Kopytnik (roślina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kopytnik
Ilustracja
Kopytnik pospolity
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd magnoliopodobne
Rząd pieprzowce
Rodzina kokornakowate
Rodzaj kopytnik
Nazwa systematyczna
Asarum L.
Sp. Pl. 442. 1 Mai 1753[3]
Typ nomenklatoryczny

Asarum europaeum L.[3]

Kopytnik (Asarum L.) – rodzaj roślin z rodziny kokornakowatych. Obejmuje ok.70[2]-90 gatunków występujących głównie w Azji południowo-wschodniej, zasięg kilku gatunków obejmuje Amerykę Północną, jeden gatunek jest endemiczny dla Europy[4], w tym także rośnie w Polscekopytnik pospolity[5]. Niektóre gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne. Wiele gatunków jest zagrożonych (np. Asarum speciosum znany jest w naturze z trzech stanowisk)[6].

Asarum caudatum
Asarum maximum

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Byliny z krótkim pionowym kłączem lub z kłączem długim i płożącym. Łodygi zielne[4].
Liście
Corocznie na szczytach kłączy na łodygach wyrasta kilka łuskowatych liści (katafili) oraz 1-2 liście asymilacyjne. Zwykle liście te są długoogonkowe, całobrzegie, o nasadzie sercowatej lub strzałkowatej[4].
Kwiaty
Wyrastają pojedynczo na szczycie łodygi, są promieniste lub nieco grzbieciste. Okwiat zrosłodziałkowy mniej lub bardziej przylega do zalążni, tworzy tubę dzwonkowatą, lejkowatą lub walcowatą, na końcach z 3 łatkami wyprostowanymi, odgiętymi lub zagiętymi. Pręcików 12 w dwóch okółkach, zalążnia dolna lub wpółdolna, 6-komorowa. Szyjek 6, wolnych lub zrosłych w kolumnę[4].
Owoce
Mięsista torebka, dojrzała pęka nieregularnie[4].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)

Rodzaj siostrzany dla rodzaju Saruma, wraz z którym tworzy podrodzinę Asaroideae O. C. Schmidt, stanowiącą z kolei klad bazalny w obrębie rodziny kokornakowate Aristolochiaceae. Rodzina ta jest z kolei kladem bazalnym rzędu pieprzowce Piperales z kladu magnoliowych, będących jedną ze starszych linii rozwojowych okrytonasiennych[2].

Pozycja w systemie Reveala (1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Piperopsida Bartl., podklasa pieprzowe (Piperidae Reveal), nadrząd Lactoridanae Tahkt. ex Reveal & Doweld, rząd kokornakowce (Aristolochiales), rodzina kokornakowate (Aristolochiaceae Juss.), podrodzina Asaroideae Liunk, plemię Asareae Rchb., rodzaj kopytnik (Asarum L.)[7].

Gatunek rodzimy dla flory Polski[5]
Gatunki uprawiane[8][9]
Lista gatunków[10]

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Różne gatunki z tego rodzaju uprawiane są jako rośliny ozdobne w Europie, Ameryce Północnej i Azji, zwłaszcza w Japonii. W tym ostatnim kraju w ramach sztuki koten engei (uprawa „klasycznych roślin”) wyselekcjonowano liczne kultywary rodzimych tam gatunków. Pozyskiwanie roślin z natury jest jednym z powodów zagrożenia wymarciem wielu rzadko spotykanych gatunków (w Japonii krytycznie zagrożonych jest 10 gatunków)[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. a b c Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2016-08-06] (ang.).
  3. a b Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-21].
  4. a b c d e Asarum (ang.). W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2013-02-26].
  5. a b Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  6. a b Janet Marinelli (red.): Wielka encyklopedia roślin. Warszawa: Świat Książki, 2006, s. 169. ISBN 83-7391-888-4.
  7. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Asarum (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-21].
  8. Ludmiła (red.) Karpowiczowa: Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.
  9. Gawryś Wiesław: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina Botanica, 2008. ISBN 978-83-925110-5-2.
  10. Asarum (ang.). The Plant List. [dostęp 7 lipca 2016].