Koszary Wołyńskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pierwszy pomnik Bohaterów Getta i Koszary Wołyńskie
Szkic architektoniczny fasady koszar sprzed 1823 roku
Gazeta Warszawska. 1784, nr 52 "News" prasowy z uroczystości wmurowania kamienia węgielnego pod koszary

Koszary Wołyńskie (także: Koszary Artylerii Koronnej) – nieistniejący zabytek architektury wojskowej w Warszawie. Budynek stał przy ul. Zamenhofa 19 na rogu z ul. Gęsią[1] (pierwotnie nosił adres Dzika Nr 2317)[2]. Wybudowany w latach 1784-92 jako koszary Regimentu Artylerii Koronnej i Korpusu Inżynierów Koronnych, w okresie rozbiorów mieścił m.in. koszary Wołyńskiego Pułku Lejb-gwardii[1]. Od połowy XIX wieku do 1939 mieścił więzienie wojskowe, a w czasie II wojny światowej siedzibę Judenratu warszawskiego getta[1]. Wypalony budynek rozebrano w połowie lat 60.[1], obecnie w jego miejscu stoi siedziba Muzeum Historii Żydów Polskich.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Budynek zaprojektował generał Stanisław Zawadzki[1], znany architekt doby klasycyzmu, autor projektu kilku innych warszawskich budowli o przeznaczeniu militarnym, m.in. Koszar Gwardii Konnej Koronnej (modernizacja wcześniejszej budowli), Gwardii Pieszej Koronnej i przebudowy Zamku Ujazdowskiego na koszary Gwardii Pieszej Litewskiej[3]. W tym czasie w całej Warszawie trwały prace budowlane nad rozbudową infrastruktury wojskowej, poważnie nadszarpniętej przez dekady niedoinwestowania[4].

Wypalony budynek Koszar Wołyńskich widziany z ruin getta, rok 1945

Budowa rozpoczęła się w 1788 roku i trwała osiem lat[1]. W roku 1788 do nieukończonego jeszcze budynku wprowadziły się Regiment Artylerii Koronnej i Korpus Inżynierów Koronnych, dla których koszary pozostały miejscem stacjonowania aż do upadku insurekcji kościuszkowskiej w 1794[1].

W czasie ich powstawania, budynek uznawany był za najozdobniejsze koszary ówczesnej Warszawy[2].

W latach 1862-1914 koszary zajmował Wołyński Pułk Gwardii, wchodzący w skład 3 Dywizji Piechoty Gwardii. Następnie koszary zostały przekształcone w więzienie. W latach 1919-1939 funkcjonowało tu Wojskowe Więzienie Śledcze Nr I[5]. W latach 1924-1926 komendantem więzienia był podpułkownik żandarmerii Adam Kubisztal.

W czasie wojny obiekt znalazł się na terenie warszawskiego getta i urządzono w nim Areszt Centralny. W sierpniu 1942 roku stworzono w nim siedzibę Rady Żydowskiej. Po upadku powstania w getcie budynek znalazł się na terenie obozu koncentracyjnego KL Warschau. Po wojnie na jego terenie przez krótki czas prowadzony był obóz NKWD, a następnie od połowy 1945 polski obóz pracy dla Niemców odbudowujących Warszawę, który funkcjonował tu do roku 1949. W drugiej połowie 1949 założono na jego terenie Centralne Więzienie - Obóz Pracy Warszawa II Gęsiówka. Obóz zlikwidowano w roku 1956. Dość dobrze zachowane wypalone mury budynku rozebrano w 1965 roku. Stały przy ulicy Gęsiej, w miejscu gdzie obecnie mieści się Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g Szymon Kucharski, Robert Marcinkowski: Wojskowe Więzienie Śledcze nr 1. W: Architektura przedwojennej Warszawy [on-line]. www.warszawa1939.pl. [dostęp 2015-10-22].
  2. a b Irena Malinowska-Kwiatkowska: Stanisław Zawadzki: 1743 - 1806. Państwowe Wydawnictwa Techhniczne, 1953, s. 41, seria: Mistrzowie architektury polskiej. OCLC 913020877.
  3. Zawadzki Stanisław. W: Samuel Orgelbrand: S. Orgelbranda Encyklopedja powszechna z ilustracjami i mapami. T. 16. Wydawnictwo S. Orgelbranda i Synów, 1904, s. 54. [dostęp 2015-10-26].
  4. Stefan Kieniewicz: Warszawa w latach 1795-1914. Państwowe Wydawn. Naukowe, 1976, s. 49.
  5. Historia Muranowa. Wszystko o Warszawie. [dostęp 2015-10-22].