Korytnica (powiat węgrowski)
52°24′54″N 21°51′01″E/52,415000 21,850278| wieś | |
| |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Liczba ludności (2024) |
599[2] |
| Strefa numeracyjna |
25 |
| Kod pocztowy |
07-120[3] |
| Tablice rejestracyjne |
WWE |
| SIMC |
0675519[4] |
Położenie na mapie gminy Korytnica  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa mazowieckiego  | |
Położenie na mapie powiatu węgrowskiego  | |
| 52°24′54″N 21°51′01″E/52,415000 21,850278[1]
| |
Korytnica – wieś gminna w Polsce w województwie mazowieckim, w powiecie węgrowskim, w gminie Korytnica[4][5]. Ma status sołectwa[6].
Wieś jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Wawrzyńca w Korytnicy[7].
| SIMC | Nazwa | Rodzaj |
|---|---|---|
| 0675525 | Marianówka | część wsi |
| 0675531 | Teodorówka | część wsi |
Położona na Wysoczyźnie Kałuszyńskiej nad rzeką Korycianką (Strugą). Lokalny ośrodek usługowy dla rolnictwa. Wieś królewska położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie liwskim ziemi liwskiej województwa mazowieckiego[8].
W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Korytnica. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa siedleckiego.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Korytnica położona jest na terenie historycznej ziemi liwskiej na Mazowszu. Wzmiankowana po raz pierwszy w 1419 roku jako wieś na skraju Puszczy Koryckiej - dokument księcia Janusza I Starszego mówi o nadaniu dziesięciu włók ziemi pod Korytnicą rycerzowi Piotrowi z Lisowa herbu Awdaniec[9]. Wieś była początkowo własnością książąt mazowieckich z linii czersko-warszawskiej, a po inkorporacji Mazowsza do Korony (1526) stała się królewszczyzną - w XV i XVI w. należała do dóbr starostwa liwskiego. Później wydzielono osobne starostwo niegrodowe Korytnica, które istniało od XVII w. do połowy XIX w.; w 1783 roku starostwo korytnickie znajdowało się w rękach starosty Potockiego[10]. Pod koniec XVIII wieku dobra Korytnica należały do szambelana króla Stanisława Augusta, Szymona de Cortielli[11]
Od 1795 roku w zaborze austriackim, od 1809 roku w Księstwie Warszawskim, od 1815 roku w Królestwie Kongresowym. Po 1918 roku w granicach Polski.
Pod koniec XVIII wieku należała do szambelana królewskiego Szymona de Cortielli. Od 1836 roku majątek Korytnica należał do ziemianina Ignacego Sobieskiego, a później do hrabiego Adama Ronikiera, który był producentem sera limburskiego zwanego ronikierowskim[12].
W drugiej połowie XIX wieku w Korytnicy i jej okolicach badania etnograficzne prowadzili: Zygmunt Gloger, Jan Karłowicz i Zygmunt Noskowski. W latach 1874–1902 miejscowość była własnością Tymoteusza Łuniewskiego, etnografa i wybitnego agronoma, który gościł u siebie m.in.: Bolesława Prusa i Józefa Ignacego Kraszewskiego. Na początku XX wieku majątek Korytnica stał się własnością rodziny Holder-Eggerów. Teodor Holder-Egger był znanym lokalnym działaczem społecznym. Maria ze Szretterów Holder-Eggerowa była posłanką na Sejm II Rzeczypospolitej i działaczką Ligi Narodowej.
W sierpniu 1915 ustąpiły władze rosyjskie i Korytnica znalazła się pod okupacją niemiecką. W pierwszej połowie roku 1916 Niemcy zaczęli przekazywać Polakom niektóre urzędy. Po odejściu armii niemieckiej w końcu roku 1918 powstała polska administracja. W wyborach 26 stycznia 1919 zwyciężyła Narodowa Demokracja przed PSL Wyzwolenie. Na początku czerwca 1919 odbyły się strajki pracowników folwarcznych. Między 8 a 10 sierpnia 1920 wkroczyła Armia Czerwona. Okupacja radziecka trwała do 20 sierpnia 1920.
11 września 1939 wkroczyły wojska hitlerowskie. Wielu mieszkańców Korytnicy zginęło wskutek terroru okupanta. Powstało zbrojne podziemie ZWZ-AK rejonu Węgrów. Uczestniczyło m.in. w akcji „Burza” 8 sierpnia 1944. 11 sierpnia 1944 Korytnicę zajęła Armia Czerwona.
Po powstaniu III Rzeczypospolitej w dniu 27 maja 1990 odbyły się wybory do Rady Gminy Korytnica, składającej się z 20 osób. 18 czerwca 2002 ustanowiono herb i flagę Gminy Korytnica.
Religie i wyznania
[edytuj | edytuj kod]Chrześcijanie
[edytuj | edytuj kod]Katolicy
[edytuj | edytuj kod]Najstarszą i dominującą wspólnotą religijną w Korytnicy pozostaje Kościół rzymskokatolicki. Parafia św. Wawrzyńca w Korytnicy - parafia podległa diecezji płockiej - została erygowana około 1427 roku i od początku stanowiła centrum życia religijnego miejscowej społeczności[13].
Kościół murowany (zachowany i funkcjonujący do czasów współczesnych) wzniesiono w latach 1776-1781 z fundacji Ignacego Potockiego, a w latach 1904–1907 został gruntownie przebudowany z inicjatywy rodziny Holder-Eggerów[14].
W XIX wieku parafia prowadziła rozbudowaną działalność religijną, działając m.in. poprzez Bractwo Różańcowe i bractwa stanowe[14].
Po reformie struktur kościelnych w 1992 roku parafia Korytnica należy do diecezji drohiczyńskiej[13].
Protestanci
[edytuj | edytuj kod]Na terenie gminy Korytnica w XIX wieku pojawiali się również protestanci niemieckiego pochodzenia, głównie w wyniku migracji administracyjnej po utworzeniu Królestwa Polskiego oraz w związku z kolonizacją pruską i rosyjską w okolicach Węgrowa i Liwa. Nie tworzyli oni jednak w samej Korytnicy stałej wspólnoty – najbliższe parafie ewangelickie znajdowały się w:
- Węgrowie (zbór założony w 1820 r.)[15]
- Sokołowie Podlaskim (parafia od 1843 r.)[16]
Dokumenty rosyjskie nie wykazują stałej obecności protestantów w Korytnicy, ale potwierdzają ich obecność w urzędach i administracji powiatowej na terenie powiatu węgrowskiego oraz w koloniach niemieckich w sąsiednich gminach[17].
Społeczność żydowska
[edytuj | edytuj kod]W okresie międzywojennym w Korytnicy mieszkało kilka rodzin żydowskich, zajmujących się głównie handlem obwoźnym. Nie istniała tu jednak zorganizowana gmina – najbliższe kahały znajdowały się w Węgrowie i Stoczku[18].
Podczas Zagłady Żydzi z okolicznych wsi, w tym z Korytnicy, zostali przesiedleni do getta w Węgrowie i zamordowani podczas jego likwidacji 21-22 września 1942 r.[19].
Honorowi obywatele Korytnicy
[edytuj | edytuj kod]- ks. bp. Antoni Pacyfik Dydycz
- ks. prałat Czesław Mazurek
- art. plastyk Irena Stankiewicz
- dr Franciszek Adam Wielądek
- prof. dr Arkadiusz Kołodziejczyk
- dr Michał Strąk
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]- neoklasycystyczny kościół parafialny św. Wawrzyńca Męczennika zbudowany w latach 1876–1880 według projektu Bolesława Pawła Podczaszyńskiego i Bronisława Brodzic-Żochowskiego. We wnętrzu epitafia, w tym jedno autorstwa Konstantego Laszczki.
- murowany dwór Łuniewskich z końca XIX wieku, przed nim figura wotywna fundacji Holder-Eggerów z początku XX wieku.
- organistówka z początku XX wieku.
- dawny dom parafialny i ochronka tzw. Watykan z początku XX wieku.
- figura na grobie Karola Karolka Łuniewskiego z końca XIX wieku
- figura Anioła Śmierci na grobie Aleksandry Olusi Holder-Eggerówny z początku XX wieku (autor Bartłomiej Mazurek).
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 58619.
- ↑ Raport o stanie gminy Korytnica za rok 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 4-5
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 508 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
- ↑ a b c GUS. Wyszukiwarka TERYT
- ↑ a b Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200)
- ↑ Raport o stanie gminy Korytnica za rok 2023. Fundusz sołecki s. 23-24
- ↑ Opis parafii na stronie diecezji
- ↑ Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapa, plany, Warszawa 1973, k. 4.
- ↑ Korytnica ma już 600 lat! Oficjalne uroczystości za nami [online], gwio.pl [dostęp 2025-11-14].
- ↑ Patrycja Grygoruk, Dwór Korytnica pow. węgrowski [online], Dwory i Pałace Polski dipp.info.pl [dostęp 2025-11-14].
- ↑ Dwór Łuniewskich z końca XIX wieku (Korytnica) [online], Ciekawe Podlasie [dostęp 2025-11-14] (pol.).
- ↑ PTTK], Korytnica: Duch Tymoteusza [online], PTTK [dostęp 2025-11-14] (pol.).
- ↑ a b c, KORYTNICA – Parafia św. Wawrzyńca - Diecezja Drohiczyńska [online], 14 kwietnia 2015 [dostęp 2025-11-14].
- ↑ a b Gmina Korytnica - historia [online], Parafia Korytnica [dostęp 2025-11-14].
- ↑ Węgrów: historia społeczności: protestańci w Węgrowie [online], POLIN: Sztetl.org.pl [dostęp 2025-11-14] (pol.).
- ↑ Ewangelicy w Sokołowie Podlaskim [online], Sokołów Podlaski [dostęp 2025-11-14] (pol.).
- ↑ Mazowieckie Czasopisma Regionalne [online], mazowsze.hist.pl [dostęp 2025-11-14] [zarchiwizowane z adresu 2021-06-15].
- ↑ Węgrów - historia społecznośći [online], POLIN: Sztetl.org.pl [dostęp 2025-11-14] (pol.).
- ↑ Obchody rocznicy zagłady węgrowskich Żydów [online], UM Węgrów [dostęp 2025-11-14] (pol.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Leszek Zalewski, Ziemia liwska, Warszawa: „Scholar”, 2002, ISBN 83-88495-76-3, OCLC 830320331.
- Arkadiusz Kołodziejczyk: Dzieje Korytnicy i ziemi korytnickiej : Urząd Gminy w Korytnicy 2007
- red. Arkadiusz Kołodziejczyk, Andrzej Kruszewski: "Zeszyty korytnickie" ISSN 1689-9490
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Korytnica (1), [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IV: Kęs – Kutno, Warszawa 1883, s. 428.
- Parafia św. Wawrzyńca Męczennika w Korytnicy
- Kurier Korytnicki
