Konzerthaus Berlin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Konzerthaus Berlin
Ilustracja
Budynek w 2015 roku
Typ teatru obiekt koncertowy, filharmonia
Państwo  Niemcy
Kraj związkowy  Berlin
Lokalizacja Berlin
Położenie na mapie Berlina
Mapa konturowa Berlina, w centrum znajduje się punkt z opisem „Konzerthaus Berlin”
Położenie na mapie Niemiec
Mapa konturowa Niemiec, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Konzerthaus Berlin”
Ziemia52°30′49″N 13°23′32″E/52,513611 13,392222
Strona internetowa teatru
Widok na budynek Teatru Narodowego i Katedrę Niemiecką w 1815 roku
Historia Schauspielhausu
Szkic budynku autorstwa Karla Friedricha Schinkla około 1830 roku
Schauspielhaus w 1821 roku
Schauspielhaus w 1825 roku
Widok na Gendarmenmarkt z Schauspielhausem i Katedrą Francuską w 1910 roku
Ruiny Schauspielhausu i Katedry Francuskiej w 1951 roku
Schauspielhaus w 1968 roku
Schauspielhaus w 2008 roku
Wnętrza Schauspielhausu
Wielka sala koncertowa po odbudowie w 1984 roku
Wielka sala koncertowa w 2007 roku
Apollo w rydwanie zaprzężonym w gryfy – dzieło Christiana Friedricha Tiecka wykonane około 1820 roku

Konzerthaus Berlin[1][a] (także: Schauspielhaus, Schauspielhaus Berlin, Schauspielhaus am Gendarmenmarkt[1][b]) – klasycystyczny budynek teatralny, znajdujący się w Berlinie, w dzielnicy Mitte, na placu Gendarmenmarkt.

Budynek został zbudowany według projektu architekta Karla Friedricha Schinkla w latach 1818–1821. W 1821 roku otwarto tu Königliches Schauspielhaus, a w latach 1919–1945 mieścił się tu Preußisches Staatstheater (pol. „Pruski Teatr Państwowy”). Teatr został zniszczony podczas II wojny światowej, a jego odbudowa rozpoczęła się w 1976 roku. Budynek otwarto ponownie jako dom koncertowy w 1984 roku, a w 1994 roku oficjalnie nadano mu nazwę Konzerthaus. Jest wpisany do rejestru berlińskiego urzędu krajowego ds. ochrony zabytków jako Schauspielhaus pod numerem 09065015[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Już w 1776 roku z polecenia pruskiego króla Fryderyka II Wielkiego na obszarze położonym równolegle do dwóch katedr: Niemieckiej i Francuskiej otwarto mały dom komediowy (niem. Komödienhaus), zbudowany według projektu wyższego naczelnika budowlanego Johanna Boumana[3][2]. Na początku XIX wieku na miejscu domu komediowego wybudowano zaprojektowany przez architekta Carla Gottharda Langhansa budynek Teatru Narodowego (niem. Nationaltheater), którego otwarcie miało miejsce 1 stycznia 1802 roku[3][2].

Teatr Narodowy mógł pomieścić 2 tysiące widzów, jednak z powodu podłużnego kształtu widowni akustyka była niezbyt dobrej jakości i widzowie nie słyszeli dobrze aktorów[4]. Z uwagi na niezbyt atrakcyjną bryłę teatr często był nazywany „kufrem” lub „wiekiem trumny”[4][5]. Budynek ten uległ zniszczeniu wskutek pożaru w 1817 roku[3]. Po tym wydarzeniu król Fryderyk Wilhelm III zlecił architektowi Karlowi Friedrichowi Schinklowi zaprojektowanie nowego gmachu teatralnego, tak aby mógł stanąć na fundamentach spalonego obiektu[3][2].

Budowę nowego, klasycystycznego budynku rozpoczęto w 1818 roku, zaś jego otwarcie odbyło się 26 maja 1821 roku - wystawiono wtedy premierową wersję sztuki Johanna Wolfganga von Goethego z 1787 roku pt. Ifigenia w Taurydzie[3][2][5]. 8 czerwca 1821 roku wystawiono tu po raz pierwszy operę Carla Marii von Webera zatytułowaną Wolny strzelec[6]. W późniejszych czasach w budynku koncertowali Niccolò Paganini (1829) i Ferenc Liszt (1843), dyrygowali Felix Mendelssohn-Bartholdy (1842) i Richard Wagner (1844)[6].

W latach 1883-1884 ze względów ekonomicznych pokrytą tynkiem fasadę budynku oblicowano piaskowcem[2]. W 1919 roku teatr przemianowano na Staatstheater (pol. „Teatr Państwowy”)[6].

Teatr został zniszczony podczas II wojny światowej[7]. Władze NRD podjęły decyzję o jego odbudowie z zamiarem utworzenia tu wschodnioberlińskiej filharmonii[2]. Odbudowa pod kierownictwem Erhardta Gißkego, Manfreda Prassera i Klausa Justa rozpoczęła się dopiero w 1976 roku[7][2]. W jej trakcie w dużym stopniu zrekonstruowano zewnętrzne formy budynku, z kolei wnętrza poddano przebudowie mającej na celu dostosowanie ich do nowej funkcji gmachu. W następstwie dyskusji na temat wystroju nowych pomieszczeń, w której poważnie brano pod uwagę urządzenie ich w oparciu o nowoczesną stylistykę ostatecznie zdecydowano się na swobodną adaptację wystroju oryginalnych wnętrz Schinkla[2]. Budynek otwarto ponownie jako dom koncertowy 1 października 1984 roku koncertem berlińskiej orkiestry Berliner Sinfonie-Orchester pod batutą Clausa Petera Flora i Kurta Sanderlinga[6]. W 1994 roku teatr oficjalnie przemianowano na Konzerthaus[7].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Budynek jest podzielony na trzy części: środkową ze sceną, widownią i foyer, lewe skrzydło z salą koncertową i balową oraz trzypiętrowe prawe skrzydło z pomieszczeniami zaplecza teatralnego, biurami administracji i salą prób[8]. Widownia pomieścić mogła 1600 widzów i została zaprojektowana w myśl propozycji Schinkla, Gilly'ego i Langhansa z 1813 roku półkolistego teatru antycznego, by zapewnić optymalną widoczność i akustykę[8]. Odbudowany po II wojnie światowej teatr może pomieścić od 1507 do 1677 widzów w zależności od wielkości sceny[9].

Formy zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Jako model dla układu ozdobionej pilastrami fasady budynku posłużył pomnik greckiego stratega Trazyllosa zbudowany w Atenach w 320 roku p.n.e.[2]. Schinkel chciał ujednolicić gmach poprzez wybór greckich „form i sposobów konstrukcyjnych” oraz jednoczesne unikanie wszelkich łuków i sklepień. Zastosował za to harmonijne połączenie portyków z kolumnami i porządku pilastrowego w pasach między oknami[2].

Fasady gmachu cechuje bogata dekoracja rzeźbiarska wykonana przez Christiana Friedricha Tiecka, zawierająca starożytne przedstawienia różnych dziedzin sztuki co jest odniesieniem do funkcji budynku oraz realizacją wskazówek Karla Friedricha Schinkla. W skład dekoracji wchodzą: symbole sztuki scenicznej na szczycie części budynku zawierającej scenę, grupa Niobe na szczycie portyku, bachanalia na szczycie północnym oraz Orfeusz i Eurydyka na szczycie południowym[2].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W tłum. na j. pol. Konzerthaus oznacza „dom koncertowy”.
  2. W tłum. na j. pol. Schauspielhaus oznacza „dom widowiskowy”.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Brigitte Ferlet: Konzerthaus Berlin (niem.). berlin-die-hauptstadt.de, 2009. [dostęp 2019-07-26].
  2. a b c d e f g h i j k l Senatsverwaltung für Stadtentwicklung und Umwelt: Schauspielhaus (niem.). W: Denkmaldatenbank [on-line]. stadtentwicklung.berlin.de. [dostęp 2019-07-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-24)].
  3. a b c d e Konzerthaus Berlin - Schauspielhaus am Gendarmenmarkt (niem.). W: Sehenswürdigkeiten [on-line]. berlin.de. [dostęp 2019-07-30].
  4. a b Mark A. Radice: Opera in Context: Essays on Historical Staging from the Late Renaissance to the Time of Puccini. Hal Leonard Corporation, 1998, s. 148. ISBN 978-1-57467-032-5. [dostęp 2014-09-21]. (ang.)
  5. a b Johannes Cramer, Ulrike Laible, Hans-Dieter Nägelke (wyd.): Karl Friedrich Schinkel. Führer zu seinen Bauten. Band I: Berlin und Potsdam. München-Berlin: Deutscher Kunstverlag, 2008, s. 30. ISBN 978-3-422-06811-7.
  6. a b c d Konzerthaus Berlin: Geschichte (niem.). [dostęp 2014-10-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-10-26)].
  7. a b c Visit Berlin – Oficjalny portal turystyczny Berlina: Gendarmenmarkt Zespół architektoniczny pełen harmonii (pol.). [dostęp 2014-09-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-06)].
  8. a b Johannes Cramer, Ulrike Laible, Hans-Dieter Nägelke (wyd.): Karl Friedrich Schinkel. Führer zu seinen Bauten. Band I: Berlin und Potsdam. München-Berlin: Deutscher Kunstverlag, 2008, s. 32. ISBN 978-3-422-06811-7.
  9. Leo Beranek: Concert Halls and Opera Houses: Music, Acoustics, and Architecture. Springer Science & Business Media, 2004, s. 293. ISBN 978-0-387-95524-7. [dostęp 2014-10-04].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Galeria zdjęć Konzerthausu (ang.)