Konstytucja weimarska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Strona tytułowa broszurki z konstytucją weimarską

Konstytucja weimarska (niem. Die Verfassung des Deutschen Reichs – Konstytucja Rzeszy Niemieckiej) – konstytucja niemiecka z 11 sierpnia 1919 uchwalona przez rewolucyjne Zgromadzenie Narodowe. Zastąpiła Konstytucję Rzeszy Niemieckiej z 1871.

Rzesza Niemiecka po 1919 stała się republiką, a władza pochodziła bezpośrednio od narodu. Na obszar Rzeszy składało się 18 (początkowo 21) krajów związkowych z wyjątkiem terenów wyłączonych przez traktat wersalski. Były to:

Każdy z krajów miał swój sejm, złożony z członków wybranych w pięcioprzymiotnikowych wyborach (równych, proporcjonalnych, bezpośrednich, powszechnych i tajnych), parlament jak i rząd. W art. 6 wyliczono 20 spraw, które były w kompetencji głównych organów federacji. Były m.in. polityka finansowa, polityka zagraniczna, administracja kolonii, sprawy łączności (poczta, kolej etc.). Ustawodawstwo organów centralnych miało pierwszeństwo przed prawem krajowym, a to nie mogło być z nim sprzeczne.

Sejm Rzeszy[edytuj | edytuj kod]

Reichstag składał się z posłów wybranych przez naród w ilości proporcjonalnej do ludności danego kraju, lecz ich liczba nie mogła przekroczyć 40%. Prawa wyborcze posiadali zarówno mężczyźni jak i kobiety, a cenzus wieku obniżono do lat 20. Miał obowiązek zbierania się minimum co roku, na żądanie prezydenta lub 1/3 posłów. Jego kadencja trwała 4 lata, przy czym mógł zostać rozwiązany przez prezydenta. Posiadał inicjatywę ustawodawczą jak i wyznaczał kierunek polityce rządu, który kontrolował.

Prezydent Rzeszy[edytuj | edytuj kod]

Wybierany był przez naród na 7-letnią kadencję w wyborach powszechnych. Mógł nim zostać każdy Niemiec, który ukończył 35 lat. Prezydent reprezentował państwo na zewnątrz, zawierał w imieniu Rzeszy traktaty, przyjmował ambasadorów, mianował kanclerza (szefa rządu) oraz na jego wniosek ministrów, był zwierzchnikiem sił zbrojnych, podpisywał i ogłaszał ustawy oraz posiadał prawo łaski. Mógł rozwiązać Reichstag jednak tylko raz jeden z tego samego powodu (art. 25). Wszystkie rozporządzenia prezydenta wymagały kontrasygnaty kanclerza lub odpowiedniego ministra. Był odpowiedzialny konstytucyjnie jak i mógł zostać odwołany poprzez referendum ludowe na wniosek 2/3 posłów. Zwoływał obrady parlamentu. Mógł zawiesić prawa obywatelskie po powiadomieniu parlamentu[1].

 Osobny artykuł: Prezydenci Niemiec.

Rząd Rzeszy[edytuj | edytuj kod]

Składał się z kanclerza i ministrów. Rząd musiał uzyskać poparcie parlamentu, był przed nim odpowiedzialny politycznie i konstytucyjnie. Wytyczne jego polityki określał kanclerz.

Rada Rzeszy[edytuj | edytuj kod]

Kraje związkowe reprezentowane były przez członków swoich rządów. Każdy posiadał jeden głos. Więksi członkowie 1 delegata na 1 milion mieszkańców, przy czym nie można było przekroczyć 40% ilości głosów w celu uniknięcia dominacji jednego z krajów. Rada jako taka nie posiadała prawa inicjatywy ustawodawczej. Składane były do niej projekty ustaw przez rządy krajowe, a ta przekazywała je do Sejmu. Posiadała weto zawieszające. Mogło zostać odrzucone kwalifikowaną większością 2/3 głosów Reichstagu. Miała być kontynuacją Rady Związkowej działającej w II Rzeszy. W rzeczywistości posiadała o wiele mniejsze znaczenie. Konstytucja nie zawierała dokładnego opisu zadań i kompetencji, przez co jej rola znacznie zmalała w porównaniu do pierwowzoru.

Sądownictwo[edytuj | edytuj kod]

Został utworzony Najwyższy Trybunał Rzeszy w celu rozwiązywania sporów między członkami federacji. Każdy z krajów członkowskich miał prawo do posiadania własnego sądownictwa.

Po roku 1933[edytuj | edytuj kod]

Ustawa o pełnomocnictwach z 23 marca 1933 dozwalała rządowi Rzeszy[2] na wydawanie ustaw bez względu na brzmienie Konstytucji i bez konieczności uzyskiwania każdorazowej zgody Reichstagu. Ograniczenia były czysto formalne (zakaz likwidacji instytucji Reichstagu, Rady Rzeszy, rządu i prezydenta) i wkrótce zlekceważone. Radę Rzeszy rozwiązano 14 lutego 1934 wkrótce po ustawie z 30 stycznia 1934 o przejęciu suwerenności krajów przez Rzeszę, latem tego roku połączono urzędy prezydenta i kanclerza. Pozostałe wymienione instytucje obradowały coraz rzadziej, Reichstag ostatni raz 26 kwietnia 1942, rząd zaprzestał posiedzeń 5 lutego 1938 od afery Blomberga (podpisy ministrów pod uchwałami zbierano obiegiem), kluczowe decyzje kanclerz podejmował sam (czasem zlecając podpisanie ich dygnitarzom, jak szef OKW, pełnomocnik Planu Czteroletniego czy Komisarz Rzeszy Umacniania Niemczyzny).

Ustawa zasadnicza Republiki Federalnej Niemiec w art. 140 przejęła z Konstytucji z 1919 art. 136 (wolność wyznania), 137 (zakaz religii urzędowej), 138 (gwarancje własności związków wyznaniowych i stowarzyszeń dobroczynnych), 139 (ustawowe regulowanie dni wolnych) i 141 (gwarancja dobrowolności obrzędów religijnych w siłach zbrojnych, zakładach karnych, szpitalach i innych zakładach publicznych).

Przypisy

  1. Zgodnie z art. 48 Konstytucji w przypadku poważnego naruszenia lub zagrożenia bezpieczeństwa publicznego i porządku, prezydent mógł wydać konieczne zarządzenia (nötigen Maßnahmen) w celu przywrócenia owego bezpieczeństwa i porządku, a w razie potrzeby uciec się do pomocy siły zbrojnej. W tym celu mógł przejściowo zawiesić zupełnie lub częściowo prawa obywatelskie, gwarantowane w Konstytucji w art. 114 (wolność osobista), 115 (nietykalność mieszkania), 117 (tajemnica korespondencji), 118 (wolność słowa i druku), 124 (wolność zrzeszania) i 153 (prawo własności). Wszystkie takie zarządzenia powinien podać bezzwłocznie do wiadomości Reichstagu, który mógł je uchylić. Bliższe szczegóły określić miała ustawa, do której uchwalenia przez Reichstag nie doszło. Pożar Reichstagu był pretekstem do wydania takiego rozporządzenia w 1933. Analiza: Eberhard Jäckel, Panowanie Hitlera, Wrocław 1989.
  2. Był to rząd koalicyjny i likwidacja partii innych niż NSDAP latem 1933 pozbawiała tę ustawę podstaw. Tamże.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Michał Szczaniecki, Powszechna historia państwa i prawa, Wydanie 9 LexisNexis
  • Krystyna Kamińska, Andrzej Gaca, Historie powszechna ustrojów państwowych, TNOiK 2002.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]