Kontynent

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Podział na kontynenty:

     Afryka

     Ameryka Południowa

     Ameryka Północna

     Antarktyda

     Australia

     Azja

     Europa

Porównanie powierzchni i zaludnienia kontynentów

Kontynent (łac. continens – łączny[1]) – w geografii fizycznej: olbrzymi pod względem powierzchni (rzędu kilku mln km2) obszar lądu, otoczony (oblany) ze wszystkich stron morzami i oceanami, a z innymi kontynentami połączony co najwyżej wąskimi przesmykami (Ameryka Północna i Ameryka Południowa, Eurazja i Afryka)[1][2][3]. W geotektonice i geomorfologii, kontynent określa się jako lądową część cokołu (bloku) kontynentalnego, (do którego należy szelf kontynentalny z morzami szelfowymi)[4][2][3], kontynent obejmuje więc także przybrzeżne wyspy, znajdujące się na tym samym cokole kontynentalnym[5].

Ogólnie, na gruncie geografii fizycznej, geologii i geotektoniki, można wyróżnić współcześnie[1][2][3] 6 kontynentów:

przy czym:

Historia pojęcia[edytuj | edytuj kod]

Etymologia słowa nie jest jasna. Być może[według kogo?] pochodzi od łacińskich określeń: terra continans – ciągły obszar ziemi lub terra continente, a to od cum tenere – trzymające się razem.

Definicja kontynentu, ewoluująca przez stulecia, obrazowała aktualny stan wiedzy Europejczyków (stąd jest silnie europocentryczna). Początkowo starożytni wydzielali trzy kontynenty: Europę, Azję i Libię (czyli Afrykę). Ten podział nie zwracał w ogóle uwagi na ich „wyspiarskość”, ale na różnice między zamieszkującymi je ludami[potrzebne źródło]. Taką wizję przekazuje też[potrzebne źródło] biblijna opowieść o trzech synach Noego: Semie, Chamie i Jafecie, których potomkowie zasiedlili poszczególne kontynenty.

Odkrycie Nowego Świata przyniosło zmianę koncepcji kontynentu i zwiększyło nacisk na aspekt wyspiarski[potrzebne źródło]. Jednak Europa pozostała uznawana za jeden z kontynentów. Kolejne odkrycia geograficzne doprowadziły do odkrycia dwóch "nowych" kontynentów, Australii i Antarktydy.

Wiek dwudziesty i naukowe podejście w geografii wywołały dyskusję nad istotą kontynentu[potrzebne źródło]. Termin ten podzielił jednak los innych, których potoczne i umowne użycie mija się z naukowymi wizjami.[potrzebne źródło]

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Mapa Buckminstera Fullera pokazuje lądy z minimalnymi odległościami między sobą, tak, że tworzą jakby jeden ciągły kontynent.

Jedynie w przypadku Antarktydy, wyraźnie oddzielonej od pozostałych lądów i o znacznej powierzchni, nie istnieją żadne kontrowersje co do uznania jej za kontynent. Pozostałe są przedmiotem licznych dyskusji[potrzebne źródło].

Europa i Azja czy Eurazja?[edytuj | edytuj kod]

Z punktu widzenia geografii fizycznej Europa i Azja to jeden kontynent. Ich wyodrębnianie jako oddzielnych kontynentów jest głównie uwarunkowane historycznie. W świetle powyższej definicji kontynentu podział taki nie wydaje się słuszny, a Europę można uznawać jedynie za subkontynent lub silnie rozbudowany półwysep Eurazji. Zaproponowana nazwa „nowego” kontynentu jest zlepkiem istniejących nazw, co wskazuje tylko[według kogo?] na jego sztuczność. Za to w wyobrażeniach społecznych (atlasy, opracowania popularnonaukowe, dyskurs polityczny, itp.) powszechnie mówi się[kto?] o Europie i Azji jako dwóch oddzielnych całościach. Zwolennicy Eurazji proponują mówić o Europie i Azji jako o częściach świata, ale ten termin jest jeszcze bardziej niejednoznaczny[według kogo?] niż kontynent. Niektórzy[kto?] idą jeszcze dalej i do tej dwójki dołączają Afrykę, tworząc Eurafrazję, co nie ma potwierdzenia w danych geologicznych, gdyż w skorupie Ziemi istnieje wyraźna granica między płytą afrykańską a płytą eurazjatycką.

Ameryka czy Ameryki?[edytuj | edytuj kod]

Zazwyczaj wyróżnia się dwie Ameryki, Północną i Południową. Podział ten nie pokrywa się z innym popularnym podziałem według kryterium kulturowego na Amerykę Łacińską i Anglosaską. Inni[kto?] natomiast uważają je za jedną całość, co znalazło odzwierciedlenie na fladze olimpijskiej.

Australia – wyspa czy kontynent?[edytuj | edytuj kod]

Po odkryciu Australii została ona uznana za kontynent, choć niekiedy jest nazywana[przez kogo?] największą wyspą. Ale ta granica pozostaje również kwestią umowną, więc trudno podlegającą dyskusji. Inną kwestią pozostaje problem Oceanii, którą przyłącza się[kto?] do Australii. Niekiedy Australię uznaje się[kto?] jako integralną część Oceanii. Wówczas używa się pojęcia „Australia i Oceania”.

Alternatywne listy kontynentów[edytuj | edytuj kod]

Koła na fladze olimpijskiej symbolizują pięć zamieszkanych kontynentów

Model z siedmioma kontynentami jest nauczany głównie w Europie Zachodniej i Ameryce Północnej[potrzebne źródło]. Choć w tej drugiej w dyskursie naukowym dominuje model z sześcioma kontynentami (z Eurazją)[potrzebne źródło]. Model z sześcioma kontynentami (ale z jedną Ameryką) pojawia się w Europie Wschodniej i Ameryce Południowej[potrzebne źródło]. Koła na fladze olimpijskiej symbolizują pięć zamieszkanych kontynentów[potrzebne źródło] z Ameryką jako jednym kontynentem.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło kontynent w Wikisłowniku
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o kontynencie

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Słownik pojęć geograficznych, 1973, s. 209.
  2. 2,0 2,1 2,2 Wielka Encyklopedia PWN t. 14, 2003, s. 321.
  3. 3,0 3,1 3,2 Geografia świata - encyklopedia PWN t. 1 - środowisko przyrodnicze, 2008, s. 486.
  4. M. Klimaszewski, Geomorfologia, 1981, s. 84.
  5. Jan Flis; Szkolny Słownik Geograficzny; Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne; wydanie trzecie; Warszawa; 1985; s. 113.