Korkowiec (roślina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Korkowiec
Ilustracja
Korkowiec amurski
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad różowe
Rząd mydleńcowce
Rodzina rutowate
Rodzaj korkowiec
Nazwa systematyczna
Phellodendron Ruprecht
Bull. Cl. Phys.-Math. Imp. Sci. Saint-Pétersbourg 15: 353. 1857[2]
Typ nomenklatoryczny
P. amurense Ruprecht[2]

Korkowiec (Phellodendron Rupr.) – rodzaj drzew z rodziny rutowatych. W obrębie rodzaju wymieniano różną liczbę gatunków (od dwóch do czterech[3] lub pięciu[4] czy nawet 10[5][6]), ale po rewizji taksonomicznej ustalono ich liczbę na dwa[7][8][9]. Rośliny te występują we wschodniej Azji od Wietnamu na południu, poprzez Chiny, Koreę, Japonię po Kraj Chabarowski na Rosyjskim Dalekim Wschodzie[9]. Jako rośliny ozdobne zostały rozprzestrzenione w strefie umiarkowanej od ok. połowy XIX wieku[10], w wielu miejscach rozprzestrzeniając się jako rośliny introdukowane, w tym także inwazyjne (np. w Nowym Jorku[8], czy w południowo-wschodniej Europie[9]. W przeszłości rodzaj był szerzej rozprzestrzeniony – jego skamieniałości znane są z wczesnego oligocenu z Ameryki Północnej, a od środkowego po pliocen z Europy[11]. Drzewa te rosną w różnych lasach liściastych, w przypadku P. chinense także mieszanych, górskich i w niższych położeniach, P. amurense często w dolinach rzek[3].

Korkowce sadzone są jako drzewa ozdobne[8], szczególnie efektowne w przypadku swobodnego wzrostu (jako soliter), pozwalającego na wyeksponowanie efektownej korony. Z drewna korkowca amurskiego, określanego jako „aksamitne”, wykonuje się narty, a z kory pływaki do sieci rybackich[5]. Dawniej używano jej także do wytwarzania korka gorszej jakości niż w przypadku pochodzącego od dębu korkowego, ale o podobnym zastosowaniu. Wykonywano z kory także płyty izolacyjne[12]. Kwiaty dostarczają pożytku pszczelego (zarówno nektaru jak i pyłku)[5]. Kora i olejek z owoców wykorzystywany jest w medycynie[10].

Naukowa nazwa rodzajowa utworzona została z greckich słów phellos, znaczącego „kora, korek”, i dendron, znaczącego „drzewo”[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Drzewa (osiągające w naturze do 15 m – P. chinense i 30 m – P. amurense[3]) o grubej, głęboko bruzdowanej[13][11], szarej i szarobrązowej korze[3]. Gałązki ciemnofioletowe[3]. Pąki pojedyncze, drobne, osłonięte nasadami liści[11].
Liście
Naprzeciwległe, nieparzysto pierzasto złożone[3][11], z 5–13 siedzącymi listkami[6] o brzegach drobno piłkowanych lub karbowanych, z gruczołami w nacięciach blaszki[3][11]. Liście aromatyczne[6].
Kwiaty
Rośliny dwupienne[11]. Kwiaty rozdzielnopłciowe, niepozorne – drobne i zielone, zebrane w wiechy wyrastające w kątach liści w szczytowych częściach pędów[6]. Kwiaty zwykle pięciokrotne, ale zarówno działek kielicha, jak i płatków korony występuje czasem większa liczba – do 8[6][3]. W kwiatach męskich 5 pręcików i mały dysk otaczający szczątkowy słupek. W kwiatach żeńskich dysku brak, pręciki zredukowane do prątniczków[11]. Zalążnia górna, pięciokoromowa[6], z pojedynczymi zalążkami w komorach, osadzona na gynoforze, z krótką szyjką słupka lub całkiem zredukowaną, znamię pięciołatkowe, trwałe[11].
Owoce
Czarne, pięciokanciaste pestkowce, zawierające pięć nasion[6].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj z podrodziny Rutoideae Arn. (1832) z rodziny rutowatych Rutaceae[11].

Wykaz gatunków[9][3][7]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2019-12-24].
  2. a b Phellodendron. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-12-24].
  3. a b c d e f g h i Dianxiang Zhang, Thomas G. Hartley: Phellodendron Ruprecht. W: Flora of China [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2019-12-24].
  4. Phellodendron. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-12-24].
  5. a b c d Włodzimierz Seneta, Jakub Dolatowski: Dendrologia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997, s. 341. ISBN 83-01-12099-1.
  6. a b c d e f g Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 374. ISBN 0-333-73003-8.
  7. a b Ma J., Cao W., Liu Q., Yu M., & Han L.. A revision of Phellodendron (Rutaceae). „Edinburgh Journal of Botany”. 63, 2-3, s. 131-151, 2006. DOI: 10.1017/S0960428606000515. 
  8. a b c David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 704. ISBN 978-1-107-11502-6.
  9. a b c d Phellodendron Rupr.. W: Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2019-12-24].
  10. a b Jinshuang, Anthony R. Brach. The identity of cultivated Phellodendron (Rutaceae) in North America. „Journal of the Botanical Research Institute of Texas”. 1, 1, s. 357-365, 2007. 
  11. a b c d e f g h i K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. X. Flowering Plants. Dicotyledons. Sapindales, Cucurbitales, Myrtaceae. Berlin, Heidelberg: Springer, 2011, s. 302, 319. ISBN 978-3-642-14396-0.
  12. Jerzy Hrynkiewicz-Sudnik, Bolesław Sękowski, Mieczysław Wilczkiewicz: Rozmnażanie drzew i krzewów liściastych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 381. ISBN 83-01-13434-8.
  13. Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe 1. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 319. ISBN 83-7079-778-4.