Koronawirusy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Koronawirusy
Ilustracja
Wirus SARS (obraz z mikroskopu elektronowego)
Systematyka
Grupa Grupa IV ((+)ssRNA)
Rząd Nidowirusy
Rodzina Coronaviridae
Podrodzina Coronavirinae
Rodzaj Koronawirus
Cechy wiralne
Kwas nukleinowy RNA
Liczba nici jedna
Polaryzacja kwasu nukleinowego dodatnia
Wywoływane choroby zakażenia dróg oddechowych

Koronawirusy – gatunki wirusów, należących do podrodziny Coronavirinae z rodziny Coronaviridae w rzędzie Nidovirales. Podrodzina Coronavirinae podzielona została na cztery rodzaje: alfa-(ang.), beta-(ang.), gamma-(ang.) i deltakoronawirusy(ang.) (łac. Alphacoronavirus, Betacoronavirus, Gammacoronavirus i Deltacoronavirus). Nosicielami poszczególnych gatunków są ssaki lub ptaki[1][2].

Koronawirusy posiadają osłonkę oraz pojedynczą nić RNA o symetrii helikalnej i polarności dodatniej. Rozmiar genomu znanych koronawirusów mieści się w zakresie od 26,4 do 31,7 knt[2], co jest wartością niezwykle dużą jak na wirusy RNA. Nazwa „koronawirus” wywodzi się z łac. corona oznaczającego koronę lub wieniec, ponieważ osłonki wirusów w mikroskopii elektronowej wydają się „ukoronowane” pierścieniem małych, przypominających żarówki struktur. Klasa Baltimore: IV.

Koronawirusy zwierzęce[edytuj | edytuj kod]

Koronawirusy zakażają ptaki i ssaki, powodując liczne choroby układu oddechowego, nerwowego, narządów wewnętrznych czy układu pokarmowego. Do chorób wywoływanych przez koronawirusy zwierzęce należą m.in.:

  • zakaźne zapalenie oskrzeli u ptactwa (wywołane przez wirus ptasiego zapalenia oskrzeli – IBV – z rodzaju gamma-koronawirus)[1][2];
  • zakaźne zapalenie otrzewnej kotów (wywołane przez wirus kociego koronawirusa z rodzaju alfa-koronawirus)[1][2][3];
  • epidemiczna biegunka świń[1];
  • wirusowe zapalenie żołądka i jelit u bydła[1].

Koronawirusy ludzkie[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze szczepy koronawirusa ludzkiego zidentyfikowano w latach 60. XX wieku[4]. W 1962 roku wyizolowano szczep B814 pochodzący od dziecka z objawami przeziębienia, stosując hodowlę narządową pochodzącą z tchawicy. Z powodu zaginięcia próbki przed opracowaniem metod pozwalających na identyfikację gatunku, dokładne dane o B814 nie są znane, jednakże w kolejnych latach uzyskano następne izolaty kliniczne. Dwa z nich, 229E i OC43, zidentyfikowano jako osobne gatunki[1][5].

Kolejny gatunek ludzkiego koronawirusa, znacznie groźniejszy, zidentyfikowano w 2002 roku w chińskiej prowincji Guangdong. Wirus SARS-CoV, nazywany tak od wywoływanego przez niego zespołu ciężkiej niewydolności oddechowej (ang. Severe Acute Respiratory Syndrome), spowodował falę zachorowań i 775 potwierdzonych zgonów[1].

W następnych latach XXI wieku zidentyfikowano dwie kolejne stosunkowo rozpowszechnione grupy, NL63 i HKU1, które razem z 229E i OC43 są jedną z dość rozpowszechnionych przyczyn przeziębień[6][7][8]. Dwie ostatnie grupy odpowiedzialne są za cykliczne (co 2–4 lata) epidemie zakażeń dróg oddechowych, najczęściej w okresie późnej jesieni, zimy i wczesnej wiosny, kiedy zmniejsza się liczba zakażeń rynowirusowych. Uważa się, że koronawirusy są odpowiedzialne za 10–20% wszystkich przeziębień[potrzebny przypis].

Obecnie wyróżnia się siedem gatunków koronawirusów wywołujących infekcję u człowieka:

  1. ludzki koronawirus 229E(ang.) – α-koronawirus[2][1];
  2. ludzki koronawirus OC43(ang.) (HCoV OC43) – β-koronawirus[2][1];
  3. ludzki wirus SARS (SARS-CoV-1) – β-koronawirus[2][1];
  4. ludzki koronawirus NL63(ang.) (HCoV NL63, początkowo znany jako wirus New Haven) – α-koronawirus[2][1];
  5. ludzki koronawirus HKU1(ang.) (HCoV HKU1) – β-koronawirus[2][1];
  6. ludzki koronawirus bliskowschodniego zespołu oddechowego – wirus MERS (MERS-CoV, także: HCoV-EMC/2012, ludzki betakoronawirus 2c EMC/2012) – β-koronawirus[1][9][10];
  7. ludzki koronawirus SARS-CoV-2[11][12][13] (początkowo 2019-nCoV, zidentyfikowany w Wuhanie) – β-koronawirus[14].

Dodatkowo historycznie wyróżniono szereg innych, gorzej opisanych szczepów (takich jak B814, LP, EVS, OC16, OC37, OC44, OC48, AD, PA), których próbki zostały utracone i nie można obecnie stwierdzić, czy stanowiły one osobne gatunki od HCoV NL63 i HCoV HKU1[15]. Koronawirusy cechują się dużym rozpowszechnieniem i częstością występowania, dużym zróżnicowaniem genetycznym i częstym występowaniem rekombinacji genetycznych, co przy rosnących okazjach do kontaktów między człowiekiem i różnymi gatunkami zwierząt powoduje, że nowi przedstawiciele tej grupy będą pojawiać się, wywołując infekcje międzygatunkowe i sporadycznie rozprzestrzeniając się[13].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m Krzysztof Pyrć, Ludzkie koronawirusy, „Postępy Nauk Medycznych”, XXVIII (4B), Borgis, 2015, s. 48–54 [dostęp 2020-01-21].
  2. a b c d e f g h i Coronaviridae – Positive Sense RNA Viruses – Positive Sense RNA Viruses (2011), International Committee on Taxonomy of Viruses (ICTV) [dostęp 2020-01-21] (ang.).
  3. Javier A. Jaimes i inni, A Tale of Two Viruses: The Distinct Spike Glycoproteins of Feline Coronaviruses, „Viruses”, 12 (1), 2020, s. 83, DOI10.3390/v12010083 [dostęp 2020-01-26] (ang.).
  4. Jeffrey S. Kahn, Kenneth McIntosh, History and recent advances in coronavirus discovery, „The Pediatric Infectious Disease Journal”, 24 (11 Suppl), 2005, S223–S227, DOI10.1097/01.inf.0000188166.17324.60, PMID16378050 [dostęp 2021-04-09] (ang.).
  5. J.S.M. Peiris, Coronaviruses, [w:] Douglas D. Richman, Richard J. Whitley, Frederick G. Hayden (red.), Clinical Virology, John Wiley & Sons, 1 grudnia 2016, ISBN 978-1-68367-316-3 [dostęp 2020-01-22] (ang.).
  6. Brian M. Davis i inni, Human coronaviruses and other respiratory infections in young adults on a university campus: Prevalence, symptoms, and shedding, „Influenza and Other Respiratory Viruses”, 12 (5), 2018, s. 582–590, DOI10.1111/irv.12563, PMID29660826, PMCIDPMC6086849 [dostęp 2020-01-26] (ang.).
  7. Su-fen Zhang i inni, Epidemiology characteristics of human coronaviruses in patients with respiratory infection symptoms and phylogenetic analysis of HCoV-OC43 during 2010-2015 in Guangzhou, „PLOS ONE”, 13 (1), 2018, DOI10.1371/journal.pone.0191789, ISSN 1932-6203, PMID29377913, PMCIDPMC5788356 [dostęp 2020-01-26] (ang.).
  8. Zhi-Qi Zeng i inni, Epidemiology and clinical characteristics of human coronaviruses OC43, 229E, NL63, and HKU1: a study of hospitalized children with acute respiratory tract infection in Guangzhou, China, „European Journal of Clinical Microbiology & Infectious Diseases”, 37 (2), 2018, s. 363–369, DOI10.1007/s10096-017-3144-z, ISSN 1435-4373, PMID29214503, PMCIDPMC5780525 [dostęp 2020-01-26] (ang.).
  9. Raoul J. de Groot i inni, Middle East Respiratory Syndrome Coronavirus (MERS-CoV): Announcement of the Coronavirus Study Group, „Journal of Virology”, 87 (14), 2013, s. 7790–7792, DOI10.1128/JVI.01244-13, ISSN 0022-538X, PMID23678167, PMCIDPMC3700179 [dostęp 2020-01-21] (ang.).
  10. Jasper F.W. Chan i inni, Is the discovery of the novel human betacoronavirus 2c EMC/2012 (HCoV-EMC) the beginning of another SARS-like pandemic?, „The Journal of Infection”, 65 (6), 2012, s. 477–489, DOI10.1016/j.jinf.2012.10.002, PMID23072791, PMCIDPMC7112628 [dostęp 2021-04-09] (ang.).
  11. Chih-Cheng Lai i inni, Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2) and coronavirus disease-2019 (COVID-19): The epidemic and the challenges, „International Journal of Antimicrobial Agents”, 55 (3), 2020, s. 105924, DOI10.1016/j.ijantimicag.2020.105924, PMID32081636, PMCIDPMC7127800 [dostęp 2021-04-09] (ang.).
  12. Surveillance case definitions for human infection with novel coronavirus (nCoV), WHO, 10 stycznia 2020 [dostęp 2021-04-09] (ang.).
  13. a b Na Zhu i inni, A Novel Coronavirus from Patients with Pneumonia in China, 2019, „The New England Journal of Medicine”, 382 (8), 2020, s. 727–733, DOI10.1056/NEJMoa2001017, PMID31978945, PMCIDPMC7092803 [dostęp 2021-04-09] (ang.).c?
  14. Michael Letko, Andrea Marzi, Vincent Munster, Functional assessment of cell entry and receptor usage for SARS-CoV-2 and other lineage B betacoronaviruses, „Nature Microbiology”, 5 (4), 2020, s. 562–569, DOI10.1038/s41564-020-0688-y, PMID32094589, PMCIDPMC7095430 [dostęp 2021-04-09] (ang.).
  15. Lia van der Hoek, Krzysztof Pyrc, Ben Berkhout, Human coronavirus NL63, a new respiratory virus, „FEMS Microbiology Reviews”, 30 (5), 2006, s. 760–773, DOI10.1111/j.1574-6976.2006.00032.x, PMID16911043, PMCIDPMC7109777 [dostęp 2021-04-09] (ang.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]