Koronawirusy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Koronawirus)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Koronawirusy
Ilustracja
Obraz z mikroskopu elektronowego cząstek koronawirusa SARS
Systematyka
Grupa Grupa IV ((+)ssRNA)
Rząd Nidowirusy
Rodzina Coronaviridae
Podrodzina Coronavirinae
Rodzaj Koronawirus
Cechy wiralne
Kwas nukleinowy RNA
Liczba nici jedna
Polaryzacja kwasu nukleinowego dodatnia
Wywoływane choroby zakażenia dróg oddechowych

Koronawirusy – gatunki wirusów, należących do podrodziny Coronavirinae z rodziny Coronaviridae w rzędzie Nidovirales. Podrodzina Coronavirinae podzielona została na cztery rodzaje: alfa-, beta-, delta- oraz gamma-koronawirusy (łac. Alphacoronavirus, Betacoronavirus, Gammacoronavirus i Deltacoronavirus). Nosicielami poszczególnych gatunków mogą być ssaki lub ptaki[1][2].

Koronawirusy posiadają osłonkę oraz pojedynczą nić RNA o symetrii helikalnej i polarności dodatniej. Rozmiar genomu znanych koronawirusów mieści się w zakresie od 26,4 do 31,7 knt[2], co jest wartością niezwykle dużą jak na wirusy RNA. Nazwa „koronawirus” wywodzi się z łac. corona oznaczającego koronę lub wieniec, ponieważ osłonki wirusów w mikroskopii elektronowej wydają się „ukoronowane” pierścieniem małych, przypominających żarówki struktur. Klasa Baltimore: IV.

Koronawirusy zwierzęce

Koronawirusy zakażają ptaki i ssaki, powodując liczne choroby układu oddechowego, nerwowego, narządów wewnętrznych czy układu pokarmowego. Do chorób wywoływanych przez koronawirusy zwierzęce należą m.in.:

  • zakaźne zapalenie oskrzeli u ptactwa (wywołane przez wirus ptasiego zapalenia oskrzeli – IBV – z rodzaju gamma-koronawirus)[1][2];
  • zakaźne zapalenie otrzewnej kotów (wywołane przez wirus kociego koronawirusa z rodzaju alfa-koronawirus)[1][2][3];
  • epidemiczna biegunka świń[1];
  • wirusowe zapalenie żołądka i jelit u bydła[1].

Koronawirusy ludzkie

Pierwsze szczepy koronawirusa ludzkiego zidentyfikowano w latach 60. XX wieku. W 1962 roku wyizolowano szczep B814 pochodzący od dziecka z objawami przeziębienia, stosując hodowlę narządową pochodzącą z tchawicy. Z powodu zaginięcia próbki przed opracowaniem metod pozwalających na identyfikację gatunku, dokładne dane o B814 nie są znane, jednakże w kolejnych latach uzyskano następne izolaty kliniczne. Dwa z nich, 229E i OC43, zidentyfikowano jako osobne gatunki[1][4].

Kolejny gatunek ludzkiego koronawirusa, znacznie groźniejszy, zidentyfikowano w 2002 roku w chińskiej prowincji Guangdong. Wirus SARS-CoV, nazywany tak od wywoływanego przez niego zespołu ciężkiej niewydolności oddechowej (ang. Severe Acute Respiratory Syndrome), spowodował falę zachorowań i 775 potwierdzonych zgonów[1].

W następnych latach XXI wieku zidentyfikowano dwie kolejne stosunkowo rozpowszechnione grupy, NL63 i HKU1, które razem z 229E i OC43 są jedną z dość rozpowszechnionych przyczyn przeziębień[5][6][7]. Dwie ostatnie grupy odpowiedzialne są za cykliczne (co 2–4 lata) epidemie zakażeń dróg oddechowych, najczęściej w okresie późnej jesieni, zimy i wczesnej wiosny, kiedy zmniejsza się liczba zakażeń rynowirusowych. Uważa się, że koronawirusy są odpowiedzialne za 10–20% wszystkich przeziębień[potrzebny przypis].

Obecnie wyróżnia się siedem gatunków koronawirusów wywołujących infekcję u człowieka:

  1. ludzki koronawirus 229E (HCoV 229E) – alfa-koronawirus[2][1];
  2. ludzki koronawirus OC43 (HCoV OC43) – beta-koronawirus[2][1];
  3. ludzki wirus SARS (SARS CoV Urbani) – beta-koronawirus[2][1];
  4. ludzki koronawirus NL63 (HCoV NL63, początkowo wirus New Haven) – alfa-koronawirus[2][1];
  5. ludzki koronawirus HKU1 (HCoV HKU1) – beta-koronawirus[2][1];
  6. ludzki koronawirus bliskowschodniego zespołu oddechowego – wirus MERS (MERS-CoV, także: HCoV-EMC/2012, ludzki betakoronawirus 2c EMC/2012) – beta-koronawirus[1][8][9];
  7. ludzki koronawirus SARS-CoV-2[10] (wcześniej 2019-nCoV, zidentyfikowany w Wuhanie)[11][12].

Dodatkowo historycznie wyróżniono szereg innych, gorzej opisanych szczepów (takich jak B814, LP, EVS, OC16, OC37, OC44, OC48, AD, PA), które jak B814, OC16, OC37, OC44, OC48, AD, PA zostały później utracone i nie można obecnie stwierdzić, czy stanowiły one osobne gatunki od HCoV NL63 i HCoV HKU1[13]. Koronawirusy cechują się dużym rozpowszechnieniem i częstością występowania, dużym zróżnicowaniem genetycznym i częstym występowaniem rekombinacji genetycznych, co przy rosnących okazjach do kontaktów między człowiekiem i różnymi gatunkami zwierząt powoduje, że nowi przedstawiciele tej grupy będą pojawiać się, wywołując infekcje międzygatunkowe i sporadycznie rozprzestrzeniając się[12].

Zobacz też

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k l m Krzysztof Pyrć, Ludzkie koronawirusy, „Postępy Nauk Medycznych”, XXVIII (4B), Borgis, 2015, s. 48–54 [dostęp 2020-01-21] (pol.).
  2. a b c d e f g h i Coronaviridae – Positive Sense RNA Viruses – Positive Sense RNA Viruses (2011), International Committee on Taxonomy of Viruses (ICTV) [dostęp 2020-01-21] (ang.).
  3. Javier A. Jaimes i inni, A Tale of Two Viruses: The Distinct Spike Glycoproteins of Feline Coronaviruses, „Viruses”, 12 (1), 2020, s. 83, DOI10.3390/v12010083 [dostęp 2020-01-26] (ang.).
  4. J.S.M. Peiris, Coronaviruses, [w:] Douglas D. Richman, Richard J. Whitley, Frederick G. Hayden (red.), Clinical Virology, John Wiley & Sons, 1 grudnia 2016, ISBN 978-1-68367-316-3 [dostęp 2020-01-22] (ang.).
  5. Brian M. Davis i inni, Human coronaviruses and other respiratory infections in young adults on a university campus: Prevalence, symptoms, and shedding, „Influenza and Other Respiratory Viruses”, 12 (5), 2018, s. 582–590, DOI10.1111/irv.12563, PMID29660826, PMCIDPMC6086849 [dostęp 2020-01-26] (ang.).
  6. Su-fen Zhang i inni, Epidemiology characteristics of human coronaviruses in patients with respiratory infection symptoms and phylogenetic analysis of HCoV-OC43 during 2010-2015 in Guangzhou, „PLOS ONE”, 13 (1), 2018, DOI10.1371/journal.pone.0191789, ISSN 1932-6203, PMID29377913, PMCIDPMC5788356 [dostęp 2020-01-26].
  7. Zhi-Qi Zeng i inni, Epidemiology and clinical characteristics of human coronaviruses OC43, 229E, NL63, and HKU1: a study of hospitalized children with acute respiratory tract infection in Guangzhou, China, „European Journal of Clinical Microbiology & Infectious Diseases”, 37 (2), 2018, s. 363–369, DOI10.1007/s10096-017-3144-z, ISSN 1435-4373, PMID29214503, PMCIDPMC5780525 [dostęp 2020-01-26] (ang.).
  8. Raoul J. de Groot i inni, Middle East Respiratory Syndrome Coronavirus (MERS-CoV): Announcement of the Coronavirus Study Group, „Journal of Virology”, 87 (14), 2013, s. 7790–7792, DOI10.1128/JVI.01244-13, ISSN 0022-538X, PMID23678167, PMCIDPMC3700179 [dostęp 2020-01-21] (ang.).
  9. Jasper F.W. Chan i inni, Is the discovery of the novel human betacoronavirus 2c EMC/2012 (HCoV-EMC) the beginning of another SARS-like pandemic?, „Journal of Infection”, 65 (6), 2012, s. 477–489, DOI10.1016/j.jinf.2012.10.002, ISSN 0163-4453, PMID23072791 [dostęp 2020-01-21] (ang.).
  10. Chih-Cheng Lai i inni, Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus 2 (SARS-CoV-2) and Corona Virus disease-2019 (COVID-19): The Epidemic and the Challenges, „Int J Antimicrob Agents” (105924), Elsevier, 2020, PMID32081636 (ang.).
  11. Surveillance case definitions for human infection with novel coronavirus (nCoV), who.int, 10 stycznia 2020 [dostęp 2020-01-21] (ang.).
  12. a b Na Zhu, Ph.D., Dingyu Zhang, M.D., Wenling Wang, Ph.D., Xinwang Li, M.D., Bo Yang, M.S., Jingdong Song, Ph.D., Xiang Zhao, Ph.D., Baoying Huang, Ph.D., Weifeng Shi, Ph.D., Roujian Lu, M.D., Peihua Niu, Ph.D., Faxian Zhan, Ph.D., Xuejun Ma, Ph.D., Dayan Wang, Ph.D., Wenbo Xu, M.D., Guizhen Wu, M.D., George F. Gao, D.Phil., and Wenjie Tan, M.D., Ph.D. et al. A Novel Coronavirus from Patients with Pneumonia in China, 2019. „New England Journal of Medicine”, 2020-01-24. DOI: 10.1056/NEJMoa2001017. 
  13. Identification of HCoV-NL63, [w:] Lia van der Hoek, Krzysztof Pyrc, Ben Berkhout, Human coronavirus NL63, a new respiratory virus, „FEMS microbiology reviews”, 30 (5), 2006, s. 760–773, DOI10.1111/j.1574-6976.2006.00032.x, ISSN 0168-6445, PMID16911043 [dostęp 2020-01-22] (ang.).

Bibliografia