Kopytnik (roślina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kopytnik
Ilustracja
Kopytnik pospolity
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad magnoliowe
Rząd pieprzowce
Rodzina kokornakowate
Rodzaj kopytnik
Nazwa systematyczna
Asarum L.
Sp. Pl. 442. 1 Mai 1753[2]
Typ nomenklatoryczny
Asarum europaeum L.[2]

Kopytnik (Asarum L.) – rodzaj roślin z rodziny kokornakowatych. Obejmuje ok.70[1]-90 gatunków występujących głównie w Azji południowo-wschodniej, zasięg kilku gatunków obejmuje Amerykę Północną, jeden gatunek jest endemiczny dla Europy[3], w tym także rośnie w Polscekopytnik pospolity[4]. Niektóre gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne. Wiele gatunków jest zagrożonych (np. Asarum speciosum znany jest w naturze z trzech stanowisk)[5].

Asarum caudatum
Asarum maximum

Morfologia[edytuj]

Pokrój
Byliny z krótkim pionowym kłączem lub z kłączem długim i płożącym. Łodygi zielne[3].
Liście
Corocznie na szczytach kłączy na łodygach wyrasta kilka łuskowatych liści (katafili) oraz 1-2 liście asymilacyjne. Zwykle liście te są długoogonkowe, całobrzegie, o nasadzie sercowatej lub strzałkowatej[3].
Kwiaty
Wyrastają pojedynczo na szczycie łodygi, są promieniste lub nieco grzbieciste. Okwiat zrosłodziałkowy mniej lub bardziej przylega do zalążni, tworzy tubę dzwonkowatą, lejkowatą lub walcowatą, na końcach z 3 łatkami wyprostowanymi, odgiętymi lub zagiętymi. Pręcików 12 w dwóch okółkach, zalążnia dolna lub wpółdolna, 6-komorowa. Szyjek 6, wolnych lub zrosłych w kolumnę[3].
Owoce
Mięsista torebka, dojrzała pęka nieregularnie[3].

Systematyka[edytuj]

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)

Rodzaj siostrzany dla rodzaju Saruma, wraz z którym tworzy podrodzinę Asaroideae O. C. Schmidt, stanowiącą z kolei klad bazalny w obrębie rodziny kokornakowate Aristolochiaceae. Rodzina ta jest z kolei kladem bazalnym rzędu pieprzowce Piperales z kladu magnoliowych, będących jedną ze starszych linii rozwojowych okrytonasiennych[1].

Pozycja w systemie Reveala (1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Piperopsida Bartl., podklasa pieprzowe (Piperidae Reveal), nadrząd Lactoridanae Tahkt. ex Reveal & Doweld, rząd kokornakowce (Aristolochiales), rodzina kokornakowate (Aristolochiaceae Juss.), podrodzina Asaroideae Liunk, plemię Asareae Rchb., rodzaj kopytnik (Asarum L.)[6].

Gatunek rodzimy dla flory Polski[4]
Gatunki uprawiane[7][8]
Lista gatunków[9]

Zastosowanie[edytuj]

Różne gatunki z tego rodzaju uprawiane są jako rośliny ozdobne w Europie, Ameryce Północnej i Azji, zwłaszcza w Japonii. W tym ostatnim kraju w ramach sztuki koten engei (uprawa „klasycznych roślin”) wyselekcjonowano liczne kultywary rodzimych tam gatunków. Pozyskiwanie roślin z natury jest jednym z powodów zagrożenia wymarciem wielu rzadko spotykanych gatunków (w Japonii krytycznie zagrożonych jest 10 gatunków)[5].

Przypisy

  1. a b c Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2016-08-06].
  2. a b Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-21].
  3. a b c d e Asarum (ang.). W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2013-02-26].
  4. a b Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  5. a b Janet Marinelli (red.): Wielka encyklopedia roślin. Warszawa: Świat Książki, 2006, s. 169. ISBN 83-7391-888-4.
  6. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Asarum (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-21].
  7. Ludmiła (red.) Karpowiczowa: Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.
  8. Gawryś Wiesław: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina Botanica, 2008. ISBN 978-83-925110-5-2.
  9. Asarum (ang.). The Plant List. [dostęp 7 lipca 2016].