Kostomłoty (województwo dolnośląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kostomłoty
Herb
Herb Kostomłotów
Krzyż pokutny przy kościele
Krzyż pokutny przy kościele
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat średzki
Gmina Kostomłoty
Wysokość 150 m n.p.m.
Liczba ludności (III 2011) 993[1]
Strefa numeracyjna (+48) 71
Kod pocztowy 55-311
Tablice rejestracyjne DSR
SIMC 0876063
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Kostomłoty
Kostomłoty
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kostomłoty
Kostomłoty
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Kostomłoty
Kostomłoty
Ziemia 51°02′47″N 16°36′41″E/51,046389 16,611389
Strona internetowa miejscowości

Kostomłoty (niem. Kostenblut) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie średzkim, siedziba gminy Kostomłoty.

Podział administracyjny[edytuj]

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa wrocławskiego.

Położenie[edytuj]

Wieś jest położona na Równinie Kostomłotów. Kostomłoty leżą 30 km na południowy-zachód od centrum Wrocławia.

Niecały 1 km na południowy-zachód od wsi znajduje się węzeł autostradowy autostrady A4, drogi krajowej nr 5 oraz projektowanej Zachodniej Obwodnicy Wrocławia łączącej autostradę A4 z drogą krajową nr 94 i drogą wojewódzką nr 340.

Na południowy wschód od Kostomłotów biegnie linia kolejowa Wrocław-Jaworzyna Śląska, najbliższa stacja zlokalizowana jest 12,5 km na wschód w Kątach Wrocławskich.

Nazwa[edytuj]

Historycy wywodzą polską nazwę miejscowości od słów kość i młócić. Niemiecka nazwa Kostenblut jest adaptacją fonetyczną chronologicznie wcześniejszej formy słowiańskiej, przy czym rolę odegrało tu podobieństwo dźwiękowe do istniejących w jęz. niemieckim słów Kosten (koszty, kosztować) i Blut (krew).

Jedna z pierwszych wzmianek o miejscowości pochodzi ze średniowiecznego dokumentu z 1203 roku wydanego przez biskupa wrocławskiego Cypriana gdzie wymieniona jest w staropolskiej, zlatynizowanej formie Costomlot[2]. Nazwę miejscowości w zlatynizowanej staropolskiej formie "Costhomloth" wymienia spisany około 1300 roku średniowieczny łaciński utwór opisujący żywot świętej Jadwigi Vita Sanctae Hedwigis.[3]

Zachowały się następujące zapisy nazwy miejscowości:

  • 1149 r. - Forum Constinlot
  • 1193 r. - Costomlat
  • 1254 r. - civitas Costomlot
  • 1284 r. - Costenblut
  • po 1614 r. - Kostenblut
  • 1945 r. - Kostomłoty

Historia[edytuj]

W "Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego" istnieje zapis: "W r. 1137 Piotr Włost otrzymał od Bolesława Krzywoustego za rzekę św. Stefana przeszło 5000 łanów ziemi, należących do wsi: Kostomłoty (Kostenblut) na Szląsku, którą następnie przekazał klasztorowi Św. Wincentego we Wrocławiu." i jest to zapis świadczący o najstarszej historii Kostomłotów, ale spisany został w 2. połowie XIX wieku.[4]

Kostomłoty są jedną z najstarszych osad targowych na Dolnym Śląsku, po raz pierwszy odnotowano jej istnienie w dokumencie księcia Bolesława Kędzierzawego. Dokument jest datowany na 22 czerwca 1149, a nazwa osady zapisana jako „forum Costinlot”. Następna wzmianka jest datowana na 1201 rok i wiąże się z istnieniem kościoła parafialnego pw. św. Gotarda. Kolejny zapis pochodzi z dokumentu kięcia Henryka III, który został sporządzony we Wrocławiu 23 października 1254. Książę informował, że w „civitas Costomlot” targ, który obywał się w poniedziałki zostaje przeniesiony na soboty. Użycie określenia „civitas” świadczyło, że osada posiadała miejski charakter zabudowy. Prawo lokacyjne Kostomłoty otrzymały po roku 1241, ale prawa miejskie osada otrzymała w roku 1284 i wiązało się to zapewne z wysoką rangą w porównaniu z okolicznymi osadami targowymi. W roku 1614 potwierdzono w kronikach istnienie władz miejskich złożonych z burmistrza, wójta i czterech przysięgłych (prawdopodobnie rajców), rolę pisarza miejskiego pełnił nauczyciel. Jak większość ówczesnych miast Kostomłoty były wielokrotnie niszczone przez pożary i działania wojenne. Zniszczenia powstałe podczas wojny trzydziestoletniej (1618-1648) spustoszyły miasto do tego stopnia, że utraciło ono prawa miejskie. Po trwającej wiele lat odbudowie zostały one przywrócone 29 maja 1692 przez cesarza austriackiego Leopolda I Habsburga. Ponownie spustoszenie przyniosły działania zbrojne wojny siedmioletniej (1756-1763). Po zajęciu Dolnego Śląska przez Prusy Kostomłoty stały się niewielkim miasteczkiem spełniającym rolę lokalnego ośrodka handlu i usług, który posiadał prawa do dwóch wielkich jarmarków – wiosennego i jesiennego. Miasteczko nigdy nie osiągnęło już dawnej rangi prężnego ośrodka handlu. W roku 1823 wybudowano murowany budynek szkoły, a w roku 1896 szpital miejski. W roku 1902 powstała mleczarnia i budynek poczty[5][6]. W 1939 roku miasteczko miało 937 mieszkańców.[7]

Po zniszczeniach wojennych i wyludnieniu polskie władze odebrały w roku 1945 Kostomłotom prawa miejskie mimo, iż miejscowość posiada typowo miejski układ zabudowy. Obecnie (III 2011 r.) jest to siedziba gminy, posiadająca 993 mieszkańców[1], będąca jednocześnie największą miejscowością gminy Kostomłoty.

W roku 1866 w Kostomłotach urodził się Julius Blaschke, niemiecki historyk związany swoją twórczością z Głogowem.[8]

Zabytki[edytuj]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[9]:

  • założenie urbanistyczne miejscowości, z 1214 r., zmiany w XIX-XX w.
  • kościół parafialny pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, kroniki o pierwszym kościele parafialnym pw. św. Gotarda wspominają w 1201 r. Obecny obiekt sakralny powstał w połowie XIV w. z kamienia łupanego i była to budowla gotycka. Znaczna rozbudowa miała miejsce w 1585 r., dodano renesansową kruchtę z bogatym szczytem, w kruchcie portal z wykutą datą. Znacząca restauracja przypadła na lata 1818-1819, kiedy to dobudowano wieżę i rozbudowano świątynię w kierunku zachodnim. W roku 1959 wymieniono pokrycie dachu, w roku 1970 zmieniono kolorystykę elewacji. W roku 1997 wyremontowano wieżę kościelną, a jej pokrycie zmieniono na miedziane. Podczas remontu wieży odnaleziono kronikę miejską z XIX wieku. Dwa lata później (1999) wybudowano kaplicę przedpogrzebową.
    • cmentarz kościelny
    • dawne mury obronne miejskie z bramami - strzelnicami z pierwszej połowy XVII w., obecnie otaczają cmentarz od północnego zachodu i od południa. Od strony południowej w mur wbudowana kapliczka przydrożna, XIX w.

inne zabytki:

  • budynek dawnego ratusza z końca XVIII wieku
  • figura św. Jana Nepomucena z XVIII wieku
  • pręgierz kamienny z XVI wieku, ma wysokość 3 m, zachowały się cztery uchwyty na łańcuch. Jest dowodem na istnienie w dawnym mieście władzy sądowniczej
  • krzyże pokutne, jeden na rozwidleniu ulic Krótkiej i Średzkiej, drugi oznaczony symbolem miecza znajduje się na prawo od wschodniego wejścia na cmentarz[10]
  • budynek mleczarni z końca XIX w., ul. Krótka
  • budynek dawnego szpitala z drugiej połowy XIX w., ul. Szpitalna
  • pomnik ofiar wojny i kwatera 272 ofiar obozu Gross-Rossen
  • rzeźba żniwiarki z połowy lat 70. XX wieku ustawiona na Rynku

Obiekty użyteczności publicznej[edytuj]

W Kostomłotach znajduje się urząd gminy Kostomłoty, Zespół Szkół (przedszkole, szkoła podstawowa i gimnazjum), Gminna Biblioteka Publiczna, Ośrodek Zdrowia, Gminny Ośrodek Kultury, poczta, bank (bankomat 24 h).

W budynku dawnego ratusza obecnie znajduje się hotel i restauracja.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. Colmar Grünhagen 1866 ↓, s. 66.
  3. "Monumenta Poloniae Historica", Tom IV, Akademia Umiejętności w Krakowie, Lwów 1884, "Vita Sanctae Hedwigis", str. 597.
  4. Biblioteka Wirtualna, Teatr NN, Lublin
  5. Osiek-info.pl, Kostomłoty
  6. Okolice Wrocławia, część południowo-wschodnia, Studio Wydawnicze Plan, ISBN 83-60180-02-4
  7. Verwaltungsgeschichte.de, Neumarkt
  8. Towarzystwo Ziemi Głogowskiej, Julius Blaschke
  9. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 3.10.2012]. s. 151.
  10. Suehnekreuz.de, niemiecka strona o krzyżach pokutnych Dolnego Śląska

Bibliografia[edytuj]

  • Colmar Grünhagen: Regesten zur Schleisischen Geschichte. Breslau: Josef Max & COMP., 1866.
  • Czesław Cetwiński, 1987. Zabytki architektury w województwie wrocławskim. Wyd. Urzędu Wojewódzkiego we Wrocławiu.
  • Kostomłoty w portalu Hydral.Wrocław

Linki zewnętrzne[edytuj]