Berneńskiej i o przyznaniu wyrazów uznania "konsulom" Aleksandrowi Ładosiowi i Stefanowi Ryniewiczowi[12]. Decyzja zawierająca poważne błędy faktograficzne (Ładoś i Ryniewicz byli przełożonymi Rokickiego, a nie jego podwładnymi i żaden z nich nie był konsulem) spotkała się z protestem rodziny Rokickiego, której przedstawicielka odmówiła przyjęcia medalu do wyjaśnienia sprawy dwóch pozostałych dyplomatów[13]. Decyzja wywołała także reakcję ponad 30 ocalonych przez Grupę Berneńską, którzy wystosowali do Yad Vashem list protestacyjny[14]. Również ambasador RP w Szwajcarii Jakub Kumoch, określił decyzję Yad Vashem jako "nieporozumienie"[15], podkreślając, że Rokicki działał pod kierownictwem Ładosia i Ryniewicza[16]. Zaprotestował również jeden z odkrywców Grupy Berneńskiej, polski konsul honorowy w Zurychu Markus Blechner[17].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michał Potocki: Grupa Ładosia ratująca Żydów, to był sprawny mechanizm. „Badacze ustalają nazwiska ocalonych i ich potomków”. wiadomosci.dziennik.pl. [dostęp 2019-02-13].
  2. Końcowe prace nad listą ocalałych z tzw. Grupy Ładosia. thenews.pl. [dostęp 2019-02-13].
  3. Informacja o zmarłych: Rokicki Konstanty, nekrologi-baza.pl [dostęp 2017-12-05].
  4. List nuncjusza apostolskiego do posła USA w Szwajcarii (oryginał w Archiwum Federalnym w Bernie).
  5. List dziękczynny Harry’ego A. Goodmana z 2 stycznia 1945, adresowany do MSZ RP w Londynie (oryginał w Instytucie gen. W. Sikorskiego w Londynie).
  6. a b Mark Mackinnon: He should be as well known as Schindler’: Documents reveal Canadian citizen Julius Kuhl as Holocaust hero, The Globe and Mail.
  7. Michał Potocki, Zbigniew Parafianowicz: Polak na polecenie rządu ratował Żydów od Holokaustu. Świat się o tym nie dowiedział, „Gazeta Prawna” 7 sierpnia 2017.
  8. Konsul Konstanty Rokicki uznany przez Yad Vashem za Sprawiedliwego Wśród Narodów Świata. wiadomosci.dziennik.pl. [dostęp 2019-04-16].
  9. M.P. z 2019 r. poz. 658 – pkt 11.
  10. Prezydent wręczył Medale Virtus et Fraternitas. prezydent.pl, 19 czerwca 2019. [dostęp 2019-06-19].
  11. Zeznania Rudolfa Hügliego z 14 stycznia 1943 (oryginał w Archiwum Federalnym w Bernie).
  12. PAP: Yad Vashem: Konstanty Rokicki kluczowy w Grupie Berneńskiej. gosc.pl. [dostęp 2019-06-03].
  13. Zbigniew Parafianowicz, Michał Potocki: Błędy we wniosku Yad Vashem ws. Rokickiego. Nie wiadomo, czy krewna bohatera weźmie udział w uroczystościach. wiadomosci.dziennik.pl. [dostęp 2019-06-03].
  14. Marcin Makowski: Grupa Ocalałych pisze do Yad Vashem. Chodzi o polskich dyplomatów. opinie.wp.pl. [dostęp 2019-06-03].
  15. PAP: Yad Vashem explains honouring just one Bernese Group member. tvp.pl. [dostęp 2019-06-03].
  16. Jakub Kumoch: The Polish Holocaust hero you’ve never heard of. blogs.timesofisrael.com. [dostęp 2019-06-03].
  17. PAP: Cała grupa Ładosia z tytułami Sprawiedliwych wśród Narodów Świata? "Wypaczenie istoty wspólnej akcji". wiadomosci.dziennik.pl. [dostęp 2019-06-03].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]