Kosaciec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy roślin. Zobacz też: Kosaciec – wzniesienie w woj. zachodniopomorskim.
Kosaciec
Ilustracja
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd szparagowce
Rodzina kosaćcowate
Rodzaj kosaciec
Nazwa systematyczna
Iris L.
Sp. Pl. 38. 1753
Morfologia

Kosaciec, irys (Iris L.) – rodzaj roślin należący do rodziny kosaćcowatych. Kosaćce występują w stanie dzikim na półkuli północnej i jest ich ponad 200 gatunków[3]. Gatunkiem typowym jest kosaciec bródkowy (Iris germanica L.)[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Liście
Szablaste, równowąskie.
Kwiaty
Duże (wysokość 5–15 cm, średnica 5–18 cm), pojedyncze lub w kwiatostanach. Zewnętrzne działki kielicha są ustawione poziomo lub też odgięte w górę. U odmian bródkowych na zewnętrznych działkach wzdłuż głównego nerwu znajdują się szczotkowate włoski zwane bródką. U odmian bezbródkowych w tym miejscu występuje barwny pas, zazwyczaj żółty lub brązowy. Wewnętrzne działki są wzniesione i tworzą tzw. kopułę.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)

Jeden z rodzajów podrodziny Iridoideae Eaton w rodzinie kosaćcowatych (Iridaceae) należącej do rzędu szparagowców (Asparagales) w obrębie jednoliściennych[2].

Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa liliowe (Liliidae J.H. Schaffn.), nadrząd Lilianae Takht., rząd kosaćcowce (Iridales Raf.), podrząd Iridineae Engl., rodzina kosaćcowate (Iridaceae Juss.), podrodzina Iridoideae Eaton, plemię Irideae Kitt., podplemię Iridinae Pax in Engl. & Prantl, rodzaj kosaciec (Iris L.)[5].

Z rodzaju Iris część gatunków wyróżniana jest czasem w rodzaje Juno Tratt. i Xiphium Mill. W systemie Crescent Bloom rodzaje te włączone są do rodzaju Iris i traktowane jako synonimy.

Gatunki flory Polski[6]
Gatunki uprawiane[3]
  • Iris bakeriana Foster
  • Iris bracteata S. Wats.
  • Iris bucharica Foster – kosaciec bucharski
  • Iris chrysophylla T.J. Howell
  • Iris cristata Ait. - kosaciec grzebieniasty
  • Iris danfordiae (Baker) Boiss – kosaciec Danforda
  • Iris douglasiana Herbert
  • Iris ensata Thunb. – kosaciec mieczolistny, k. japoński
  • Iris foetidissima L.
  • Iris forresti Dykes
  • Iris germanica L. – kosaciec bródkowy, k. niemiecki
  • Iris ×fulvala Dykes
  • Iris histrio Rchb. f.
  • Iris histrioides (G. F. Wilson) S. Arn.
  • Iris innominata Hend.
  • Iris japonica Thumb.
  • Iris kamaonensis Wall. ex Royle
  • Iris laevigata A. Gray – kosaciec gładki
  • Iris lactea Pall.
  • Iris latifolia (Mill.) Voss – kosaciec mieczowaty, k. angielski
  • Iris lutescens Lam.
  • Iris maackii Maxim.
  • Iris missouriensis Nutt.
  • Iris munzii R.C. Foster
  • Iris orientalis P. Mill. – kosaciec żółtawy
  • Iris pallida Lam.
  • Iris pseudacorus L.
  • Iris pumila L. – kosaciec niski, irys niski
  • Iris purdyi Eastw.
  • Iris reticulata M. Bieb. – kosaciec żyłkowany
  • Iris setosa Pallas ex Link
  • Iris tectorum Maxim.
  • Iris tenax Douglas
  • Iris tingitana Boiss. & Reut.
  • Iris thompsonii R.C. Foster
  • Iris typhifolia Kitag.
  • Iris unguicularis Poir.
  • Iris variegata L.
  • Iris verna L.
  • Iris versicolor L. – kosaciec różnobarwny
  • Iris xiphium L.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Zbiór cech morfologicznych kosaćców składający się ze 150 próbek formatu: długość i szerokość obu okółków okwiatu gatunków kosaciec szczecinkowy I. setosa, kosaciec różnobarwny I. versicolor oraz kosaciec wirginijski I. virginica, jest uznawany za klasyczny przykład zbioru danych w dziedzinie uczenia maszynowego[7][8][9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. a b Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-06-09] (ang.).
  3. a b Geoffrey Burnie i inni, Botanica : ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134.
  4. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-05].
  5. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Iris (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-05].
  6. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  7. Sebastian Raschka, Python. Uczenie maszynowe, 24 listopada 2017.
  8. UCI Machine Learning Repository: Iris Data Set, archive.ics.uci.edu [dostęp 2019-03-29].
  9. sklearn.datasets.load_iris — scikit-learn 0.20.3 documentation, scikit-learn.org [dostęp 2019-03-29].