Kostrzyn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Kostrzyn
Południowa pierzeja kostrzyńskiego rynku
Południowa pierzeja kostrzyńskiego rynku
Herb
Herb Kostrzyna
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat poznański
Gmina Kostrzyn
gmina miejsko-wiejska
Aglomeracja poznańska
Prawa miejskie 1251
Burmistrz Szymon Matysek
Powierzchnia 7,98 km²
Wysokość 99 m n.p.m.
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

9 618[1]
1 205,3 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 61
Kod pocztowy 62-025
Tablice rejestracyjne PZ, POZ
Położenie na mapie powiatu poznańskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu poznańskiego
Kostrzyn
Kostrzyn
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Kostrzyn
Kostrzyn
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kostrzyn
Kostrzyn
Ziemia52°23′52,51″N 17°13′41,36″E/52,397919 17,228156
TERC
(TERYT)
4303921084
Urząd miejski
ul. Dworcowa 5
62-025 Kostrzyn
Strona internetowa

Kostrzyn (niem. Kostschin) – miasto w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kostrzyn. Położone 21 km na wschód od Poznania, 32 km od Gniezna, 27 km od Wrześni oraz 20 km od Środy Wielkopolskiej.

Według danych z 31 marca 2011 miasto liczyło 9341 mieszkańców[2].

Przez miasto przebiega droga ekspresowa S5, droga krajowa nr 92 i linia kolejowa Berlin – Warszawa.

Historia[edytuj]

Pierwsze źródła pisane wspominają Kostrzyn w latach 1187-93, kiedy to miało istnieć tu opole[3]. Dnia 11 listopada 1251 Przemysł I lokował w Kostrzynie miasto na prawie niemieckim, wzorując się na Rogoźnie. Jest to jedna z najstarszych udokumentowanych lokacji miejskich w Wielkopolsce, wyprzedzająca o 2 lata Poznań[4]. Wytyczono wówczas zręby układu urbanistycznego miasta z rynkiem i ulicami oraz ustanawiono władze miejskie. Pierwszym wójtem Kostrzyna był Hermann[5]. W 1218 roku w skład opola kostrzyńskiego wchodziły wsie: Jagodno, Sanniki, Rujsce, Górka, Glinka, Koszuty, Kleszczewo i Czerlejno[6].

Kostrzyn jest również jednym z najwcześniejszych ośrodków parafialnych w archidiecezji poznańskiej datowanym na XII, a może nawet XI wiek. W 1298 roku na prośbę Jolanty, ksieni klasztoru klarysek w Gnieźnie, miasto i wieś Kostrzyn wraz z patronatem kościoła oraz wsiami Libartowem, Strumianami i Siedlcem zostały nadane temuż zakonowi przez króla Władysława Łokietka[7]. Zakon klarysek utrzymał w swoim posiadaniu miasteczko i wsie do końca XVIII wieku, tj. do przejścia Kostrzyna pod panowanie Królestwa Prus. W XVI wieku staraniem klarysek gnieźnieńskich wzniesiono w Kostrzynie obecną murowaną świątynię w stylu późnogotyckim – kościół pod wezwaniem św. app. Piotra i Pawła. W 1602 roku utworzony został dekanat kostrzyński obejmujący 14 parafii.

Na przestrzeni wieków Kostrzyn kilkakrotnie był niszczony przez najazdy wojsk. W 1331 roku miasto zostało spalone przez Krzyżaków. Kostrzyn został poważnie zniszczony w czasie najazdów szwedzkich w 1656 i w 1705 roku, kiedy to między innymi zrujnowane zostały obydwa kościoły. Kolejne wielkie pożary miały miejsce w 1498 roku, 1528 roku, 1580 roku. 16 września 1644 roku miasteczko zostało podpalone przez Andrzeja Przywartego. Spłonęły wówczas ratusz, mielcuch, browar, stodoły i spora część zabudowy Kostrzyna. Miasto nękane bywało również przez zarazy. Podczas jednej z epidemii w 1655 roku zmarło dwustu siedemdziesięciu mieszkańców Kostrzyna. W chwili wkroczenia do miasteczka wojsk pruskich u schyłku XVIII wieku Kostrzyn liczył 771 mieszkańców, w mieście były czynne szkoła, poczta, ratusz, dwa gościńce i cztery wiatraki.

Polscy mieszkańcy miasta aktywnie uczestniczyli w zrywach niepodległościowych XIX i XX wieku. W 1848 roku, podczas Wiosny Ludów, ogłoszono w Kostrzynie niepodległość Polski i zrzucono z budynków orły pruskie. Podczas powstania wielkopolskiego 1918-1919 Kostrzyn zorganizował kompanię oraz pluton powstańczy[8].

20 października 1939, w ramach Operacji Tannenberg, Niemcy rozstrzelali na rynku 27 wytypowanych wcześniej mieszkańców – głównie nauczycieli, a także lokalnych patriotów i przedstawicieli inteligencji. Czynny udział w wytypowaniu mieszkańców mieli przedstawiciele miejscowej mniejszości niemieckiej.

18 lipca 1959 roku, przez centrum miasta przejechał Władysław Gomułka wraz z radzieckim przywódcą Nikitą Chruszczowem.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa poznańskiego.

W czerwcu 2000 roku, Kostrzyn gościł ówczesnego Prezydenta Polski Aleksandra Kwaśniewskiego.

W 2001 roku, w Kostrzynie powstała druga parafia pw. Bł. Jolanty.

Zabytki i turystyka[edytuj]

Krucyfiks w kościele świętych Apostołów Piotra i Pawła w Kostrzynie
Cmentarz w Kostrzynie - kwatera powstańców wielkopolskich i krzyż ku czci pomordowanych przez Niemców w 1939 roku
Kostrzyn Wielkopolski - stacja kolejowa
  • Najstarszym zabytkiem jest położony na południe od rynku, późnogotycki kościół pod wezwaniem św. Piotra i Pawła, trzynawowy, spalony podczas wojen szwedzkich, a odbudowany w 1791 r. staraniem klarysek i mieszczan kostrzyńskich, o czym przypomina XVIII-wieczna tablica pamiątkowa wmurowana w mur świątyni[9]. Resztki zniszczonej wieży rozebrano w 1839 r. Zachowała się również dzwonnica, obecnie odrestaurowana, z przełomu XVIII i XIX wieku z trzema zabytkowymi dzwonami. Na jednym z zabytkowych dzwonów znajduje się łacińska inskrypcja z 1712 roku upamiętniająca odbudowę kościoła po wojnach ze Szwecją: „Co wroga ręka Szwedów zburzyła, szczodrobliwością mieszczan kostrzyńskich zostało odbudowane"[10].
  • Wartość historyczną ma ciąg domków mieszczańskich zlokalizowanych wzdłuż ulicy Średzkiej[potrzebny przypis], a pochodzących z XVIII wieku (nr 30 i 35) i XIX wieku (nr 2 i 4) oraz dawna szkoła (obecnie Przedszkole miejskie) z 1849 roku, z zabytkowym zegarem.
  • Pośrodku Rynku stał dawniej ratusz wzniesiony z drewna i gliny, który spłonął w 1813 r. w trakcie odwrotu wojsk napoleońskich z Rosji. Obecny Rynek zabudowany jest domami piętrowymi przeważnie z przełomu XIX i XX wieku. W Rynku, w otoczeniu secesyjnych kamieniczek, wzniesiono pomnik walki i męczeństwa ku czci kostrzynian zamordowanych przez okupanta niemieckiego w latach 1939-1945. Pomnik odsłonięto w 1968 r.
  • Na uwagę zasługuje najstarsza osiemnastowieczna kamienica pod numerem 16, ustawiona szczytem do południowych pierzei.
  • Brama Cechowa u wylotu ulicy Kościelnej z godłem miasta i herbem rzemiosł.
  • Słup Światowida spełniający rolę drogowskazu, pokazującego drogę na Ostrów Lednicki.
  • Budynek dawnej poczty dyliżansowej mieszczącej się przy ulicy Poznańskiej.
  • Dworek z początku XIX wieku przy ulicy Kościuszki 33.
  • Na cmentarzu parafialnym jest grób powstańca z 1863 r. oraz mogiły powstańców wielkopolskich i pomordowanych w latach okupacji. Stary cmentarz parafialny mieszczący się niegdyś w centrum miasta między obecną Biblioteką miejską im. Kazimiery Iłłakowiczówny a stacją benzynową został zlikwidowany.

Edukacja[edytuj]

W Kostrzynie przy ul. Piasta 1 znajduje się budynek Szkoły Podstawowej im. Ewarysta Estkowskiego. Od roku 1999 w mieście działa również Gimnazjum im. Rady Europy przy ul. Powstańców Wielkopolskich 28a. W mieście działają także przedszkola, zarówno publiczne jak i prywatne.

Wspólnoty religijne[edytuj]

W mieście znajduje się rzymskokatolicka parafia św. Piotra i Pawła (kościół farny) oraz parafia bł. Jolanty. Na terenie miasta działalność religijną prowadzą także dwie protestanckie wspólnoty o charakterze ewangelicznym: Kościół Zielonoświątkowy i Chrześcijańska Wspólnota Zielonoświątkowa oraz Świadkowie Jehowy.

Demografia[edytuj]

Ludność Kostrzyna na przestrzeni lat[12]:

  • Piramida wieku mieszkańców Kostrzyna w 2014 roku [1].


Piramida wieku Kostrzyn.png

Osoby związane z Kostrzynem i jego okolicą[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Kostrzyn, w oparciu o dane GUS.
  2. Ludność w gminach. Stan w dniu 31 marca 2011 r. - wyniki spisu ludności i mieszkań 2011 r. (pol.). GUS. [dostęp 2012-08-07].
  3. Towarzystwo Przyjaciół Nauk: Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski. T. 1. Poznań: Biblioteka Kórnicka, 1877.
  4. Zbyszko Górczak: Najstarsze lokacje miejskie w Wielkopolsce (do 1314 r.), Poznań 2002, s. 97.
  5. Towarzystwo Przyjaciół Nauk: Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski. T. 1. Poznań: Biblioteka Kórnicka, 1877.
  6. Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu. [dostęp 21 lipca 2012].
  7. Towarzystwo Przyjaciół Nauk: Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski. T. 2. Poznań: Biblioteka Kórnicka, 1878.
  8. Kostrzyn - historyczny gród Wielkopolski. Urząd Miejski w Kostrzynie. [dostęp 13 lipca 2012].
  9. „Zofii Kraszkowski ksieni zgromadzenia zakonnic św. Klary w Gnieźnie, że kościół ten z upadku podźwignęła Pasterz miejsca ten kamień położył 1791"
  10. Parafia pw. św. Apostołów Piotra i Pawła w Kostrzynie.
  11. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 6 kwietnia 2014.
  12. Lata do 1990: z Programu Rozwoju Lokalnego Gminy Kostrzyn na lata 2004-2013, Kostrzyn, lipiec 2004; Dane 1995,2005: GUS, Bank Danych Regionalnych, faktyczny stan zamieszkania na 30 czerwca

Linki zewnętrzne[edytuj]