Konstytucja Liechtensteinu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Konstytucja Liechtensteinu z 1921 roku
Data wydania 5 października 1921 roku
Rodzaj aktu konstytucja
Przedmiot regulacji prawo konstytucyjne
Status obowiązująca
Wejście w życie ostatniej zmiany 2003
Zastrzeżenia dotyczące pojęć prawnych
Liechtenstein
Godło Liechtensteinu
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Liechtensteinu

Konstytucja Liechtensteinukonstytucja obowiązująca w Liechtensteinie. Została ona wprowadzona w 1921 w wyniku negocjacji między Komitetem Konstytucyjnym a delegatami księcia Jana II.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Poprzednie konstytucje[edytuj | edytuj kod]

Pierwszą ustawą zasadniczą Liechtensteinu była konstytucja z 1818 roku. Została ona wprowadzona w życie przez księcia Jana I, jako wypełnienie zobowiązań wynikających z Aktu Związkowego Związku Niemieckiego[1].

Konstytucje ta była zachowawcza, podtrzymywała podział stanowy i absolutną władzę księcia. Powołano Landtag, który miał głównie charakter doradczy, wszystkie uchwalone przez niego ustawy mogły być zatwierdzone lub odrzucone przez księcia[2].

Jan II Dobry, za jego rządów uchwalono dwie konstytucje.

Pierwsza próby wymuszenia zmiany konstytucji pojawiły się podczas Wiosna Ludów, w 1848 roku. Urzędujący książę Alojzy II przedłużał prace nad nową ustawą, aż do momentu wygaśnięcia niepokoi społecznych[3]. W 1858 roku na tron wstąpił jego syn Jan II. Reformatorskie zapatrywania nowego księcia doprowadziły do uchwalenia w 1862 roku nowej konstytucji[4].

Monarcha zachowywał większość władzy wykonawczej, pewne aspekty władzy sądowniczej, miał też możliwość wydawania dekretów. Wzrosła rola Landtagu, do którego wchodzić miało teraz 12 wybieralnych deputowanych i 3 z nominacji księcia. Z trzech instancji sądów, tylko pierwsza znajdowała się na terenie księstwa, pozostałe znajdowały się w Austrii, w Innsbrucku i Wiedniu. Podstawą dla sądów były austriackie kodeksy: cywilny z 1812 i karny z 1852 roku[5].

I Wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Konstytucja z 1862 roku obowiązywała z drobnymi zmianami bez przeszkód do wybuchu I wojny światowej. W trakcie konfliktu Liechtenstein ogłosił neutralność, która była kłopotliwa, ze względu na związek państwa z Austro-Węgrami. Potrzeba zerwania zależności stałą się jasna w 1918 roku, w obliczu porażki państw centralnych. W tej sytuacji 8 listopada doszło do zamachu stanu. Nowe władze zgodnie z programem Volkspartei chciały związku państwa z Szwajcarią oraz zwiększenia roli mieszkańców Liechtensteinu w zarządzaniu księstwem. W celu sporządzenia nowej konstytucji 17 grudnia 1918 roku został wybrany Komitet Konstytucyjny, który wraz z delegatami księcia opracował nową ustawę zasadniczą. Konstytucja została zaakceptowana przez radę 24 sierpnia 1921 roku i opublikowana w dniu urodzin księcia, 5 października[6].

Treść[edytuj | edytuj kod]

Konstytucja składała się z 9 rozdziałów, podzielonych na 115 artykułów[7]. Choć liczby te są zbliżone w poprzedniej ustawie (9 rozdziałów i 124 artykuły), to jedynie preambuła została skopiowana do nowego aktu[4].

Władzę wykonawczą stanowi książę i rząd. Każde prawo uchwalone przez parlament musi zostać potwierdzone przez księcia zanim nabierze mocy. Książę może wyznaczać urzędników, decydować w sprawie obrad parlamentu, a w sytuacjach kryzysowych może samodzielnie rządzić państwem. Posiada też immunitet. Rząd o sześcioletniej kadencji składa się z pięciu osób pochodzących z Liechtensteinu. W konstytucji znalazła się zasada, że z każdego z dystryktów muszą się w nim znaleźć przynajmniej dwie osoby. Są oni wyznaczani przez premiera (dwóch musi być deputowanymi) i akceptowani przez parlament[8].

Inicjatywa ustawodawcza może być podjęta na różne sposoby. Prawem to posiada książę, parlament jak i każdy uprawniony do głosowania obywatel. Wybory do parlamentu przeprowadzane są w sposób równy, bezpośredni, powszechny i tajny. Prawo do głosowania mieli jedynie mężczyźni. Spośród 15 deputowanych wybieranych na czteroletnią kadencję 9 wybieranych jest w dystrykcie Oberland, zaś 6 w Unterland. Mają oni immunitet, który nie obowiązuje w wypadku przyłapania deputowanego in flagranti. Przegłosowanie ustawy wymaga absolutnej większości głosów, w sytuacji gdy obecnych jest przynajmniej 10 deputowanych. W przypadku zmian w konstytucji wymagana jest jednomyślność głosujących, lub 3/4 głosów w dwóch następujących po sobie sesjach. W przerwach między obradami landtagu jego obowiązki pełni Komitet Narodowy, złożony z pięciu deputowanych. Możliwość zgłaszania projektów ustaw i udziału w ich opracowaniu mają niekarani mężczyźni, którzy ukończyli 21 lat. Istnieje możliwość poddania różnych kwestii pod referendum. Aby do tego doszło inicjatorzy muszą zebrać 600 podpisów lub rezolucje 3 gmin (w przypadku rozwiązania parlamentu liczby te wzrastają do 900 i 4)[9].

Konstytucja zakłada istnienie trójstopniowego sądownictwa – Landgericht, Obergericht i Kassationshof (oprócz nich na terenie księstwa działają od 1916 roku niekonstytucyjne sądy pokoju). Sędziowie wybierani są przez parlament, przy czym z uwagi na niewielkie zaludnienie księstwa akceptowani są również prawnicy austriaccy i szwajcarscy. W księstwie funkcjonuje również sąd administracyjny i Sąd Najwyższy – w jego kompetencje wchodzi interpretowanie konstytucji oraz kwestie związane z wyborami i kompetencja urzędów[10]. Książę dysponuje prawem łaski, które nie dotyczy spraw normowanych przez prawo celne oraz członków rządu skazanych podczas pełnienia obowiązków[8].

Kościół katolicki jest kościołem państwowym, katolicy nie mają prawa do rozwodu. W pozostałych kwestiach istnieje pełna swoboda co wyznawanej religii i wyrażanych poglądów. Wojsko nie istnieje, ale obywatele, którzy nie przekroczyli sześćdziesięciu lat mogą być powołani do obrony państwa[8].

Zmiany[edytuj | edytuj kod]

Konstytucja Liechtensteinu przeszła w ciągu lat wiele zmian. Jedną z ważniejszych było wprowadzenie w 1939 roku zasady proporcjonalnej ordynacji wyborczej. Innymi było zagwarantowanie możliwości odwołania rządu oraz jego kolegialności[7].

Do znacznych zmian w ustawie zasadniczej doszło w wyniku referendum konstytucyjnego w marcu 2003 roku. Zwiększono w niej zdecydowanie uprawnienia księcia. W ich skład wchodzi prawo absolutnego weta, inicjatywa ustawodawcza, możliwość dowolnego rozwiązywania parlamentu[11] i odwołania rządu (czego nie może zrobić parlament). Daje to księciu największe prawa, spośród wszystkich urzędujących monarchów europejskich. Formą zabezpieczenia przed absolutyzmem jest zagwarantowana możliwość zniesienia monarchii w drodze referendum (art. 113)[12]. Dopuszczalne jest także wotum nieufności wobec księcia (art. 13 ter), w obu wypadkach do zgłoszenia wniosku potrzeba przynajmniej 1500 obywateli.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jureczko i Wac 2007 ↓, s. 88.
  2. Jureczko i Wac 2007 ↓, s. 88–89.
  3. Jureczko i Wac 2007 ↓, s. 90.
  4. a b Jureczko i Wac 2007 ↓, s. 92.
  5. Jureczko i Wac 2007 ↓, s. 92–94.
  6. Jureczko i Wac 2007 ↓, s. 104–107.
  7. a b Jureczko i Wac 2007 ↓, s. 107.
  8. a b c Jureczko i Wac 2007 ↓, s. 109.
  9. Jureczko i Wac 2007 ↓, s. 110–111.
  10. Jureczko i Wac 2007 ↓, s. 111.
  11. Nowe wybory po rozwiązaniu zarządzane są w ciągu 6 tygodni, posiedzenie zwołyane jest w ciągu 2 tygodni (art. 50). W tym czasie obowiązki jego pełni wyłoniona Komisja (art. 71 i n).
  12. Jureczko i Wac 2007 ↓, s. 134–135.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]