Kornel Ujejski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kornel Ujejski
Ilustracja
Kornel Ujejski
Data i miejsce urodzenia 12 września 1823
Beremiany
Data i miejsce śmierci 19 września 1897
Pawłów k. Lwowa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura
Epoka Romantyzm
Ważne dzieła

Skargi Jeremiego, Maraton, Melodie biblijne, Dla Moskali, Pieśni Salomona

Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari
Pomnik Kornela Ujejskiego ze Lwowa (obecnie w Szczecinie)
Tablica pamiątkowa w lwowskim kościele OO. Bernardynów

Kornel Ujejski (ur. 12 września 1823 w Beremianach, zm. 19 września 1897 w Pawłowie) – polski poeta, publicysta społeczny, określany często „ostatnim wielkim poetą romantyzmu”.

Kornel Ujejski był autorem liryki wizyjnej oraz religijno-mesjanistycznej stylizowanej na modlitwy oraz biblijne psalmy, w której wyrażał − powzięte z myśli Andrzeja Towiańskiegoirracjonalne, zakorzenione głęboko w etyce chrześcijańskiej przekonanie co do zbawienia narodu polskiego w obliczu klęsk kolejnych powstań oraz wewnętrznej niezgody.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z zamożnej rodziny szlacheckiej, która w roku 1839 roku zrezygnowała z majątku ziemskiego Beremiany, na rzecz dzierżawy wsi Dawidów, nabytej od dominikanów, w okolicach Lwowa. Początkowo uczył się w domu, od 1831 w Buczaczu przy klasztorze bazylianów, później we Lwowie.

We Lwowie poznał Leszka Dunin-Borkowskiego i Wincentego Pola. Zaprzyjaźniony był ze środowiskiem literackim skupionym wokół Ossolineum oraz „Dziennika Mód Paryskich”. W 1844 wraz z kuzynem Wiktorem Wiśniewskim udał się do Warszawy. W stolicy, przy pomocy Augusta Bielowskiego, nawiązał kontakt z Kazimierzem Wóycickim, ten doprowadził do jego spotkania z Teofilem Lenartowiczem, Leonem Łubieńskim oraz Augustem Wilkońskim. Znajomości te wpłynęły na przyszły dorobek literacki, o czym świadczą nawiązywania w utworach do tematyki biblijnej. Zainspirowany patriotycznymi ideami, zaangażował się w działalność konspiracyjną. Brał udział w pracach przygotowujących powstanie w 1846.

W 1845 rodzina Ujejskich uzyskała własność wsi Lubsza, Wyspa i Mełna. Poeta osiadł w Lubszy. Debiutował poematem Maraton, odczytanym w 1845 na wieczorze literackim u Adama Kłodzińskiego. Z lat 1840–1845 pochodzi wczesna twórczość, zebrana w tomiku w 1848 roku Kwiaty bez woni, oraz w wydanym w 1849 zbiorku Zwiędłe liście.

W 1847 – przez Belgię – wyjechał do Paryża. W Brukseli poznał Joachima Lelewela, w Paryżu Józefa Bohdana Zaleskiego, Fryderyka Chopina, Juliusza Słowackiego. Uczęszczał na wykłady w Sorbonie i w Collège de France. W roku 1848 uczestniczył w rewolucji lutowej w Paryżu. W maju powrócił w rodzinne strony, na wieść o rewolucjach w Berlinie i Wiedniu. Brał udział w rewolucji lwowskiej w dniach 1-2 listopada 1848 roku.


W 1849 roku ożenił się z Henryką z domu Komorowską[1]. Rok później wraz z małżonką ufundował w Pawłowie, do dziś tam istniejący[potrzebny przypis], pomnik upamiętniający zniesienie przez władze zaborcze pańszczyzny. Magistrat we Lwowie w listopadzie roku 1858 nadał w dzierżawę poecie majątek Zubrza wraz z Sichowem i Pasiekami Miejskimi. Od 1857 współpracował z „Dziennikiem Literackim”. W 1860 roku uczestniczył w wyprawie do Jass, gdzie powstał Marsz polski. Dwa lata później ufundował odbudowę spalonego kościoła w Pawłowie (na świątyni do dnia dzisiejszego fakt ten upamiętnia pamiątkowa tablica). W 1863 działał w kręgach konspiracji galicyjskiej, m.in. w Bratniej Pomocy.

Po upadku powstania styczniowego, w którym nie brał udziału, zajął się działalnością publiczną. Był przeciwnikiem konserwatywnego stronnictwa stańczyków. Uczestniczył w uroczystościach patriotycznych, wygłaszając mowy, m.in. na pogrzebie Artura Grottgera. W 1868 za wiersze z cyklu Do Moskali, poświęconego oficerom rosyjskim, którzy popierali naród polski w dążeniach niepodległościowych, władze wytoczyły mu proces sądowy. Został skazany na 8 dni aresztu i grzywnę w wysokości 40 zł. Władze nakazały konfiskatę twórczości poety. Był posłem do Rady Państwa w Wiedniu w latach 1877–1878. Członek honorowy Towarzystwa Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu od 1893[2].

W 1880 zrezygnował, z powodu złego stanu zdrowia, z użytkowania majątku Zubrza, przenosząc się do Lwowa. Od 1881 osiedlił się w Tomaszowcach na Podolu, majątku swego syna Kordiana. Ostatnie lata życia Ujejskiego związane są z Pawłowem, gdzie w roku 1883 odwiedził drugiego syna, Romana. Tutaj umarł i zgodnie z wolą został pochowany na miejscowym cmentarzu. W pogrzebie uczestniczyli przedstawiciele władz krajowych, w tym Kazimierz Badeni.

Zmarł 19 września 1897 roku w Pawłowie lub Chojołowie[3]. W krakowskim środowisku artystycznym powstał pomysł pochowania go na Skałce. Nie było to zgodne z wyrażaną za życia przez poetę wolą spoczęcia na wiejskim cmentarzu, po cichym i skromnym obrzędzie (bez lwowskich fanaberii i parady). Ujejski chciał też by mowę na jego pogrzebie wygłosił ksiądz proboszcz z Radziechowa, z którym był zaprzyjaźniony. Wolę tę spełniono częściowo. Pochowano go w Pawłowie w niemurowanym a wykopanym grobie, ale podczas mocno rozbudowanej uroczystości. Według pamiętników Henryki Bartmańskiej (wnuczki poety) przyjechał ze Lwowa chór "Lutnia", Sokoli lwowscy, delegacja słuchaczy Uniwersytetu i Politechniki, prezydent miasta Godzimir Małachowski i marszałek Kraju Stanisław hr. Badeni, z różnych miasteczek delegacje z wieńcami, księży polskich i ruskich około dwudziestu, tłumy młodzieży szkolnej oraz procesje z chorągwiami z okolicznych miejscowości. O godzinie 11 miejscowi chłopi przenieśli trumnę z kaplicy dworskiej, gdzie wcześniej była wystawiona na katafalku. Po nabożeństwie kondukt udał się do cerkwi. Tu odbyły się modlitwy w dwóch obrządkach i przemówienie wygłosił proboszcz z Radziechowa[4].

Po latach synowie poety ustawili na grobie sarkofag z monolitu piaskowcowego z krzyżem i inskrypcjami. Wykonano go najprawdopodobniej w warsztacie lwowskim. Obok spoczęła jego żona[4].

Był uczuciowo związany z pianistką Leonią Wildową, żoną lwowskiego i wydawcy Karola Wilda (w komisie księgarni którego wydawano dzieła Ujejskiego[5]), której zadedykował swój zbiór pt. Tłumaczenia Szopena datowanych na lata 1857–1860[6][1]. Jego bratem był Zdzisław, właściciel dóbr w Wasylkowcach (zm. 1907)[7].

Pomnik[edytuj | edytuj kod]

8 grudnia 1901 przy ulicy Akademickiej we Lwowie stanął pomnik Kornela Ujejskiego, autorstwa Antoniego Popiela. Po wkroczeniu do miasta Armii Czerwonej pomnik został zdjęty, by w roku 1950 zostać przekazanym władzom polskim. Początkowo trafił do parku w Wilanowie, gdzie składowano odzyskane z Kresów różne monumenty, bądź tablice pamiątkowe. 27 listopada 1956 został przeniesiony do Szczecina. Oficjalne odsłonięcie pomnika w Szczecinie nastąpiło jednak dopiero w pięćdziesiąt lat po jego sprowadzeniu, 9 grudnia 2006 roku. Z tej okazji pomnik został odświeżony poprzez usunięcie z jego powierzchni zabrudzeń[8].

Twórczość[9][edytuj | edytuj kod]

Ujejski był kontynuatorem nurtu romantycznego w poezji.

Jego najbardziej znanym utworem jest pieśń Z dymem pożarów (Chorał) z 1846, która, spopularyzowana w czasie Wiosny Ludów, zwłaszcza w zaborze austriackim stała się nieoficjalnym hymnem powstania styczniowego. Wiersz jest stylizowany na biblijne błaganie do Boga o łaskę i zmiłowanie nad cierpiącym narodem.

Zbiory poezji[edytuj | edytuj kod]

  • Maraton (1845)
  • Pieśni Salomona (1846)[10]
  • Skargi Jeremiego (1847)[11]
  • Kwiaty bez woni (1848)[12]
  • Zwiędłe liście (1849)[13]
  • Melodie biblijne (1852)[14]
  • Dla Moskali (1862)[15]
  • Tłumaczenia Szopena (1866) (próba poetyckiego przełożenia muzyki)

Inne dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Eli, Eli, lama sabachtani (1866)
  • Ostatnia strofa (1866)
  • Modlitwa więźnia (1866)
  • Za zbłąkanych (1866)
  • Oda do Poezyi (1898)
  • Perły boleści (1898)

Pojedyncze wiersze[edytuj | edytuj kod]

  • Do Boga  
  • Na drukarski jubileusz  
  • Na zgon rozstrzelanych w Irkucku
  • Noc natchnienia  
  • Pamięci Traugutt 
  • Powstańcowi poległemu w roku 1863  
  • Przeklęci  
  • Suplikacje  
  • Toast podczas uczty danej we Lwowie na cześć J. l. Kraszewskiego  
  • Weteranom z roku 1831

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b „Tłumaczenia Szopena i Beethovena” Kornela Ujejskiego jako przykład powiązać intertekstualnych pomiędzy literaturą a muzyką romantyzmu. literaturaminionychepok.ubf.pl. [dostęp 2018-06-13].
  2. Sprawozdanie z Zarządu Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswylu za Rok ...., 1899, s. 6.
  3. Nekrologia. Kornel Ujejski. „Przegląd Literacki”, s. 22, Nr 19 i 20 z października 1897. 
  4. a b Tadeusz Kukiz, Pogrzeb Ujejskiego, w: Spotkania z Zabytkami, nr 11/1992, s.17-18, ISSN 0137-222X.
  5. Kazimierz Wróblewski: Kornel Ujejski (1823-1893). Lwów: 1902, s. 117, 171.
  6. Kazimierz Wróblewski: Kornel Ujejski (1823-1893). Lwów: 1902, s. 166.
  7. Kronika. Zmarli. „Nowa Reforma”, s. 2, Nr 277 z 19 czerwca 1907. 
  8. Magdalena Szczepkowska: Zapomniany pomnik. Odsłonięcie z półwiecznym poślizgiem, Kurier Szczeciński nr 233 (17 628) z 30 listopada 2006 r., str. 18.
  9. Autor:Kornel Ujejski - Wikiźródła, wolna biblioteka, pl.wikisource.org [dostęp 2018-05-07] (pol.).
  10. Kornel Ujejski, Pieśni Salomona, polona.pl [dostęp 2018-02-22].
  11. Kornel Ujejski, Skargi Jeremiego, polona.pl [dostęp 2018-02-22].
  12. Kornel Ujejski, Kwiaty bez woni, polona.pl [dostęp 2018-02-22].
  13. Kornel Ujejski, Zwiędłe liście, polona.pl [dostęp 2018-02-22].
  14. Kornel Ujejski, Melodie biblijne, polona.pl [dostęp 2018-02-22].
  15. Kornel Ujejski, Dla Moskali, polona.pl [dostęp 2018-02-22].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Wyd. VIII - 3 dodruk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 458-460, 675, seria: Wielka Historia Literatury Polskiej. ISBN 978-83-01-13848-6.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]